Екінші дүниежүзілік соғыстың француздық қос қозғалтқышты ауыр истребителі

Кіріспе

Француздық екі қозеткішті, ауыр истребитель, Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған.

{| кесте ұшақ түрі
| түрі =
| өндіруші = SNCAN
| конструкторы = Луи Короллер және Андре Деларуэль
| алғашқы ұшу = 1936 жылдың 25 сәуірі
| енгізілген = 1938 жылдың қазаны
| қызметтен шығарылған =
| жағдайы = Қызметтен шығарылған
| негізгі қолданушы = Франция әуе күштері
| басқа қолданушылар = Франция теңіз авиациясы, Виши Франция әуе күштері, Бос Франция әуе күштері, Люфтваффе (тұтқынға түскен ұшақтар), Грек әуе күштері
| өндірілген =
| салмағы = 1,395

Алғашқы Potez 630 ұшағы осы талаптарға сәйкес әзірленді; ұшақтың екі нұсқасы бастапқыда қарастырылды, біреуі (630) Hispano Suiza 14AB радиальды қозғалтқыштарымен, екіншісі (631) Gnome Rhône 14N қозғалтқыштарымен жабдықталған. Potez 631 01 ұшағы қонған кезде шанағы түсірілмегендіктен зақымдалды; жөндеуден кейін 1937 жылдың қарашасында ресми сынақтар үшін CEMA-ға тапсырылды.

Өндіріс

1936 жылдың 23 желтоқсанында бес француз ұшақ зауыдатын біріктіре отырып, Société nationale des constructions aéronautiques du Nord (SNCAN) ресми түрде құрылды; SNCAN-ға Potez зауытын қоса алғанда, жақын арада қосылулар жалғасты. 1938 жылдың ақпанында алғашқы Potez 630 өзінің бірінші сынақ ұшуын жасады; 23 ақпанда француз әуе күштері алғашқы 630 ұшағын қабылдады. Бастапқыда Potez 630 өндірісі қозғалтқыштардың, винттердің және зеңбіректердің жетіспеуіне байланысты елеулі кешігулерге тап болды; Potez 630 ұшақтарының алғашқы партиясы екі 20 мм Hispano-Suiza зеңбірегінің орнына төрт пулеметпен жабдықталды. 1938 жылдың 2 тамызында алғашқы Potez 631 ресми түрде қабылданды. Күндізгі истребитель ретінде Potez 631 C3 ұшағының көрсеткіштері қазіргі заманғы истребительдермен салыстырғанда төмен максималды жылдамдық пен жеткіліксіз жылдамдыққа ие болғандықтан, көңіл көншітпейтін болды. Екі орынды конфигурациядағы Potez 630 және 631 ұшақтары көп ұзамай түнгі истребительдер ретінде қолданылатын ескірген ANF Les Mureaux 113 ұшақтарын алмастырды, ал бір орынды истребительдер тобы үш орынды Potez 63 ұшақтарын командалық ұшақтар ретінде алды, олардан бір орынды истребительдердің құрамалары радиоарнасы арқылы басқарылып, үйлестірілді. 1938 жылдың шілдесінде алғашқы он бес Potez 630 ұшағы Виллакублай әуе көрсетіліміне қатысты. Франция 1938 жылдың жазында Potez 633-ке жасаған тапсырысын тоқтатты, бірақ 633-ке Румыния (француздық тапсырыс бойынша жартылай дайын 20 ұшаққа) және Қытайдан тоғыз ұшаққа тапсырыс берді. Румынияға жеткізілімдер 1938 жылдың соңында басталды, ал гректер 1939 жылдың көктемінде алғашқы ұшақтарын алды. 1939 жылдың тамызында соғыс қаупінің артуына байланысты француз үкіметі грек және румын тапсырыстарынан 32 Potez 633 ұшағын талап етті, олар Францияда жеткізілімді күтіп тұрды. 1938 жылдың қыркүйегінде Potez 630 истребителінің міндеті ескірген Bloch MB.200 бомбалаушысын алмастыруды бастады; алайда, Potez 630 қозғалтқыштары қызметте үлкен қиындықтар тудырды, сондықтан көптеген бөлімшелер тез арада Potez 631-ге жабдықталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін француз әуе күштері 85 Potez 630, 206 Potez 631, 22 Potez 633, 63 Potez 633 және 5 Potez 63.11 ұшағына ие болды. Грекия мен Румынияға экспортталған Potez 633 ұшақтары француз әріптестерінен көп қызмет етті, олардың саны шектеулі болғанымен. 1940 жылдың қазанында Италия Грекияға шабуыл жасаған кезде Грекияда тоғыз Potez 633 ұшағы қызмет етті. Олар итальяндық жабдықтау желілеріне қарсы бомбалау шабуылдары үшін қолданылды, бірақ қосалқы бөлшектердің жетіспеуі оларды кері қайтаруға мәжбүр етті. 1941 жылдың маусым айында Румыния Германияға қосылып, Кеңес Одағына шабуыл жасады. Екі эскадрилья Potez 633 ұшақтарымен жабдықталды, олар румын армиясын Одессаға қарай жылжуында қолдады. 1942 жылы оларды Junkers Ju 88 бомбалаушы ұшақтарымен алмастырды, бұл аман қалғандарды алдыңғы қатарлы оқу-жаттығу қызметіне ауыстыруға мүмкіндік берді.

