Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгиялық-американдық жасуша биологы (1899–1983)
Belgian American cell biologist (1899–1983)
Альберт Клод (albɛʁ klod; 24 тамыз 1899 – 22 мамыр 1983) – бельгиялық-американдық жасуша биологы және медицина докторы, 1974 жылы Кристиан де Дюв және Джордж Эмиль Паладемен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алған. Оның бастауыш білімі туған жері Лонглиердегі толыққанды бастауыш мектепте басталды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияның барлау қызметінде қызмет етіп, екі рет концлагерьге қамалды. Қызметінің құрметі ретінде, ол Бельгиядағы Лиеж университетіне медицинаны оқуға, курстың талаптарына сәйкес білім берусіз қабылданды. 1928 жылы медицина докторы ғылымын қорғады. Медициналық зерттеулерге берілгендігінен, бастапқыда Берлиндегі неміс институттарында жұмыс істеді. 1929 жылы Нью-Йорктегі Рокфеллер институтына қабылдану мүмкіндігі туды. Рокфеллер университетінде жасуша биологиясы саласында маңызды жаңалықтар ашты. 1930 жылы жасушаларды фракциялау әдісін жасады, осы әдіс арқылы Роустің саркомасының себебін, митохондрия, хлоропласт, эндоплазмалық тор, Гольджи аппараты, рибосома және лизосома сияқты жасуша органеллаларының құрамын анықтады. Ол биология саласында электронды микроскопты алғаш рет қолданды. 1945 жылы жасушаның толық құрылымын сипаттады. Оның ғылыми еңбектері жасушалардың күрделі функционалдық және құрылымдық ерекшеліктерін анықтады. Клод Жюль Борде Ракты зерттеу және емдеу институтының директоры және Лувен-ла-Невтегі Laboratoire de Biologie Cellulaire et Cancérologie; Брюссельдің еркін университетінің, Лувен университетінің және Рокфеллер университетінің профессоры болды. Пионерлік еңбектері үшін 1970 жылы Джордж Паладе мен Кит Портермен бірге Луиза Гросс Хорвиц сыйлығын, 1971 жылы Пол Эрлих пен Людвиг Дармштаэдтер сыйлығын, ал 1974 жылы шәкірті Джордж Паладе мен досы Кристиан де Дювпен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.
Albert Claude (albɛʁ klod; 24 August 1899 – 22 May 1983) was a Belgian American cell biologist and medical doctor who shared the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1974 with Christian de Duve and George Emil Palade. His elementary education started in a comprehensive primary school at Longlier, his birthplace. He served in the British Intelligence Service during the First World War, and got imprisoned in concentration camps twice. In recognition of his service, he was granted enrolment at the University of Liège in Belgium to study medicine without any formal education required for the course. He earned his Doctor of Medicine degree in 1928. Devoted to medical research, he initially joined German institutes in Berlin. In 1929 he found an opportunity to join the Rockefeller Institute in New York. At Rockefeller University he made his most groundbreaking achievements in cell biology. In 1930 he developed the technique of cell fractionation, by which he discovered the agent of the Rous sarcoma, components of cell organelles such as mitochondrion, chloroplast, endoplasmic reticulum, Golgi apparatus, ribosome and lysosome. He was the first to employ the electron microscope in the field of biology. In 1945 he published the first detailed structure of cell. His collective works established the complex functional and structural properties of cells. Claude served as director at Jules Bordet Institute for Cancer Research and Treatment and Laboratoire de Biologie Cellulaire et Cancérologie in Louvain la Neuve ; Professor at the Free University of Brussels, the University of Louvain, and Rockefeller University. For his pioneering works he received the Louisa Gross Horwitz Prize in 1970, together with George Palade and Keith Porter, the Paul Ehrlich and Ludwig Darmstaedter Prize in 1971, and the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1974 with his student George Palade and friend Christian de Duve.
