Кіріспе

Абхаз саясаткері Александр Золотинский Анкваб (/audio=En us Александр Анкваб Абхазиядан айтылуы (Америка дауысы).ogg/'/ɑː//ŋ//k//v//ɑː//b/ AHNKvahb; Алекса́ндр Золоти́нскович Анква́б; 1952 жылдың 26 желтоқсанында туған) – абхаздық саясаткер және бизнесмен, 2011 жылдың 29 мамырынан 2014 жылдың 1 маусымында отставкаға кеткенге дейін Абхазия президенті болған. Бұған дейін ол 2005 жылдан 2010 жылға дейін премьер-министр, ал 2010 жылдан 2011 жылға дейін Сергей Багапш президент болған кезде вице-президент қызметін атқарған. 2020 жылдың 23 сәуірінде ол қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2004 жылғы Абхазия президенттік сайлауында Анкваб Орталық сайлау комиссиясы өзінің кандидатурасын алып тастағаннан кейін Багапштің кандидатурасын қолдады. Кейіннен 2005 жылдың ақпан айында Багапш оны премьер-министр етіп тағайындады. 2011 жылдың 21 мамырында президент Багапш операция жасағаннан кейін Анкваб Абхазия президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды. Операциядан кейін Багапш 2011 жылдың 29 мамырында қайтыс болды, ал Анкваб 2011 жылы өз атынан сайлауда жеңіске жеткенге дейін президенттік міндетін атқарушы болды. Анкваб 2005-2012 жылдар аралығында өміріне жасалған алты қастандықтан аман қалды, соңғы рет 2012 жылдың 22 ақпанында президент болып тұрғанда, Абхазияда конвойы тосқауылға түсіп, екі күзетшісі қаза болды. 2014 жылдың 27 мамырында Рауль Хажимба басқаратын оппозициялық топтар Анквабтың Сухумидегі штаб-пәтеріне шабуыл жасап, оны Гудаутаға қашуға мәжбүр етті, Анкваб бұл оқиғаны «қарулы төңкеріс әрекеті» деп бағалады. Абхаз парламенті 2014 жылдың 31 мамырында Анквабтың президенттік өкілеттіктерін жүзеге асыруға «мүмкіндігі жоқ» деп жариялады, ал Анкваб келесі күні отставкаға кетті.

Ерте өмір және мансап

Абхазияның астанасы Сухумиде туған Анкваб Ресейдің оңтүстігіндегі Ростов мемлекеттік университетін заң мамандығы бойынша бітірді. 1990 жылы отставкаға шыққанға дейін комсомолда, Абхазия Автономдық Кеңестік Социалистік Республикасының Әділет министрлігінде және Грузия Кеңестік Социалистік Республикасының Ішкі істер министрлігінде жұмыс істеді. 1991 жылы Абхазия Жоғарғы Кеңесіне сайланды. 1992-1993 жылдардағы Грузияның орталық үкіметімен қақтығыс кезінде Абхазияның сепаратистік үкіметінің ішкі істер министрі болып тағайындалды. Абхазия жеңіске жеткеннен кейін 1994 жылы Мәскеуге көшіп, табысты кәсіпкер атанды.

2004 жылғы президенттік сайлау

Анкваб 2000 жылы Абхазия саясатына оралып, президент Владислав Ардзинба үкіметіне қарсы "Айтайра" ("Жаңару") қозғалысын құрды. 2004 жылы ол президенттікке кандидат болады деп мәлімдеді, бірақ абхаз тілінде сөйлей алмайтындығы (республикадағы мемлекеттік қызметке қойылатын талап) және Абхазияда жеткілікті уақыт тұрмағандығы себептерімен кандидаттыққа жарамсыз деп танылды. Анкваб Багапшті қолдауға шешім қабылдады және оның сайлаудағы сәттілігіне үлкен үлес қосты. Оның премьер-министр болып тағайындалатыны күтілген болатын.

2009 жылғы президенттік сайлау

Анкваб 2009 жылғы 12 желтоқсандағы президент сайлауында Сергей Багапштың вице-президенттікке үміткері болды. Заң талабына сәйкес, Анкваб 11 қарашада қызметінен ресми түрде шеттетілді, оның міндеттерін бірінші вице-премьер Леонид Лакербайа атқаруға белгіленді. Багапш пен Анкваб сайлауда жеңіске жетті және олар 2010 жылғы 12 ақпанда қызметке кірісті. Келесі күні Анквабтың қызметін сыртқы істер министрі Сергей Шамба атқара бастады.

2011 жылғы президенттік сайлау

Багапш өкпеге операция жасағаннан кейін күтпеген жерден қайтыс болғаннан соң Анкваб президент міндетін атқарушы болды. Ол 26 тамыз күні аймақта өткен мерзімінен бұрынғы президенттік сайлауда ұсынылған кандидат ретінде бастамашы топпен тіркелді. Сайлау науқаны барысында 15 тамызда Анквабтың қарсыласы Сергей Шамбаның қолдаушылары 1990 жылдардағы Абхазия соғысында грузин командирі болған, Мәскеуде тұратын зейнеткер грузин генералы Тенгиз Китованидің видео сұхбатын жариялап көрсетті. Китовани Анквабтың соғыс кезінде грузин барлау қызметімен байланыста болғанын мәлімдеді. Анкваб Шамбаны қара пиар тактикасын қолдануда айыптады, ал Шамбаның сайлау штабы Анквабтың соғыс кезіндегі әрекеттерін тергеп беру үшін прокуратураға үндеді. Алдын ала нәтижелер бойынша Анкваб 55% дауыс алып, Шамбаны және бұрынғы вице-президент, оппозициялық кандидат Рауль Хажимбаны жеңіп шықты.

Адам өлтіруге әрекеттену

Александр Анкваб 2005 жылдың ақпан айында премьер-министр болғаннан бері алты рет қастандыққа ұшырады: 2005 жылдың ақпан және сәуір айларында, 2007 жылдың маусым және шілде айларында, 2010 жылдың қыркүйегінде және ең соңғы рет 2012 жылдың ақпан айында. Соңғы қастандық салдарынан Анквабтың екі күзетшісі қаза тапты. 2007 жылдың шілдесіндегі шабуыл үшін бір адам айыпталып, қамауға алынды.