On 23 December 1936, the Société nationale des constructions aéronautiques du Nord (SNCAN) was officially formed, grouping together five French aircraft factories; further amalgamations into SNCAN soon took place, including Potez in early 1937. In February 1938, the first production Potez 630 conducted its maiden flight; on 23 February, the French Air Force accepted their first production 630 aircraft. Early on, production of the Potez 630 was hit by considerable delays, caused by a shortage of engines, propellers, and cannons; the first batch of Potez 630s were armed with four machine guns instead of the two 20 mm Hispano Suiza cannons. On 2 August 1938, the first Potez 631 was officially accepted. As a day fighter aircraft, the performance of the Potez 631 C3 was relatively disappointing, due to a low maximum speed and inadequate rate of climb compared with contemporary fighter aircraft. Potez 630 and 631s, in two seater configuration, were soon used to replace obsolete ANF Les Mureaux 113 used as night fighters, while single seat fighter groups received a number of three seat Potez 63s to act as command aircraft, from which formations of single seat fighters would be directed and co ordinated by radio. In July 1938, the first fifteen Potez 630 aircraft participated in the Villacoublay Air Show. France cancelled its order for Potez 633s in the summer of 1938, but further orders for the 633 were placed by Romania (for 20 more aircraft, which had been part built under the French order), and from China, for nine. Deliveries to Romania started late in 1938, with the Greeks receiving their first aircraft in the spring of 1939. In August 1939, with the risk of war increasing the French government requisitioned 32 Potez 633s from the Greek and Romanian orders that were still in France awaiting delivery. By September 1938, the Potez 630 had begun to supplant the obsolete Bloch MB.200 bomber in the fighter direction role; however, the Potez 630's engines proved so troublesome in service that most units were rapidly re equipped with the Potez 631 prior to the outbreak of the Second World War. Just prior to the outbreak of the Second World War, the French Air Force had 85 Potez 630s, 206 Potez 631s, 22 Potez 633s, 63 Potez 633s, and 5 Potez 63.11 aircraft. The Potez 633 aircraft that were exported to Greece and Romania saw greater service than their French counterparts despite their limited numbers. Greece had nine Potez 633s in service when Italy invaded Greece in October 1940. These were used for bombing attacks against Italian supply lines until shortage of spares forced their withdrawal. In June 1941, Romania joined Germany in the invasion of the Soviet Union. Two squadrons were equipped with the Potez 633 which were used to support the Romanian army as it advanced towards Odessa. In 1942, they were replaced by Junkers Ju 88 bombers, allowing the survivors to be transferred to the advanced training role.