Ерте өмір және білім
Альберт Клод 1899 жылы (бірақ азаматтық тіркелімде 1898 жыл деп көрсетілген) Бельгияның Нойфшато қаласындағы Лонглиер ауылында Флорентин Жозеф Клод пен Мари Глаудисе Ватриквант Клод отбасында дүниеге келді. Ол үш ағасы мен бір апасының ең кішісі болды. Әкесі Парижде нан пісіруді үйреніп, Лонглиердегі теміржол станциясына жақын жерде нан пісіретін дүкен-әмбебап сауда орталығын басқарды. 1902 жылы анасы емшек безінің қатерлі ісігіне шалдығып, ол жеті жасында қайтыс болды. Ол мектепке дейінгі өмірін ауру анасымен бірге өткізді. Білімін Лонглиер бастауыш мектебінде бастады, ол бір бөлмелі, сыныптар аралас, және барлық оқушылар бір мұғалімнің басшылығымен оқытылатын көп түрлі мектеп болды. Қиындықтарға қарамастан, ол білім беру жүйесін "тамаша" деп бағалады. Әр таңда 6-да шіркеу қоңырауын соғып, күзетші болып жұмыс істеді. 1907 жылы экономикалық дағдарысқа байланысты отбасы Атусқа көшіп келді, ол болат зауыттары бар өркендеген аймақ еді. Ол неміс тілінде білім беретін мектепке қабылданды. Екі жылдан кейін Лонглиерде ми қан құйылуынан мүгедек болған інісіне қарау үшін қайта оралды. Ол мектепті тастап, бірнеше жыл бойы інісіне күтім жасады. Кейін білімін жалғастырғысы келді. Орта білімі болмағандықтан, әсіресе медицина курсына қажетті грек және латын тілдерін білмегендіктен, ол Льеждегі Кен өнеркәсібі мектебіне түсуге тырысты. Сол кезде Марсель Флоркин Бельгияның Халыққа білім беру министрлігіндегі Жоғары білім басқармасының басшысы болды, және оның басшылығымен соғыс ардагерлеріне диплом немесе емтихансыз жоғары білім алуға мүмкіндік беретін заң қабылданды. Соғыстағы қызметі үшін ол 1922 жылы Лиеж университетіне медицинаны оқуға қабылданды. 1928 жылы медицина докторы ғылымының кандидаты атағын алды.
Albert Claude was born in 1899 (but according to civil register 1898) in Longlier, a hamlet in Neufchâteau, Belgium, to Florentin Joseph Claude and Marie Glaudice Watriquant Claude. He was the youngest among three brothers and one sister. His father was a Paris trained baker and ran a bakery cum general store at Longlier valley near railroad station. His mother, who developed breast cancer in 1902, died when he was seven years old. He spent his pre school life with his ailing mother. He started education in Longlier Primary School, a pluralistic school of single room, mixed grades, and all under one teacher. In spite of the inconveniences, he remarked the education system as "excellent." He served as a bell boy, ringing the church bell every morning at 6. Due to economic depression the family moved to Athus, a prosperous region with steel mills, in 1907. He entered German speaking school. After two years he was asked to look after his uncle who was disabled with cerebral haemorrhage in Longlier. He dropped out of school and practically nursed his uncle for several years. He then wanted to continue education. Since he had no formal secondary education, particularly required for medicine course, such as in Greek and Latin, he tried to join School of Mining in Liège. By that time Marcel Florkin became head of the Direction of Higher Education in Belgium's Ministry of Public Instruction, and under his administration passed the law that enabled war veterans to pursue higher education without diploma or other examinations. As an honour to his war service, he was given admission to the University of Liège in 1922 to study medicine. He obtained his degree of Doctor of Medicine in 1928.
Мансап
Клод мысық қатерлі ісіктерін тышқанға трансплантациялау туралы докторлық диссертациясын жазу үшін Бельгия үкіметінен саяхат грантын алды. Осы гранттың арқасында ол 1928–1929 жылдардың қысында Берлинде докторлық зерттеуін алдымен Institut für Krebsforschung, содан кейін Далемдегі Кайзер Вильгельм биология институтында профессор Альберт Фишердің тіндер мәдениеті зертханасында жүргізді. Бельгияға оралғаннан кейін ол 1929 жылы Бельгиялық-американдық білім беру қорынан (Бельгиядағы көмек жөніндегі комиссия, CRB) АҚШ-та зерттеулер жүргізу үшін стипендия алды. Ол Нью-Йорктегі Рокфеллер институтына (қазіргі Рокфеллер университеті) өтініш берді. Сол кездегі директор Саймон Флекснер оның ұсынысын қабылдап, Роустың саркома вирусын оқшаулау және анықтау бойынша жұмыс істеуге келісім берді. 1929 жылдың қыркүйегінде ол Рокфеллер институтына қосылды. 1941 жылы ол Америка азаматтығын алды. Ол митохондрияның барлық жасушалардың «қуат беруші станциясы» екенін ашты. Сондай-ақ, ол РНК-ға толы цитоплазмалық гранулаларды тауып, оларды «микросомалар» деп атады, кейіннен олар рибосомалар деп аталды – жасушаның ақуыз синтездейтін машиналары. Әріптесі Кит Портермен бірге ол «тоқыма тәрізді» құрылымды тапты, ол барлық эукариотты жасушалардың ішкі құрылымының маңызды ерекшелігі екені дәлелденді. Бұл эндоплазмалық ретикулумның (латынша «балық желісі» деген мағынада) ашылуы болды. 1949 жылы ол Жюль Борде институтының қатерлі ісіктерді зерттеу және емдеу институтының (Institut Jules Bordet) директоры және Брюссельдің еркін университетінің медицина факультетінің профессоры болды, ал 1971 жылы ол зейнеткерлік демалысына шықты. 1960-шы жылдардың ортасында Чехословакия ғылым академиясында (ЮНЕСКО) ұйымдастырылған Братислава қаласындағы (Чехословакия) электронды микроскопия симпозиумында ол сол кезде электронды микроскопия бөлімінің меңгерушісі болған жас ғалым доктор Эмиль Мренамен кездесті. Ол оны Брюссельде жұмыс істеуге шақырды, осылайша доктор Мренаның отбасы коммунистік режимнен құтылуға мүмкіндік алды. Олардың тығыз ынтымақтастығы 1969 жылдан 1974 жылға дейін 5 жарияланымға әкелді. Әріптесі және досы Кристиан де Дювтің қолдауымен ол 1972 жылы Лувен университетінің (Université catholique de Louvain) профессоры және Лувен-ла-Невтегі «Laboratoire de Biologie Cellulaire et Cancérologie» директоры болды, онда ол доктор Эмиль Мренамен бірге жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол 1929 жылдан бері түрлі дәрежеде байланыста болған Рокфеллер университетінің профессоры болып тағайындалды.
