Кіріспе

Йонцзы (1741 жылдың 23 наурызы – 1766 жылдың 16 сәуірі), әдеби есімі Цзюнтин, суретші есімі Тэнцин Цзюши, ресми атауы Рон ханзадасы – Цин әулетінің маньчжур ханзадасы. Ол Цяньлун императорының бесінші ұлы болды. Цяньлун императорының ұлдарының арасындағы ең қабілеттісі саналғандықтан, бір кезде әкесі оны таққа мұрагер деп қарастырған. Бірақ ол 25 жасында ерте қайтыс болды.

Өмір

Юнцзи Маньчжу Айсин Гиоро кланында Цянлон императорының бесінші ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы Юй ханшайым (愉貴妃) болды, ол моңғол Келиете (珂里葉特) тайпасынан шыққан. Юнцзи жас кезінен-ақ оқуға құштар және еңбекқор болды. Күн сайын барлық ханзадалардың ішінде ол сарайдағы оқуға ең бірінші жететін. Ол кіші інісі Йоньянмен жақын қарым-қатынаста болды. Юнцзи талантты болды – ол маньчжур және моңғол тілдерін еркін білді, астрономия, география және күнтізбе есептеулерінде білімді болды. Оның еңбектерінің бірі – «Жяотун Тенггао» (蕉桐幐稿). Юнцзи өлең, сурет салу және каллиграфияда шебер болды. Ол сонымен қатар атқа мінуді және садақ атуды да жақсы білді. Оның таланты әкесі Цянлон императорының құрметіне бөленді. 1763 жылы Ескі жазғы сарайда өрт шыққанда, Юнцзи әкесін арқасында алып, қауіпсіз жерге шығарды. Екі жыл өткен соң, Цянлон императоры Юнцзиге «Бірінші дәрежелі Ронг ханзадасы» атағын берді, осылайша Юнцзи Цянлон императорының ұлдары арасында алғаш рет ханзадалық атаққа ие болды. «Ронг» (榮) қытай таңбасының мағынасы – «даңқ» немесе «қадір-қасиет», бұл Цянлон императоры Юнцзиге үлкен үміт артып отырғанын көрсетеді. Юнцзи 1766 жылы бірнеше ай бойы сүйек туберкулезінен зардап шегіп қайтыс болды. Ол «Ронг ханзадасы» атағын алған кезде-ақ ауырып қалған еді. Оған «Чун» (純; «таза») деген артыс ат берілді, сондықтан оның толық артыс аты «Бірінші дәрежелі Рончун ханзадасы» (榮純親王) деп өзгертілді.

Қабір

Йонкь император Цзяньлуньның үлкен ұлы Йонхуанмен (永璜; 1728–1750) бірге жерленген, ол да 20 жасында қайтыс болған. Қабір, кейде "Тақ мұрагерінің қабірі" (太子陵) деп аталады, шығыс Пекиннің солтүстік бөлігінде, Булаотун кентіне (不老屯鎮) жақын орналасқан. 1958 жылы Миюн су қоймасын (密雲水庫) салу үшін қабір қиратылды. Оның ішіндегі заттар мұқият қазылып алынып, Астана мұражайына көшірілді.

Бұрынғы тұрғылықты жері

Юнцзи және оның ұрпақтары Сегіз тудың шекаралық Қызыл туының астында біріктірілді. Кейіннен, Цин әулетінің соңғы кезеңінде Юнцзи үйі Чун патшасының резиденциясына айналды. Ронг патшасының резиденциясы қазіргі Пекиннің оңтүстік-батысында, Тайпин көлінің батыс жағындағы Сюаньу қақпасында орналасқан.

Бағалау

Юнцзидің анасы Цянлон императорының жоғары дәрежелі әйелдерінің бірі болмаса да, Юнцзи бірінші дәрежелі ханзада етіп тағайындалды және император Юнцзиді мұрагер етіп тағайындауды қарастырғанына қатысты белгілер болды. Тағы екі ханзада – Юнлиан мен Юнконг, император Сяосяньчуньден туғандықтан, бірінші дәрежелі ханзада атанды. Сондықтан Цянлон императоры Юнцзиді шынайы түрде жақсы көріп, құрметтеген деп есептелді. Юнцзи Цянлон императорының ұлдарының ең қабілеттісі және әкесінен кейін таққа отыруға ең лайықтысы болды, бірақ өкінішке орай, 25 жасында дүние салды. 1793 жылы Цянлон императоры британ елшісі Джордж Маккартнимен кездескенде, оның Юнцзидің көптеген қабілеттерін жоғары бағалағанын және оның ерте қайтысы өкінішті екенін айтты.