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылғы 28 тамызда француз әуе күштері өз бөлімшелерін, соның ішінде Potez 630 сериясымен жабдықталғандарын жұмылдыруды бастады. Француз әуе күштері Potez 633 ұшағын Breguet 691 шабуыл ұшағын алған бөлімшелер үшін оқу-жаттығу ұшағы ретінде пайдаланды. 1940 жылғы 20 мамырда үш Potez 633 ұшағы Аррас маңындағы неміс әскерлеріне қарсы шабуылға қатысты. Бұл Франциядағы осы типтегі ұшақтың жалғыз операциялық миссиясы болды, себебі екі күннен кейін ол майдандық қызметтен алынды. Бастапқыда Қытайға жоспарланған бірнеше Potez 633 ұшағын Индокитайдағы француз колониялық әкімшілігі тартып алды және 1941 жылдың басында француз-тай соғысында шектеулі қатысуға ие болды. Ашық алаңда тұрған бірнеше ұшақ Сейм-Риптағы әуе шабуылы кезінде тайлық Hawk 75N ұшақтарының шабуылынан қирады. Белсенді ұрыс басталғаннан кейін, Potez 631 тиімді қарсыласушы емес екені тез анықталды; ол кейбір неміс бомбалаушы ұшақтарынан баяу болды және Messerschmitt Bf 109E истребителінен 130 км/сағ баяу болды. Potez 631 ұшағын пайдаланған ең табысты бөлімше француз теңіз әуе күштерінің Flottille F1C бөлімшесі болды; 1940 жылдың 10-21 мамыры аралығында бөлімшенің ұшақтары 12 жау ұшағын түсіріп, өзі 8 ұшақты жоғалтты, содан кейін белсенді ұрыстан шығарылды. Бір кезде Potez 637 Groupes de Reconnaissance (GOA) тобын жарақтандырған жалғыз заманауи ұшақ болды, бұл топ бұрынғы ескірген ұшақтармен жабдықталған болатын. 1939 жылдың қарашасынан бастап Potez P.63.11 ұшағына ауысқан алғашқы бөлімшелерге әрқайсысына үш ұшақ берілді. 1940 жылдың қаңтар айының ортасына дейін 12 GOA-да 43 Potez 63.11 ұшағы қызметте болды. 1940 жылдың маусым айына дейін 700-ден астам Potez 63.11 барлау ұшағы жеткізілді. Бұл ұшақтар қызметте әртүрлі тағдырларға тап болды: 220-дан астам ұшақ жойылды немесе тасталып кетті. Қосымша пулеметтік қару-жарақ қосылғанына қарамастан, ұшақтар алты, сегіз немесе он пулеметпен жабдықталды, бірақ Potez 63.11 француз ұшақтарының арасында ең көп шығынға ұшырады. Жоғалтулардың көп болуына себепкер болған факторлардың бірі - қосалқы бөлшектердің толыққанды болмауы, бұл неміс басқыншылығына дейін P.63.11 ұшақтарының 70 пайызын қолдануға жарамсыз етті; көптеген ұшақтар жаудың бомбалау және шабуылдарынан қирады, ал толық бөлімшелер бірде-бір тапсырма орындамай жойылды. Бос француз әуе күштері бастапқыда үш Potez 630 ұшағына ие болды, бірақ Виши француз әуе күштерінен одан әрі үлгілер алынды. Немістер бастапқыда бірнеше Potez 630 жабдықталған бөлімшелеріне Виши француздарының бақылауында қалуға рұқсат берді; олар әдетте Оңтүстік Францияда және Солтүстік Африкада орналасты. Соңғы театрларда олар жиі одақтас күштермен шайқасқа қатысты. 1942 жылғы 27 қарашада неміс әскери бөлімдері Виши әуе күштерінің базаларын басып алып, олардың ұшақтарын тартып алды: бірнеше нұсқадағы 134 Potez 630 ұшағы алынды.

