Кіріспе

Корольдік флот адмиралы (1882–1949)

Корольдік флот адмиралы сэр Джеймс Фоунс Сомервилл (17 шілде 1882 – 19 наурыз 1949) – Корольдік флот офицері. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол Жерорта теңізі флотының радио байланыс офицері болып қызмет етті, онда ол Ғалиполи операциясына теңізден қолдау көрсетуге қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыста ол жаңадан құрылған H күшінің қолбасшысы ретінде қызмет етті: Франция Германиямен келісімге келгеннен кейін Уинстон Черчилль Сомервилл мен H күшіне француздық әскери-теңіз күштерінің басты бөлігін бейтараптандыру міндетін тапсырды, ол кезде Алжирдегі Мерс-Эль-Кебирде орналасқан болатын. Француздық флотты жойғаннан кейін Сомервилл неміс «Бисмарк» кемесін қуу және батыруда маңызды рөл атқарды. Кейін Сомервилл Шығыс флотының Бас қолбасшысы болды. 1942 жылдың сәуірінде адмирал Чуичи Нагумоның Үнді мұхитындағы күшті шабуылы оның флотына ауыр зиян келтірді. Алайда 1944 жылдың көктемінде, күштермен толықтырылғаннан кейін, Сомервилл жапондықтар басып алған Голландтың Шығыс Индиясындағы агрессивті әуе шабуылдары сериясында қарсы шабуылға шыға алды. Соғыстың қалған бөлігін ол Вашингтондағы британдық әскери-теңіз делегациясын басқарды.

Жас шағы мен отбасы

Сомервилл 1882 жылғы 17 шілдеде Сомерсет графтығындағы Диндер Хаусының иесі Артур Фоннес Сомервилл мен оның әйелі Эллен Сомервиллтің (Нью-Норфолк, Тасманиялық Уильям Стэнли Шарландтың қызы) екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Кембридждегі Тринити-холлда оқыған, 1875 жылы адвокаттыққа қабылданған, ал 1916 жылы Сомерсет графтығындағы Уэллс тіркеушісі болған және Сомерсет археологиялық қоғамының президенті қызметін атқарған. Сомервилл әкесінің сыртқы тарапынан Нетуэй мен Киттерри Корттың Фоннес әулетінен тегін шығарған. Оның аталары Джон Фоннес кіші және Джон Фоннес үлкен XVIII ғасырдың басында Дартмуттан парламент депутаты болған. Ал әкесінің әжесі арқылы ол Худ әулетінің ұрпағы болды, олардың теңіз қызметінде ұзақ тарихы бар еді, және олардың қатарында вице-адмирал сэр Сэмюэл Худ, 1-ші баронет, және адмирал Сэмюэл Худ, 1-ші виконт Худ болды. 1913 жылы Сомервилл Мэри Мэнге үйленді; олардың бір қызы мен ұлы болды. Жаңалықтар оқырманы Джулия Сомервилл олардың немерелерінің бірі.

Ерте мансап

Сомервилл 1897 жылғы 15 қаңтарда HMS Britannia оқу кемесіне кадет ретінде қосылды және Канал флотының крейсерінде, содан кейін Тынық мұхиты станциясындағы крейсерде мичман болып қызмет етті. Ол 1901 жылғы 15 желтоқсанда под-лейтенант, ал 1904 жылғы 15 наурызда лейтенант болып, Қытай станциясындағы бронекерге қосылды. 1916 жылғы 14 наурызда "Еңбегі үшін орден" және "Деспечтерде" аталды. 1917 жылғы қаңтарда Ұлы флоттың линкорына ауысып, сол жылдың соңында Портсмуттегі сигналдар мектебіне қабылданды. 1921 жылғы 31 желтоқсанда капитандыққа көтеріліп, 1922 жылдың басында Адмиралтействоға Сигналдар директорының орынбасары болып кірді. 1922 жылғы тамызда сэр Джон Келлидің 4-ші шайқас эскадрильясының флаг-капитаны болды. Сомервилл 1936 жылғы наурызда Жерорта теңізі флотының эсминецтер офицері болды және Испания азамат соғысы кезінде Майорка аймағындағы халықаралық күшке қолбасшылық етті, кезде республикалық күштер Пальманы бомбалау қаупі төндірді. 1937 жылғы 11 қыркүйекте вице-адмирал болып тағайындалды және 1938 жылғы шілдеде крейсерде туын көтеріп, Шығыс Үндістанның Бас қолбасшысы болды.