Claude received travel grants from Belgian government for his doctoral thesis on the transplantation of mouse cancers into rats. With this he worked his postdoctoral research in Berlin during the winter of 1928–1929, first at the Institut für Krebsforschung, and then at the Kaiser Wilhelm Institute for Biology, Dahlem, in the laboratory of tissues culture of Prof. Albert Fischer. Back in Belgium he received fellowship in 1929 from the Belgian American Educational Foundation (Commission for Relief in Belgium, CRB) for research in the United States. He applied for the Rockefeller Institute (now the Rockefeller University) in New York, USA. Simon Flexner, then Director, accepted his proposal to work on the isolation and identification of the Rous sarcoma virus. In September 1929 he joined the Rockefeller Institute. He was given American citizenship in 1941. He discovered that mitochondria are the "power houses" of all cells. He also discovered cytoplasmic granules full of RNA and named them "microsomes", which were later renamed ribosomes, the protein synthesizing machineries of cell. With his associate, Keith Porter, he found a "lace work" structure that was eventually proven to be the major structural feature of the interior of all eukaryotic cells. This was the discovery of endoplasmic reticulum (a Latin for "fishnet"). In 1949, he became Director of the Jules Bordet Institute for Cancer Research and Treatment (Institut Jules Bordet) and Professor at the Faculty of Medicine of the Free University of Brussels, where he was Emeritus in 1971. In the mid sixties during an Electron Microscopy symposium in (Bratislava) (Czechoslovakia) organized by the (UNESCO) at the Czechoslovak Academy of Sciences, he meets young scientist Dr. Emil Mrena who was at that time head of the Electron Microscopy department. He invited him to come and work with him in Brussels, making it possible for Dr. Mrena's family to escape the communist regime. Their close collaboration gave fruition to 5 publications from 1969 to 1974. With the support of his colleague and friend Christian de Duve, he became in 1972 Professor at the University of Louvain (Université catholique de Louvain) and Director of the "Laboratoire de Biologie Cellulaire et Cancérologie" in Louvain la Neuve where he moved with Dr. Emil Mrena as sole collaborator. At the same time, he was appointed Professor at the Rockefeller University, an institution with which he had remained connected, in different degrees, since 1929.
Жеке өмір
1935 жылы Джулия Гилдерге үйленді, олардан Филиппа есімді қызы дүниеге келді. Олар Рокфеллер институтында оқып жүргенде ажырасып кетті. Филиппа нейробиолог болып, Антони Стреттонға тұрмысқа шықты. Клод өте ерекше мінезді адам ретінде танымал болды және Диего Ривера мен Пол Дельво сияқты суретшілермен, сондай-ақ Эдгард Варезе сияқты музыканттармен жақын достық қарым-қатынаста болды. 1971 жылы Брюссель еркін университетінен және Жюль Борде институтының директоры қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол Лувен университетінде доктор Эмиль Мренамен бірлесіп зерттеулерін жалғастырды. 1977 жылы зертхананың жұмысы азаюына байланысты доктор Мрена жұмыстан кетіп, басқа ғылыми салаға көшті. Ол 1983 жылғы 22 мамыр күні жексенбіде Брюссельдегі үйінде табиғи себептерден қайтыс болғанға дейін зерттеулерін жалғастырғандығы айтылады, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты 1976 жылдан бастап Лувендегі зертханасына бара қоймады.
He married Julia Gilder in 1935, with whom he had a daughter, Philippa. They were divorced while he was at Rockefeller. Philippa became a neuroscientist and married Antony Stretton. Claude was known to be a bit of an eccentric and had close friendship with painters, including Diego Rivera and Paul Delvaux, and musicians such as Edgard Varèse. After his retirement in 1971 from the Université libre de Bruxelles and from the directorship of the Institut Jules Bordet, he continued his research at the University of Louvain with his collaborator Dr. Emil Mrena, who ended up resigning in 1977 due to decreasing activity of the Laboratory, moving to other research works. It is said that he continued his research in seclusion until he died of natural causes, at his home in Brussels, on Sunday night on 22 May 1983, but he had stopped visiting his own laboratory in Louvain already in 1976 due to his weak health.