Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Травести – опера, пьеса немесе балетте қарсы жынысты актер орындайтын театрлық кейіпкер. Әлеуметтік себептерге байланысты, театрдың алғашқы түрлерінде әйел рөлін жиі ұлдар немесе ер адамдар орындаған, тіпті актрисалар сахнада қабылданғаннан кейін де травести рөлдері қолданыла берді. Британдық пантомиманың дәстүрлі түрінде әдетте "басты жігіт" рөлі (жас әйел орындайтын шалбар кигізілген рөл) және бір немесе бірнеше пантомима ханымдары (ер адамдар орындайтын әйелдердің комедиялық рөлдері) болады. Сол сияқты, бұрын танымал болған Виктория дәуірінің бурлеск жанрында да көбінесе бір немесе бірнеше шалбар кигізілген рөлдер кездесетін.
Portrayal of a stage character by a performer of a different sex
Travesti is a theatrical character in an opera, play, or ballet performed by a performer of the opposite sex. For social reasons, female roles were played by boys or men in many early forms of theatre, and travesti roles continued to be used in several types of context even after actresses became accepted on the stage. The popular British theatrical form of the pantomime traditionally contains a role for a "principal boy", a breeches role played by a young woman, and also one or more pantomime dames, female comic roles played by men. Similarly, in the formerly popular genre of Victorian burlesque, there were usually one or more breeches roles.
Этимология
Бұл сөз француз тілінде "жасырынған" немесе "көрініс түрі өзгертілген" дегенді білдіреді. Көздерге байланысты, бұл термин travesty, travesti немесе en travesti деп аталуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі шетелдік терминдердің Оксфорд негізгі сөздігі соңғы терминнің шығу тегін "жалған француз тілі" деп түсіндіреді, бірақ 19-ғасырдың ортасынан бастап француз тіліндегі көздер бұл терминді қолданған, мысалы, Bibliothèque musicale du Théâtre de l'opéra (1876), La revue des deux mondes (1868), және 21-ғасырға дейін де қолданып келеді.
The word means "disguised" in French. Depending on sources, the term may be given as travesty, travesti, or en travesti. The Oxford Essential Dictionary of Foreign Terms in English explains the origin of the latter term as "pseudo French", although French sources from the mid 19th century have used the term, e. g. Bibliothèque musicale du Théâtre de l'opéra (1876), La revue des deux mondes (1868), and have continued the practice into the 21st century.
Әйелдер рөліндегі ерлер
Англияда 17 ғасырдың соңына дейін және Папалық штаттарда 18 ғасырдың соңына дейін – бірақ Еуропаның басқа жерлерінде емес – әйел рөлі еркек актерлер (көбінесе жасөспірімдер) арқылы сомдалды, себебі сахнада шынайы әйелдердің болуы әдепсіздік деп есептелді.
Until the late 17th century in England and the late 18th century in the Papal States—although not elsewhere in Europe—women were conventionally portrayed by male actors (usually adolescents) in drag because the presence of actual women on stage was considered immoral.
Театрда
Александр Кук бала кезінде Шекспирдің көптеген маңызды әйел рөлдерін, сондай-ақ Бен Джонсонның "Сейанның құлдырауы" пьесасындағы Агриппина рөлін орындаған деп саналады. 1660 жылы монархияның қайта орнатылуымен ағылшын сахнасында әйелдер пайда бола бастады, бірақ кейбір әйел рөлдерін ұлдар мен жас жігіттер ойнауын жалғастырды, оның ішінде романтикалық басты рөлдер де болды. Эдвард Кинастон, оның рөлдері Бен Джонсонның "Эпикоен" пьесасындағы және Бомонт пен Флетчердің "Қыздың қайғысы" пьесасындағы Эвадна рөлін қамтыды, ол осы дәуірдегі соңғы бала-актерлердің бірі болды. Лондонның Шекспирдің "Глобус" театры, түпнұсқа "Глобус" театрының қазіргі заманғы қайта құралысы, Шекспирдің әйел рөлдеріне ер адамдарды тағайындау дәстүрін жалғастыруда. Тоби Кокерл 1997 жылы театрдың "Генрих V" қойылымында Францияның Катеринасын ойнады, ал Марк Райланс 1999 жылы "Антоний мен Клеопатра" қойылымында Клеопатра рөлін сомдады. Британдық пантомимада ер адамдарға арналған трансвеститтік рөлдер әлі де кездеседі, онда әдетте күлкілі (көбінесе егде) әйел кейіпкерін ер актер ойнайды, осы пантомима ханымы.
