Кіріспе

Кеңес Қырғызстанындағы жұмысшылар мен шаруалар кооперативі. Интерхельпо (халықаралық еңбекшілер көмегі) – 1923 және 1943 жылдар аралығында Кеңес Қырғызстанында социализмді құруға көмектесу мақсатында құрылған жұмысшылар мен шаруалардың (эсперантистер мен идистер) өндірістік кооперативі. Батыстан Кеңес Одағына жұмыс күштерін тартудың құқықтық негізі Коммунистік Интернационалдың төртінші дүниежүзілік конгресінде (1922) қабылданған «Совет Ресейіне пролетариаттық көмек» (пролетарская помощь советской России) туралы қаулы арқылы белгіленді. 1923 жылдың 1 мамырында Интерхельпо (Ido тілінде international laboristal helpo деген сөздердің қысқартылған түрі) – Чехословакияның Жилина қаласында чехословакиялық большевик Рудольф Павлович Маречектың бастамасымен құрылды. Ол бұрынғыда Семерейеде Басмашыларға қарсы күреске белсенді қатысып, көршілес Верный қаласында шығарылатын «Таң Сәулесі» («Zarya Svobody») газетінің редакторы болған. КСРО-да социализмді құру мақсатымен құрылған басқа чехословакиялық шаруашылық кооперативтері: Кладно коммунасы (Армавир, Краснодар өлкесі), Словакия коммунасы (Сталинград облысы), Рефлектор (Эршовск, Саратов облысы), Пфлюг («Сүңгі»), Солидарность және Чехоцентр. 1925 жылдан бастап Жилина теміржол станциясынан шыққан пойызбен 1078 адам (оның ішінде негізінен чехтер мен словактар, сондай-ақ венгрлер, русиндер және басқа ұлт өкілдері, тікелей мүшелер мен олардың отбасылары) Қырғызстанға жеткізілді.

Мұра

Бүгінде кооперативтің Интергельпо көшесіндегі тұрғын үйлері (кооперативтің бұрынғы орны) ахуалға түсіп, көбінесе қоғамның әлеуметтік жағдайы нашар топтары (мысалы, Оңтүстік Қырғызстаннан келген ішкі еңбек мигранттары) тұрып жатыр. "Көптеген тұрғындардың айтуынша, осы аудандарды кім салғаны белгісіз немесе "Чехиялық соғыс тұтқындары" немесе "Чехиялық соғыс қашқындары" деп бұрмаланып айтылған, олар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Орталық Азияға келген. Бүгінде, шамамен жүз жыл өткен соң, кооперативтің жетістіктері туралы тұрғындарға еске түсіретін аз нәрсе бар. Тек "Наздар" деген шағын чехословакиялық бірлестік қаржылық мүмкіндіктері шектеулі болса да, оның тарихи мұрасын сақтауға тырысып жатыр. "2008 жылы Чехия Ұлттық телеарнасы "Интерхельпо. Historie jedné iluze" ("Интерхельпо – Бір иллюзияның тарихы") деген деректі фильмін шығарды, ол кооперативтің тарихи тәжірибесін көбінесе теріс жағынан бейнелейді, адам шығындарын және кооперативтің толық сәтсіздігін баса көрсетеді.