Кіріспе

Трактік көліктер отбасы

«Трактер Sno Cat» – Орегон штатының Медфорд қаласында, сол аттас компанияда өндірілген, қар жағдайларына арналған трактік көліктер отбасы. XX ғасырдың екінші жартысында Арктика және Антарктикадағы экспедициялар үшін әртүрлі модельдер пайдаланылған. Ол, әдетте қар машиналары деп аталатын, жүк көлігінің мөлшеріндегі басқа қар көліктерінен төрт тәуелсіз орнатылған жүргізу жолдарының болуымен ерекшеленеді.

Ерте үлгілер

Tucker Sno Cats-тің көпшілігі төрт жол (трек) пайдаланса, бірнеше тәжірибелік модельдер мен ерте өндіріс модельдері екі жол (трек) пайдаланды. Бастапқыда Tucker Sno Cats екі алдыңғы бағыттағы шаңғы және екі жол (трек) артқа орнатылды. Алайда, тек екі жол (трек) пайдаланған кем дегенде үш өндірістік модель бар – кішкентай 222 Tucker Kitten, 322 және 323 модельдері – кәдімгі алдыңғы қозғалтқыш дизайны бар екі жолды (тректі) Tucker Sno Cats болды. Tucker Kitten-нің кем дегенде екі нұсқасы бар, кейбіреулерінде бұрышты есіктер тікбұрышты, ал басқаларында дөңгелектенген. Kitten 10 ат күші бар қозғалтқышпен жабдықталған. Сонымен қатар, екі жол (трек) және ортаңғы қозғалтқыш дизайны бар кем дегенде бір прототип болды. Көпте қолданылатын төрт жолды (тректі) Tucker Sno Cats Америка тарихындағы классикалық Sno Cats болып саналады және екі полярлық аймақта зерттеулер үшін, сондай-ақ көлік, жол күту және өнеркәсіптік қолдану үшін кеңінен пайдаланылған. Көліктің корпусы әр түрлі конфигурацияда жасалуы мүмкін, седан, жабық жүк және ашық платформа нұсқалары қол жетімді болды. Модель нөмірі бірліктің конфигурациясын көрсетеді, мысалы, 342 модель – "300" сериясы, төрт жолды (тректі), екі есікті Tucker Sno Cat. 443 модель – "400" сериясы, төрт жолды (тректі), үш есікті бірлік. Алғашқы модельдерде 200-ден 900-ға дейінгі сериялар болды, үлкен сандар үлкен бірліктерді білдірді. 500 сериялы Tucker Sno Cats аса кең жолдарды (тректерді) пайдаланды, бұл оларға өте терең және жұмсақ қарда ауыр жүктерді тасымалдауға мүмкіндік берді. Алғашқы модельдер Tucker Sno Cats болат понтонның айналасында айналатын бірегей болат жолды (тректі) пайдаланды, ал болат понтондар кейіннен шыны талшықтан жасалған понтондармен ауыстырылды. Модельдер жетілдірілген сайын, болат жолдардың (тректердің) орнына резеңке белбеулер және оларды көтеріп тұратын кішкентай доңғалақтардан тұратын аспа орнатылды. Резеңке белбеулердің сыртына қарда жақсы ұстау үшін металдан жасалған шұңқырлар (грузерлер) бекітілген.

Тарихи бәсекелестер

Текер әлі де бизнесте болса, оның алғашқы бәсекелестері бәсекеге төтеп бере алмады. Солтүстік Америкадағы қар машиналары нарығындағы басқа да танымал ойыншылар: Thiokol, Bombardier, KRISTI snowcat, Foremost және шведтік өндіруші Aktiv Snow Trac. Текер Sno Cat-тің барлық тарихи бәсекелестері екі табанды қар машиналарын жасады. 1978 жылы Юта штатындағы Thiokol тау шаңғысы және қар машиналарын жасау бөлімін сатты, Джон З. ДеЛореан қар машиналарын жасау бөлімін сатып алып, оның атын DMC деп өзгертті. Кейін DMC басқару тобына сатылып, көбінесе LMC деп аталатын Логан машина компаниясы болып қайта аталды. LMC 2000 жылы өндірісті тоқтатты. Thiokol-дің Imp, Super Imp және Spryte үлгілері DMC және LMC компанияларында жалғастырылды және коммерциялық сәттілікке жетті, бірақ компанияның барлық шығындарын жаба алмады. Осы үлгілердің көптегені бүгінге дейін коммерциялық нарықта қолданылуда және жеке меншіктегі қар машиналарын ретінде танымал. KRISTI snowcat 1956 мен 1968 жылдар аралығында Колорадо штатында 2 табанды қар машиналарын шектеулі түрде өндірді. Оны Boeing инженерлерінің тобы сатып алып, Вашингтон штатына көшірді, онда ол 1970-ші жылдардың басында өндірісті тоқтатты. Жалпы өндіріс көлемі 180 бірліктен аспады. Aktiv Snow Trac 1982 жылы өндірісті тоқтатты, себебі оның қозғалтқыш жеткізушісі (Volkswagen) Еуропада ауамен салқындатылатын қозғалтқыштарды шығаруды тоқтатты. 2200-ден астам Snow Trac-тың көп бөлігі Канада мен АҚШ-қа, әсіресе Канаданың коммуналдық қызметтері мен АҚШ-тың мемлекеттік мекемелеріне импортталды. Snow Trac жеке меншікте және шағын көлемде коммерциялық мақсатта кеңінен қолданылуда. Bombardier әлі де жұмыс істеп келеді, бірақ бизнес-моделі мен өнімдерін түбегейлі түрде өзгертті. Bombardier өзінің танымал қар автобустарының 3000-нан астам данасын сатты, олар әлі де қолданылуда және арнайы коллекционерлердің арасында үлкен сұранысқа ие. Bombardier 2004 жылы қар тазалағыш машиналарын Camoplast компаниясына сатты, ал 2005 жылы Camoplast оны Leitner Group/Prinoth компаниясына сатты.