As a boy player, Alexander Cooke is thought to have created many of Shakespeare's principal female roles, as well as Agrippina in Ben Jonson's Sejanus His Fall. With the Restoration of the monarchy in 1660, women began to appear on the English stage, although some female roles continued to be played by boys and young men, including romantic leads. Edward Kynaston, whose roles included the title role in Ben Jonson's Epicoene and Evadne in Beaumont and Fletcher's The Maid's Tragedy, was one of the last of the era's boy players. London's Shakespeare's Globe theatre, a modern reconstruction of the original Globe Theatre, continues the practice of casting men in female Shakespearean roles. Toby Cockerell played Katherine of France in the theatre's opening production of Henry V in 1997, while Mark Rylance played Cleopatra in the 1999 production of Antony and Cleopatra. Travesti roles for men are still to be found in British pantomime, where there is at least one humorous (and usually older) female character traditionally played by a male actor, the pantomime dame.
Операда
Кастрати, әйел дауысы бар ересек еркектер (әдетте жас жеткенше кастрация жасау арқылы дауысы қалыптастырылады), ең алғашқы операларда пайда болды – бастапқыда әйел рөлінде. Монтевердидің 1607 жылғы «Орфео» операсының тұңғыш қойылымында Эвридика мен Прозерпина рөлінде кастратитер орындаған. Алайда, 1680 жылға қарай кастратилер басты еркек рөлдерін орындайтын басты әншілерге айналды. Кастратилерді еркек және әйел рөлінде пайдалану Папалық мемлекеттерде ерекше күшті болды, онда әйелдерге 18 ғасырдың соңына дейін қоғамдық сахнада өнер көрсетуге тыйым салынған. Луллидің 1686 жылғы «Армида» операсында батыр (Рено) рөлін haute contre (жоғары тенор дауысының бір түрі) орындаса, жек көруші әйел рухы (La Haine) тенормен ән салған. Рамоның 1733 жылғы «Ипполит және Ариция» операсында батыр (Ипполит) рөлін haute contre орындады, ал үш Тағдар және Тизифона рөлдері бас және тенорларға арналған. Екі операдағы қалған әйел рөлінде әйелдер орындады. Рамоның «Платея» операсындағы жалған, бірақ келбеті жаман батпақ нимфасының басты рөлі де haute contre үшін жазылған. Операда еркектер орындаған әйел рөлі кездесе береді, бірақ олар сирек. Хэмпердинктің 1890 жылғы «Хенсел мен Гретель» операсындағы қарапайым әйел рөлі бастапқыда меццо-сопрано үшін жазылған, бірақ 2009 жылы Ричард Джонстың қоюымен Метрополитен операсында тенор Филип Лэнгридж орындады. Петер Эотвестің 1998 жылғы «Три сестры» операсының премьерасында барлық әйел рөлін еркектер орындады, үш қарындастың басты рөлін контратенорлар сомдады. Ацио Коргидің 2005 жылғы «Il dissoluto assolto» операсы, Моцарттың «Дон Джованни» операсынан сюжеттік элементтерді қамтиды, онда Донна Эльвираның манекені рөлінде контратенор ойнайды.
Castrati, adult males with a female singing voice (usually produced by castration before puberty), appeared in the earliest operas – initially in female roles. In the first performance of Monteverdi's Orfeo in 1607 the roles of Eurydice and Proserpina were both sung by castrati. However, by 1680 the castrati had become the predominant singers for leading male roles as well. The use of castrati for both male and female roles was particularly strong in the Papal States, where women were forbidden from public stage performances until the end of the 18th century. In Lully's 1686 opera Armide the hero (Renaud) was sung by a haute contre (a type of high tenor voice) while the female spirit of hatred (La Haine) was sung by a tenor. In Rameau's 1733 Hippolyte et Aricie, the hero (Hippolyte) was sung by an haute contre, while the roles of the three Fates and Tisiphone were scored for basses and tenors. The remaining female roles in both operas were sung by women. The title role of the vain but ugly marsh nymph in Rameau's Platée is also for an haute contre. Female roles in opera sung by men can still be found, although they are not common. The role of the witch in Humperdinck's 1890 opera Hänsel und Gretel was originally written for a mezzo soprano, but was sung by the tenor Philip Langridge in the Metropolitan Opera's 2009 production directed by Richard Jones. In the premiere performance of Péter Eötvös Tri sestry (1998), all female roles were sung by men, with the title roles of the three sisters performed by countertenors. Azio Corghi's 2005 opera Il dissoluto assolto, which incorporates story elements from Mozart's Don Giovanni, casts a countertenor in the role of the mannequin of Donna Elvira.
