Кіріспе
"Белгісіз жер", картографтар картаға түсірмеген аймақ. Terra incognita немесе terra ignota (латынша "белгісіз жер"; латын тілінде incognita сөзінің екінші буынына басымдық беріледі, бірақ ағылшын тілінде айтылуы әртүрлі болуы мүмкін) – картографияда картаға түсірілмеген немесе құжатталмаған аймақтарды белгілеу үшін қолданылатын термин. Осы тіркес алғаш рет шамамен 150 жылдары Птолемейдің "Географиясы"-нда кездескен деп саналады. Бұл термин 15 ғасырда Птолемейдің еңбектерін қайта жаңғырту кезінде кеңінен қолданысқа енді. Француз карталарында мұндай аймақтар terres inconnues (көпше түрі) деп көрсетілсе, ал кейбір ағылшын карталарында Parts Unknown деп белгіленген. Сол сияқты, картаға түсірілмеген немесе белгісіз теңіздер mare incognitum деп аталады, яғни латын тілінде "белгісіз теңіз" деген мағынаны білдіреді.
Terra incognita or terra ignota (Latin "unknown land"; incognita is stressed on its second syllable in Latin, but with variation in pronunciation in English) is a term used in cartography for regions that have not been mapped or documented. The expression is believed to be first seen in Ptolemy's Geography c. 150. The term was reintroduced in the 15th century from the rediscovery of Ptolemy's work during the Age of Discovery. The equivalent on French maps would be terres inconnues (plural form), and some English maps may show Parts Unknown. Similarly, uncharted or unknown seas would be labeled mare incognitum, Latin for "unknown sea".
Егжей-тегжейлер
Халық арасында картографтар мұндай аймақтарды "Осында айдаһарлар бар" деп белгілеген деген сенім бар. Картографтар әлемнің шалқары бұрыштарында тамаша жандар (ішінде үлкен жыландар да) бар екенін айтқанмен, оларды карталарында әшекей ретінде көрсеткен. Бірақ Нью-Йорк қалалық кітапханасының қорында сақталған Хант-Ленокс Глобусы деген бір ғана картада ғана "Міне, айдаһарлар" (латынша "HIC SVNT DRACONES") деп жазылған. Дегенмен, ежелгі римдік және орта ғасыр картографтары карталарда белгісіз аймақтарды көрсету үшін "HIC SVNT LEONES" (Бұл жерде арыстандар бар) деген тіркесті пайдаланған. "Терра инкогнито" сөзінің тағы бір мағынасы – Авраам Ортелиус жасаған "Theatrum Orbis Terrarum" картасында көрсетілген "Терра Австралис Инкогнито" ("Оңтүстіктің белгісіз жері") деген гипотезалық құрлық. 19 ғасырда "терра инкогнито" карталардан жоғалып кетті, себебі құрлықтардың жағалаулары мен ішкі бөліктері, тіпті 20 ғасырда әуе суреті мен спутниктік түсірілімдер пайда болғанға дейін толық зерттелді. Алайда, мұхиттардың түбі және Күн жүйесіндегі көптеген жер беттері әлі де толық карталанбаған. Мысалы, Нептунның Тритон серігінің бетінің 40% ғана картаға түсірілген, ал қалған бөлігі белгісіз болып қала береді. Бүгінде бұл тіркес кез келген зерттелмеген тақырыпты немесе зерттеу саласын сипаттау үшін метафора ретінде қолданылады.
actually says "Here are dragons" (using the Latin form "HIC SVNT DRACONES"). However, ancient Roman and Medieval cartographers did use the phrase HIC SVNT LEONES (Here are lions) when denoting unknown territories on maps. Alternatively, 'terra incognita' may also refer to the hypothesized continent Terra Australis Incognita ("The unknown land of the South"), as seen in the Theatrum Orbis Terrarum map by Abraham Ortelius (1570). During the 19th century, terra incognita disappeared from maps; both the coastlines and the inner parts of the continents became fully explored, even prior to the advent of aerial photography and satellite imagery in the 20th century. However, the bottoms of oceans remain mostly unmapped, as do many other land surfaces in the Solar System. For example, only 40% of the surface of Neptune's Moon Triton has been mapped with the remainder being terra incognita. The phrase is now used metaphorically to describe any unexplored subject or field of research.
Этимология
Terra: латын тілінде "жер" немесе "құрлық" мағынасын білдіреді. Ағылшын тіліндегі байланысты сөздер: terrestrial (жерлік), territory (аумақ) және terrain (жер бедері). Incognita: латын тіліндегі cognoscere 'білу, тану' деген сөзден шыққан ( 'in' префиксімен жоққа шығарылған), ол ағылшын тіліндегі 'know' және грек тіліндегі γνῶσις gnosis 'білім' сөздерімен байланысты. Ағылшын тіліндегі ұқсас сөздер: agnostic (агностик), cognition (таным), gnosticism (гностицизм). Бұл терминдердің тарихы туралы толық ақпарат алу үшін Terra Australis және Австралиядағы этимология бөлімін қараңыз.