Жолдың жобалау эволюциясы

Tucker Sno Cats бастапқыда болаттан жасалған понтонның айналасында айналатын болат рельспен құрастырылған. Понтонның жоғарғы орталық бөлігінде тісті дөңгелек орналасқан, ол тізбектей рельстерді болат понтонның айналасында қозғалтады. Болат понтонның тозуына байланысты туындаған техникалық қызмет көрсету мәселелеріне байланысты, кейінірек шыны талшықтан жасалған понтон болаттың кейбір бөліктерін алмастырды, бірақ жалпы механизм негізінен өзгеріссіз қалды. Понтонның айналасында айналатын болат рельстер екі резеңке белбеумен, сыртында металл тістіктер (немесе тіреулер) бар, олар қарды ұстау үшін қолданылады. Белбеулердің ішінде дөңгелектер мен бағыттағыштар тізбегі пайдаланылды. Орталық ступицадағы екі тісті дөңгелек резеңке белбеулі тракті қозғалтады. Sno Cat трактісінің ең заманауи нұсқасы – толығымен резеңкеден жасалған Terra Track жүйесі. Бұл жүйеде қазіргі заманғы автомобиль шинасына ұқсас көп қабатты құрылыммен жасалған кең бір резеңке белдік қолданылады. Сыртқы бөлігінде бұрынғы модельдердегі болат тістіктердің орнына құйылған резеңке жүрісшілер пайдаланылады.

Қазіргі заманғы бәсекелестер және қолдану

Tucker Sno Cat-тің көптеген заманауи бәсекелестері бар, олар тау шаңғысы курорттары мен қар мотоциклдері клубтарында жолдарды дайындау ісінде бақталастық жүргізеді. Kässbohrer Geländefahrzeug/Pisten Bully, Prinoth, VMC/UTV International, Scot Trac, сондай-ақ қарды дайындау үшін Sure Trac ауыл шаруашылығы тракторларын түрлендіру. Tucker Sno Cats Арктикалық аймақтарда жолаушыларды тасымалдауға арналған машиналар да жасайды. Sno Cat өнімдерінің қатарына өрт сөндіру, бұрғылау және кран жұмыстары сияқты көптеген салалар үшін өнеркәсіптік машиналар да кіреді.

Антарктиканы зерттеу

Ағылшын зерттеушісі сэр Вивиан Фукс Антарктика арқылы жасалған алғашқы экспедицияны ұйымдастырды және арнайы дайындалған төрт "Такер Сно Кэтс" көлігін пайдаланды. "Такер Сно Кэтс" әлі күнге дейін қиын жағдайлардағы үздік көлік ретінде есептеледі және Арктика мен Антарктика аймақтарында қолданылуда. Оңтүстік полюске жеткен үш "Такер Сно Кэтс" көлігінің есік коды "А" Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Кантербери мұражайының Антарктика бөлімінде көрсетілген. Есік коды "Б" Америка Құрама Штаттарының Калифорния штатындағы Виста қаласындағы Ескі газ және бу машиналарын мұражайында қойылған. Есік коды "С" Ұлыбританияға қайтарылды және қазір Вругтондағы Ғылым мұражайында көрсетілуде, бірақ оны көру үшін алдын ала жазылу қажет. Төртінші "Такер Сно Кэтс" көлігінің есік коды "Д"-ның тағдыры белгісіз, ол әлі де Шеклтон базасының жанында болуы мүмкін. "Voyager" алтын тақтасында "B" кодты есіктің суреті 108-ші сурет ретінде сақталған.