Биге
Ренессанс дәуіріндегі балетте әйелдерді еркек бишілер бейнелеуі кең таралған және қазіргі заманға дейін сақталған, бірақ көбінесе күлкілі немесе зұлым әйел рөлдерімен шектелген. Балеттегі барлық әйел рөлін еркек бишілер орындау Рим Папасы мемлекеттерінде 18 ғасырға дейін жалғасты, ал Италияның басқа аймақтарында әйел бишілер бұл рөлдерді бұрыннан-ақ орындап жүрген. 1762 жылы Римге сапар шеккен аббат Жером Ришард былай деп жазды: "Рим сахналарында әйел бишілерге рұқсат берілмейді. Олардың орнына әйелдерге ұқсатып киінген жігіттер шығады, сонымен қатар олардың қара шалбар киюі талап етілетін полиция жарлығы да бар". Сол жылы тағы бір француз саяхатшысы, Джозеф Томас, д’Эспиншаль графы, өзінен: "Басты балеринасы жасанды әйелдік пішінмен жасырынып, жас жігіт болса, балет қандай әсер қалдырады?" – деп сұрады. Фредерик Эштонның 1948 жылғы "Күлшегір" хореографиясында Роберт Хелпман және Эштонның өзі екі әпке-қарындастың рөлін орындады. Бен Стивенсон кейіннен өзінің балет хореографиясында еркек бишілерді әпкелер рөлінде ойнату дәстүрін жалғастырды. Балетте еркек бишілер дәстүрлі түрде орындайтын басқа да әйел рөлдері – "Силфидадағы" Олд Мадж, ауылдың колдовницасы және "La fille mal gardée" балетіндегі жесір Симон.
The portrayal of women by male dancers was very common in Renaissance court ballet and has continued into more modern times, although primarily restricted to comic or malevolent female characters. The use of male dancers for all the female roles in a ballet persisted well into the 18th century in the Papal States, when women dancers had long been taking these roles elsewhere in Italy. Abbé Jérôme Richard who travelled to Rome in 1762 wrote: "Female Dancers are not permitted on the stages in Rome. They substitute for them boys dressed as women and there is also a police ordinance that decreed they wear black bloomers." Another French traveller that year, Joseph Thomas, comte d'Espinchal, asked himself: "What impression can one have of ballet in which the prima ballerina is a young man in disguise with artificial feminine curves?" In Frederick Ashton's 1948 choreography of Cinderella, Robert Helpmann and Ashton himself danced the roles of the two stepsisters. Ben Stevenson later continued the practice of casting male dancers as the stepsisters in his own choreography of the ballet. Other female ballet characters traditionally performed by male dancers are Old Madge, the village sorceress in La Sylphide and the Widow Simone in La fille mal gardée.
Әйелдер еркек рөлінде
1660 жылы II Карлдың таққа қайта отыруымен әйелдер ағылшын сахнасында пайда бола бастады, Шекспир заманында ерлер мен ұлдар сомдаған әйел рөлінде де, ерлер рөлінде де. 1660 мен 1700 жылдар аралығында Лондонда қойылған 375 пьесаның шамамен төрттен бірінде ер киім киген актрисалардың бірі немесе бірнеше рөлі болды. 19 ғасырда травеститтік рөлдерде танымал болған актрисалардың қатарында Николас Никлбидің сахналық бейімделуінде Смайк және оның өміріне негізделген Бакстоунның пьесасында тонаушы Джек Шепард рөлін ойнаған Мэри Энн Кили; Барридің пьесасының американдық премьерасында Питер Пэн рөлін сомдаған және осы рөлді 1500-нен астам рет ойнаған Мод Адамс; сондай-ақ Эдмонд Ростанның «Л’Айглон» пьесасында Франция королі II Наполеон рөлін ойнаған және бір рет «Гамлет» пьесасында басты рөлді сомдаған Сара Бернхардт болды. Виктория дәуірінде музыкалық бурлесктерде көбінесе бірнеше «брюш» рөлі болды. «The Grove Dictionary of Music and Musicians» сөздігінде айтылғандай, «бурлескте тартымды әйелдердің киімдері маңызды элемент болғанымен, пьесалардың өзі әдетте ұятсыздыққа ұрынбады». Осындай рөлдердің маманы болған Нелли Фаррен көптеген бурлесктер мен пантомималарда, соның ішінде «Роберт Дьявол», «Кішкентай Джек Шепард» және «Рю Блас және Блас Руэ» пьесаларында басты рөлдерді сомдады. Британдық пантомимада, ол әлі күнге дейін үнемі қойылады, жас ер адам немесе басты жігіт рөлі дәстүрлі түрде жігіт киіміндегі актрисамен ойналады. Операларда әйелдердің травестит рөлдерде орындауы 19 ғасырдың басында кастрато әншілерінің сәннен шығуымен және жас еркек рөлдерінде меццо-сопранолар немесе контральтолармен алмастырылуымен жиі кездесетін болды. Мысалы, Россинидің 1813 жылғы «Танкреди» пьесасының басты рөлі әйел әншісі үшін арнайы жазылған. Дегенмен, травестит меццо-сопраноларды Гендель мен Моцарт та ертерек қолданған, кейде кастратоның болмауы себепті немесе Фигароның үйлену тойындағы Керубино сияқты ұл бала немесе өте жас жігітті бейнелеу үшін. 20 ғасыр операсында композиторлар жас еркектердің рөлдерін орындау үшін әйелдерді пайдалануды жалғастырды, егер олар жетілген тенор дауысы рөлге сәйкес келмейтінін сезсе. Көрнекті мысал – Рихард Штраус, ол «Der Rosenkavalier» және «Ariadne auf Naxos» шығармаларында Октавиан рөліне меццо-сопраноны қолданды. 