On 28 August 1939, the French Air Force initiated the mobilisation of its units, including those equipped with the Potez 630 series. The French Air Force found a use for the Potez 633 aircraft as conversion trainers for units that had received the Breguet 691 attack aircraft. On 20 May 1940, three Potez 633s took part in a strafing mission against German troops near Arras. This was the type's only operational mission over France as two days later the aircraft was withdrawn from front line service. A small number of Potez 633 originally destined for China were commandeered by the French colonial administration in Indochina and saw limited action in the brief French Thai War in early 1941. Parked in the open ground, a number of them were destroyed by Thai Hawk 75N strafing during an air raid at Siem Reap. Once active combat had begun, the Potez 631 had quickly proved to be an ineffectual interceptor; it was slower than some German bomber aircraft and 130 km/h slower than the Messerschmitt Bf 109E fighter. Perhaps the most successful unit operating the Potez 631 was the Flottille F1C of the French Naval Air Arm; between 10 and 21 May 1940, aircraft of the unit shot down 12 enemy aircraft in exchange for 8 of their own losses prior to its withdrawal from active combat. At one point, the Potez 637 was the only modern aircraft equipping the Groupes de Reconnaissance (GOA), which had long been equipped with obsolete aircraft. From November 1939 onwards, the first units to convert to the Potez P.63.11 were each assigned three aircraft. By mid January 1940, there were 43 Potez 63.11s in service with 12 GOAs. By June 1940, more than 700 reconnaissance Potez 63.11 had been delivered. These aircraft encountered various fates in service: more than 220 were destroyed or abandoned. Despite the addition of extra machine gun armament, aircraft having received either six, eight, or ten machine guns, the Potez 63.11 suffered the heaviest losses of any French type. One factor contributing to the high losses was the near complete lack of spares, rendering 70 per of all P.63.11 aircraft unserviceable even prior to the German invasion; many aircraft were destroyed on the ground by enemy bombing and strafing attacks, and entire units were wiped out without conducting a single mission. The Free French Air Force initially possessed as few as three Potez 630 aircraft, but further models were captured from the Vichy French Air Force. The Germans initially allowed several Potez 630 equipped units to continue under Vichy French control; these were typically stationed in Southern France and North Africa. In the latter theatre they frequently engaged in combat with Allied forces. On 27 November 1942, German military units occupied Vichy Air Force bases and seized their aircraft: around 134 Potez 630s of several variants were taken.

