Кіріспе

Рим форумындағы ғимарат, Италия. Юлия базиликасы – бір кезде Рим форумында болған ғимарат. Бұл Рим империясы кезінде жиналыстар мен басқа да ресми істер үшін пайдаланылған үлкен, сәндік қоғамдық ғимарат еді. Оның қираған қалдықтары қазылып алынды. Оның классикалық дәуірінен бүгінге дейін жеткені – негізінен іргетастар, едендер, кішкентай артқы қабырғасы, онда бастапқы ғимараттың және кейінгі императорлық қайта құрулардың бір бөлігі болып табылатын бірнеше аркалар және оның алғашқы құрылыс кезеңінен қалған бір ғана баған. Юлия базиликасы Форумның оңтүстік жағында, Эмилия базиликасына қарама-қарсы, бұрынғы Семпрония базиликасының (б.з.д. 170 ж.) орнында салынған. Ол б.з.д. 46 жылы Юлий Цезарь тарапынан салтанатты түрде ашылды, құрылыс шығындары Галл соғысының олжасы есебінен төленді, ал Август ғимаратты өгей әкесінің құрметіне атады. Қазіргі қазба жұмыстары император Диоклетианның базиликаны қайта құру кезінде жасалған, себебі 283 жылы болған өрт бұрынғы құрылысты қиратқан еді.

Ежелгі Рим

Юлия базиликасының алғашқы нұсқасы б.з.д. 54 жылы Юлий Цезарь тарапынан салынған, бірақ оны оның мұрагері Август аяқтады және оны асырап алған әкесінің құрметіне атады. Базилика екі маңызды республикалық құрылыстың орнында салынды: Цезарь жаңа базиликаға орын ашу үшін бұзған Семпрония базиликасы, және олардан бұрынғы, Римнің легендарлы генералы Сципион Африканның үйі. Семпрония базиликасы б.з.д. 169 жылы Тиберий Семпроний Гракх салдырған, ол үшін Африканның үйін және бірнеше дүкендерді бұзу қажет болды. Бірінші Юлия базиликасы б.з. 9 жылы, аяқталғаннан кейін көп ұзамай өртенді, бірақ ол қайта жаңартылып, кеңейтілді және б.з. 12 жылы Августың асырап алған ұлдары Гай мен Луцийге арналды. Базилика б.з. 199 жылы болған өрттен кейін Септимий Север тарапынан қалпына келтірілді, ал кейіннен император Диоклетиан б.з. 283 жылы тағы бір өрттен кейін қайта жаңартылды. Базиликаның ішкі жағы шығыс-батыс бағытында бес бөлікке бөлінген, ал орталық бөлігі 82x18 метрлік үлкен залды құрады, ол үш қабатты биік шатырмен қоршалған. Августтың қалпына келтіруінен кейін базиликаның фасады екі қабатты және аркалы болды, екі деңгейдегі аркалар арасындағы тіреулерді әшекейлейтін карраралық мәрмәр бағаналармен безендірілді. Базиликада азаматтық соттар мен дүкендер (tabernae) орналасқан, сонымен қатар мемлекеттік кеңселер мен банктерге де орын болды. Бірінші ғасырда ол Мұрагерлік істерін қарастыратын Жүздіктер (Centumviri) сот отырыстары үшін де пайдаланылды. Плиний Кіші өз хаттарында сенатор әйелі үшін дөңгелекке тігіп, оның 80 жастағы әкесі жаңа әйел алғаннан кейін он күн өткен соң мұрадан айырған кездегі жағдайды сипаттайды. Суетоний Калигуланың Юлия базиликасының шатырынан төмендегі форумдағы халыққа ақша төгуді ұнатқанын айтады. Бұл римдіктердің сүйікті кездесу орны болды. Бұл базиликада қоғамдық жиналыстар мен дүкендер орналасқан, бірақ ол негізінен сот ретінде пайдаланылды. Алқабының төбесінде ақ мәрмәрге ойылған ойындардың суреттері бар. Курияға қараған жақтағы жоғарғы қабаттағы бір тасқа шахмат немесе шашкаға ұқсас ойындар ойнауға болатын сегізкөзді тор белгіленген. Юлия базиликасының соңғы қалпына келтіру жұмыстарын 416 жылы қалалық префект Габиний Веттий Пробиан жүргізді, ол сонымен қатар Polykleitos және Timarchus мүсіншілерінің бірнеше грек мүсіндерін фасадының ортасына орналастырды. Осы мүсіндердің қалпына келтіру туралы жазбалары әлі де сақталған. Содан бері ғасырлар бойы бұл орын бірте-бірте қирауға ұшырады. Орта ғасырлар мен жаңа заманда мәрмәр әсіресе әк жасау үшін бағалы болды, ол сірге қосылатын материал. Алғашқы қазбаларда табылған пештердің қалдықтары ғимараттың көп бөлігі осылайша жойылғанын растады. Қазіргі уақытта ғимарат тек тік төртбұрышты аумақтан тұрады, ол тегістеліп, жер бетінен шамамен бір метрге көтерілген, ал оның ішінде тас блоктары шашырап жатыр. Мәрмәр сатылар қатары базиликаның Via Sacra-ға қараған қабырғасының бойымен созылады, сонымен қатар Кастор мен Поллюкс ғибадатханасына қараған базиликаның соңынан биік сатылар арқылы да кіруге болады.

Археология және қазба жұмыстары

15-16 ғасырларда Базилика Юлияда жасалған алғашқы қазба жұмыстары құрылысты қиратып, негізгі мақсаты бағалы травертин мен мәрмәрді қайта пайдалану болды. 1496 жылы қираған орыннан кардинал Адриано Кастеллесидің римдік сарайы – Палаццо Торлонияның қасбетін салу үшін травертин өндірілді. 1500, 1511–12 және 1514 жылдары да қазба жұмыстары жүргізілді, сондай-ақ 1742 жылы қиратуға ұшыраған қазба жұмыстары базиликаның астынан өтетін Клоака Максиманың бір бөлігін ашты. Осы процесте еденді жапқан Giallo antico сары мәрмәр алынып, тас кесушіге сатылды. 1850 жылы Пьетро Роза бұл жерді қазып, бір мәрмәр бағана мен травертин тіректерін қалпына келтірді. 1852 жылы штукатурмен әшекейленген бетон күмбездің бөліктері табылды, бірақ 1872 жылы олар жойылды.