1830 жылдан 1850 жылға дейін әйел балет бишілері балет корпусында матадорлар, гусарлар және кавалерлер рөлінде, тіпті прима-балеринаның «жетекшісі» ретінде көріне бастады, бұл практика Францияда 20 ғасырға дейін сақталды. Фанни Эсслер мен оның әпкесі Тереза Париж операсында травеститтік рөлдерді билегенімен, сол кездегі стандарттарға қарағанда өте биік болған Тереза оларды жиірек орындады, көбінесе Фанниге оның басты серігі ретінде қосылды. Француз балеринасы Евгения Фиокре, Коппелиядағы Франц рөлін жасаған, әсіресе травеститтік қойылымдарымен танымал болды.
With the Restoration of Charles II in 1660 women started appearing on the English stage, both in the female roles that in Shakespeare's day had been portrayed by men and boys, and in male roles. It has been estimated that of the 375 plays produced in London between 1660 and 1700, nearly a quarter contained one or more roles for actresses dressed as men. Amongst the 19th century actresses who made a mark in travesti roles were Mary Anne Keeley, who portrayed Smike in the stage adaptation of Nicholas Nickleby and the robber Jack Sheppard in Buckstone's play based on his life; Maude Adams, who played Peter Pan in the American premiere of Barrie's play and went on to play the role over 1,500 times; and Sarah Bernhardt, who created the role of Napoleon II of France in Edmond Rostand's L'Aiglon and once played the title role in Hamlet. In the Victorian era, musical burlesques generally included several breeches roles. According to the Grove Dictionary of Music and Musicians, although "an almost indispensable element of burlesque was the display of attractive women dressed in tights, often in travesty roles the plays themselves did not normally tend to indecency." One of the specialists in these roles was Nellie Farren who created the title roles in numerous burlesques and pantomimes, including Robert the Devil, Little Jack Sheppard and Ruy Blas and the Blasé Roué. In British pantomime, which is still regularly performed, the young male protagonist or Principal boy is traditionally played by an actress in boy's clothes. The practice of women performing en travesti in operas became increasingly common in the early 19th century as castrato singers went out of fashion and were replaced by mezzo sopranos or contraltos in the young masculine roles. For example, the title role of Rossini's 1813 Tancredi was specifically written for a female singer. However, travesti mezzo sopranos had been used earlier by both Handel and Mozart, sometimes because a castrato was not available, or to portray a boy or very young man, such as Cherubino in The Marriage of Figaro. In 20th century opera, composers continued to use women to sing the roles of young men, when they felt the mature tenor voice sounded wrong for the part. One notable example was Richard Strauss, who used a mezzo soprano for Octavian in Der Rosenkavalier and the Composer in Ariadne auf Naxos. From 1830 to 1850, female ballet dancers were increasingly seen in the corps de ballet portraying matadors, hussars, and cavaliers, and even as the prima ballerina's 'leading man', a practice which was to last well into the 20th century in France. Although both Fanny Elssler and her sister Thérèse danced travesti roles at the Paris Opera, Thérèse, who was very tall by the standards of the day, danced them more frequently, often partnering Fanny as her leading man. The French ballerina Eugénie Fiocre, who created the role of Franz in Coppélia, was particularly known for her travesti performances.