Кіріспе

Тірі организмнің көбею өнімі – биологиялық термин. Биологияда ұрпақ – тірі организмдердің бір организмнің немесе жыныстық көбею кезінде екі организмнің жас өсінділері. Ұрпақтың жиынтығын ұрық немесе туыстар деп те атауға болады. Бұл бір уақытта туған балаларды, мысалы, бір жұмыртқадан шыққан қозыларды, немесе бал арасындағы барлық ұрпақты білдіруі мүмкін. Адам ұрпағы (туыстар) балалар деп аталады (жасына қарамастан, сондықтан ата-ананың «кәмелетке толмаған балалары», «ересек балалары», «нәресте балалары» немесе «жасөспірім балалары» деп олардың жасына байланысты айтуға болады); ер балалар – ұлдар, ал қыздар – қыздар (туыстық қатынастарды қараңыз). Ұрпақ жұптасу немесе жасанды ұрықтандыру нәтижесінде пайда болуы мүмкін.

Шолу

Ұрпақ құрамындағы және анықтайтын көптеген бөліктер мен қасиеттер нақты және дәл болады. Жаңа түрдің ұрпағы, бала немесе f1 ұрпағы деп те аталады, ол әке мен ананың гендерінен тұрады, бұл ата-ана буыны деп те аталады. Әрбір ұрпақ нақты міндеттер мен қасиеттерге кодтаушы көптеген гендерді қамтиды. Әке және ана гендері ұрпақтың генотипіне тең үлес қосады, онда гаметалар бірігіп қалыптасады. Ұрпақтың қалыптасуының маңызды аспектісі – ДНК құрылымы болып табылатын хромосома, ол көптеген гендерді қамтиды. Генде қай геннің басымдықпен экспрессиялануына байланысты ұрпақтың жынысы анықталады. Әйелдер әрқашан X хромосомасын береді, ал еркектер жағдайға қарай X немесе Y хромосомасын береді. Егер ұл туылса, ген X және Y хромосомаларынан тұрады, ал қыз туылса, ген екі X хромосомасынан тұрады. Клондау – бұл ата-анасымен бірдей гендерді ұқсататын ұрпақ жасау. Репродуктивті клондау жұмыртқаның ядросын алып тастаудан басталады, онда генетикалық материал орналасқан. Ағзаны клондау үшін, жасұя клеткасын жасап, содан кейін оны сол ағзаны клондау үшін пайдалану қажет. Клондау туралы жиі кездесетін жаңылыс түсінік – клондалған ата-ананың толық көшірмесі жасалады деген сенім. Клондау ата-ананың ДНК-сын немесе гендерін көшіріп, генетикалық дубликат жасайды. Клон ата-анасынан өзгеше ортада өсетіндіктен және басқа мүмкіндіктер мен тәжірибелерге тап болатындықтан, толыққанды ұқсас көшірме болмайды. Көбінесе оң нәтиже берсе де, клондау этика және адам денсаулығы тұрғысынан кейбір қиындықтарға тап болады. Клетканың бөлінуі және ДНК-ның көбеюі тіршілік үшін өте маңызды болғанымен, көптеген қадамдар бар және мутациялар организмнің және оның ұрпақтарының ДНК-сындағы тұрақты өзгерістерге алып келуі мүмкін. Кейбір мутациялар пайдалы болуы мүмкін, себебі олар түр үшін жақсы болуы мүмкін кездейсоқ эволюциялық кезеңдерге әкелуі мүмкін, бірақ көптеген мутациялар зиянды, өйткені олар ұрпақтың генотипін өзгертіп, түрге зиян келтіретін өзгерістерге алып келуі мүмкін.