Нұсқалар

Көптеген заманауи француз ұшақтарынан өзгеше, Potez ұшағының өндірісі салыстырмалы түрде жылдам болды және алғашқы жеткізілімдер 1938 жылдың соңына дейін жасалды. 63-ші үлгі көлемді өндіріс ескере отырып жобаланған, нәтижесінде Potez 630 ұшағын Morane Saulnier M. S.406 ұшағынан арзан және жылдам өндіруге болады. Өндіріс қарқыны арта түскенде, бірқатар түпнұсқалар мен тәжірибелік үлгілер де әзірленді.

Үлгілер

Potez 63.01 Бірінші прототипі
Potez 630.01 Екінші прототипі
Potez 630 CN.2 No.01 Түнгі күрес прототипі
Potez 631.01 Гном Рон қозғалтқышымен жұмыс істейтін алғашқы прототипі.

Бомбардировщик нұсқалары

Потез 633 B2 екі орындық, жеңіл деңгейдегі бомбалаушы. Потез-633 ұшағының фюзеляжы, қанаттары және қозғалтқыштары 631-ге ұқсас сақталған, бірақ бақылаушының орны және пушка гондолалары алынып тасталды, ал ұшқыш пен артқы пулеметшінің арасына шағын бомба бөлімі қосылды. Алдыңғы қарулану бір жеңіл пулеметтен тұрады, ол ұшақтың мұрынына орналасқан. Бомба бөлімінде сегіз 50 кг салмақты немесе екі үлкен бомба орналасады. Бомбалаушының жеке орны болмады, өйткені артқы пулеметшінің алдына орнатылған перископ арқылы бомбалауды бағыттауы тиіс болды, бірақ бұл тәсіл практикада тиімсіз болып шықты. Потез 633.01 Бірінші екі орындық бомбалаушы прототипі 1937 жылдың соңында сынақтан өтті. 1938 жылы әуе күштері 133 Потез 633 ұшағына тапсырыс берді, бірақ екі айдан кейін жеңіл бомбалаушылар санатындағы барлық ұшақтарда 3 экипаж мүшесі болуы керек деп шешті, мысалы, Дуглас DB 7 және Блох MB.175 сияқты. Француздық тапсырыс 633-тен 631-ге ауыстырылды. Дегенмен, 633 экспортқа ұсынылып, Румыния, Қытай және Грекиядан тапсырыстар алынды. Potez 632 Bp.2 Суға түсетін бомбалаушы прототипінің бір данасы жасала бастады, бірақ Hispano Suiza қозғалтқыштарымен жабдықталған 633 ретінде аяқталды. Ол бағалау үшін Швейцарияға сатылды. Potez 639 AB2 Жалғыз екі орындық шабуылдық бомбалаушы прототипі стандартты 633 үлгісіне айналдырылды.

Барлау нұсқалары

Bloch MB.131 сияқты стратегиялық барлау ұшақтарына қанағаттанбаған Armée de l'air бұл рөл үшін Potez 631 ұшағының түйінді нұсқасын жасауды талап етті. Potez 637 стратегиялық барлау ұшағы. Байқаушы фюзеляж астындағы гондолада орналасты; бұл құрылым 631 ұшағының көптеген қасиеттерін сақтайтын ұшақты қамтамасыз етті. 1938 жылдың тамызында 60 данаға тапсырыс беріліп, жеткізілді. Сонымен қатар, Armée de l'Air әскерлік ынтымақтастық бөлімшелерін қайта жабдықтауға мұқтаж болды, олардың жабдықтары ескірген еді, бірақ 637 ұшағының жасалуынан кейін бақылаушының орналасуына қатысты көзқарасы толығымен өзгерді. Сондықтан Potez ұшағы 631-нің қанаттарын, қозғалтқыштарын және құйрық бөлігін сақтай отырып, бақылаушыны дәстүрлі мұрындық кабинасында орналастыратын нұсқаны жасауға міндеттелді. Potez 63.11. Пилот бақылаушыдан жоғары отыруы керек болғандықтан, фюзеляж биік болды, бұл максималды жылдамдық пен маневрлеуді төмендетті. Нәтижесінде, 63.11 ұшағы кейбір бронялық қорғаныс пен отын бактерілерінің үстіне орнатылған жабылатын қаптамаға қарамастан, өте осал болып шықты. Екіншілік жеңіл бомба тасу мүмкіндігі талаптардың бір бөлігі болғандықтан (бірақ ол сирек немесе ешқашан қолданылмады), фюзеляжда 10 кг салмақты сегіз бомбаға арналған шағын бомба бөлімі орналастырылды. Кейінгі үлгілерде бұл бомба бөлімі қосымша отын багімен ауыстырылды. Сонымен қатар, екі 50 кг салмақты бомбаны ішкі қанаттардың астындағы бекіткіштерге орнатуға болады. Алдыңғы қаруландыру бастапқыда бір, содан кейін үш MAC 1934 автоматтарынан тұрды, ал көптеген 63.11 ұшақтары 631 ұшақтары сияқты қанат гондолаларында қосымша қарулармен жабдықталды. Бірінші Potez 63.11 No.1 және екінші No.2 прототиптері 1938 жылдың желтоқсанында алғашқы ұшуын жасады, ал 1939 жылдың қыркүйегінде 1365 данаға тапсырыс берілді, оның 730 данасы жеткізілді, бұл 63.11 ұшағын отбасының ең көп саны бойынша нұсқасына айналдырды.