Еуропалық операциялар, 1939-1942

Екінші дүниежүзілік соғыс жақындағанда, Сомервилл 1939 жылы Адмиралтействоға арнайы қызметке қайта шақырылды және теңіз радарларын дамытуда маңызды жұмыс атқарды. Сомервилл мұндай шабуыл қателік болар деп жеке ойласа да, бұйрықты орындады. Француздар британдық шарттарды орындаудан бас тартқандықтан, 1940 жылдың 3 шілдесінде H күштері Мерс-эль-Кебирдегі француз кемелеріне шабуыл жасады. Сомервиллдің күштері бұрынғы одақтастарына ауыр зиян келтірді, ең бастысы – француздық «Бретань» жауынгерлік кемесін батырып, көптеген адамдар қаза тапты. Бомбалау кезінде бірнеше ірі француз кемелері зақымдалды. Операция сәтті деп бағаланды, бірақ ол әйеліне жеке түрде қиратуда толыққанды агрессивтілік таныта алмағанын мойындады. Ол 1940 жылдың 16 тамыздағы хабарламада есімдері тізілді. Сомервилл 1940 жылдың тамызында штаб-жалауын ұрыс крейсеріне көшірді және қарашада Спартивенто мүйісі шайқасында британдық күштерге жетекшілік етті; Черчилль осы шайқастан кейін итальяндық әскери-теңіз күштерін қууды жалғастырмағаны үшін Сомервиллге ашуланды және тергеу жүргізу үшін Корк графымен жіберді, бірақ Корк Сомервиллдің толығымен дұрыс әрекет еткенін анықтады. H күштері 1941 жылдың 9 ақпанында Генуяны бомбалады, ал Сомервилл 1941 жылдың мамырында HMS Renown-да болды, сондай-ақ сол айда неміс «Бисмарк» жауынгерлік кемесін қуып жетіп батыруда маңызды рөл атқарды. Ол штаб-жалауын жауынгерлік кемеге, содан кейін тағы бір жауынгерлік кемеге көшірді.

Үнді мұхиты, 1942-1944 жылдар

Сомервилл 1942 жылдың наурыз айында HMS Warspite атты ұрыс кемесінде өзінің туын көтеріп, Шығыс флотының бас қолбасшысы болды және 1942 жылдың 6 сәуірінде толық адмирал дәрежесіне көтерілді. Сингапурдың құлауынан кейін Сомервилл өзінің флотының штабын Сейлондағы Тринкомалиден Кениядағы Килидинниге көшірді. 1942 жылдың қалған бөлігінде Сомервиллдің флоты жапондықтарға қарсы ірі операциялардан аулақ болды, тек 1942 жылдың шілдесінің соңы мен тамызының басында Бенгал шығанағына қысқа мерзімді шабуыл жасады, бірақ 1942 жылдың 2 тамызында жапондық ұшу қайығының байқауынан кейін кері қайтты. Сомервиллдің 1942 жылдың ортасы мен соңында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жапондықтарға қарсы диверсиялық шабуылға кемелерін қауіпке тікпеуі, ол өзінің шектеулі күшін сақтап, Үнді мұхитындағы сауда кемелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажет деп есептеді. Бұл әрекет АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бастығы адмирал Эрнест Дж. Кингтің наразылығын тудырды, өйткені Кинг Шығыс флотының мұндай қадамдары американдықтарға жапондықтарға қарсы операцияларында үлкен көмек болады деп сенді, олар Корал теңізі және Мидуэй шайқастарында, сондай-ақ Гуадалканал науқаны кезінде қақтығысты. 1944 жылдың көктемінде, күш-қуаты артып, Сомервилл жапондықтар басып алған Голланд Шығыс Үндістанындағы бірнеше шабуылдық операцияларға қатысты: 1944 жылдың сәуір және мамыр айларында Сабангқа, ал 1944 жылдың мамырында Сурабаяға шабуылдар жасалды.

Кейінгі мансап

Сомервилл 1944 жылдың қазан айында Вашингтондағы британдық теңіз делегациясының басшысы болып тағайындалды, онда ол – көпшіліктің таңғалуына орай – әрі қатал, әрі британдықтарға жағымсыз қарым-қатынаспен белгілі болған АҚШ-тың Теңіз операцияларының бастығы, әмірші Эрнест Кингпен өте жақсы қарым-қатынас орнатты. 1945 жылдың 8 мамырында флот адмиралы дәрежесіне көтеріліп, 1946 жылдың 1 қаңтарында Британ империясы орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Ол сонымен қатар Нидерланды үкіметі тарапынан Оранж-Нассау орденінің Ұлы крестімен және АҚШ тарапынан Есімдік легионының Командоры болып тағайындалды.

Кейінгі өмірі

1946 жылдың тамызында Сомервилл Сомерсет графтығының Лорд-лейтенанты болды және 1946 жылдың 23 желтоқсанында Иерусалимдегі Сент-Джон госпитальдық орденінің рыцары атағымен марапатталды. Ол Сомерсеттегі Диндэр үйінде тұрды, онда 1949 жылдың 19 наурызында коронарлық тромбоз салдарынан қайтыс болды. Оның денесі Диндэрдегі Сент-Михаил және барлық періштелер шіркеуінің қорымдық жеріне жерленді.