Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын актрисасы (1658–1713)
English actress (1658–1713)
Элизабет Барри (1658 – 7 қараша 1713) – Реставрация дәуірінің ағылшын актрисасы. Элизабет Барридің Реставрация драмасына ең үлкен үлесі – трагикалық актриса ретіндегі өнер көрсетуі. Ол өзінің сәтті мансабында Лондонның ірі және беделді театр компанияларында жұмыс істеді: 1675 жылдан бастап Герцогтар компаниясында, 1682 – 1695 жылдар аралығында монополиялық Біріккен компанияда, ал 1695 жылдан бастап актерлер кооперативінің мүшесі ретінде, көбінесе Бетертон компаниясы деп аталатын, оның бастапқы акционерлерінің бірі болды. Оның сахналық мансабы Лондон сахнасында Шекспирдің еркек рөлдерін алғашқы кәсіби актрисалар алмастырғаннан кейін 15 жыл өткен соң басталды. Актер Томас Бетертон оның актерлік шеберлігі "ең төзімді оқырманды да қызықтырмайтын пьесаларды сәтті етіп береді" деді, ал сыншы және драматург Джон Деннис оны "өзі бейнелейтін Табиғат сияқты, құштарлықтан құштарлыққа, шектен шекке дейін, терең күшпен және оңайлықпен өзгеретін, теңдесі жоқ актриса" деп сипаттады.
Elizabeth Barry (1658 – 7 November 1713) was an English actress of the Restoration period. Elizabeth Barry's biggest influence on Restoration drama was her presentation of performing as the tragic actress. She worked in large, prestigious London theatre companies throughout her successful career: from 1675 in the Duke's Company, 1682 – 1695 in the monopoly United Company, and from 1695 onwards as a member of the actors' cooperative usually known as Betterton's Company, of which she was one of the original shareholders. Her stage career began 15 years after the first ever professional actresses had replaced Shakespeare's boy heroines on the London stage. The actor Thomas Betterton said that her acting gave "success to plays that would disgust the most patient reader", and the critic and playwright John Dennis described her as "that incomparable Actress changing like Nature which she represents, from Passion to Passion, from Extream to Extream, with piercing Force and with easy Grace".
Ерте мансап
Барридің алғашқы өнері 17 жасында Томас Отуэйдің «Альцивиад» пьесасында болды. Оның өнері соншалықты нашар болғандықтан, Герцог компаниясынан жұмыстан шығарылды. Кейін ол Джон Уилмотпен, Рочестердің 2-графымен танысты. Олардың қарым-қатынасы кәсіби әріптестіктен ғашықтыққа дейін жетті. Олардың Елизавета есімді бір баласы болды, ол 1677 жылы дүниеге келіп, 1689 жылы қайтыс болды. Барри көптеген сезімтал рөлдерінде Рочестермен болған қарым-қатынасының ықпалы болды. Рочестер Барридің сүйіктісі болғанын бірнеше дереккөздер растаса да, оның жаттықтыру туралы әңгімесінің жалғыз көзі – 1741 жылы жарық көрген Барридің өмірбаяны. Бұл оқиғадан 65 жыл өткен соң Эдмунд Керл жазған, қияли және дәл емес өмірбаяндарымен танымал. Барри мансабында Реставрация комедиясының әртүрлі кейіпкерлерін жасаған сәтті комедия актрисасы болды, бірақ Реставрация драмасына ең үлкен әсері трагикалық актриса ретінде болды. Оның қайғыны жеткізу қабілеті драматургтер Томас Отуэй мен Томас Саутернге олар үшін жазған үш атақты трагикалық рөлде шабыт берді: Отуэйдің «Жетім» (1680) пьесасындағы Монимия, Отуэйдің «Сақталған Венеция» (1682) пьесасындағы Белвидера және Саутерннің «Қасіретті неке» (1694) пьесасындағы Изабелла. Бұл үш рөл, деп жазды промптер Джон Даунс, «оған сотта да, қалада да атақты миссис Барри деген атты әкелді, себебі ол осы үш рөлдің кез келгенін орындағанда, көрермендерінің көзінен жас шығарып, әсіресе қайғы-қасіретке ұшырағандардың сезіміне тиеді». Колли Сиббер көп жылдар өткен соң өзінің автобиографиясында оның дауысының күшін еске алды: «Кейде оның жаны күйзелгенде, ол ең әсерлі әуен мен жұмсақтыққа ие болар еді. Ол – мен көрген актрисалардың бәрінен де, тіпті сіздің қиялыңыздан да асып түсетін жанына тигізетін күшке ие еді». Элизабет Хоу Барридің Монимия рөліндегі жетістігі «батырлық драмадан алыстап, «трагедияны» танымал жанр ретінде қалыптастырды» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, бейкүнә әйелдер жыныстық нысандар ретінде және ер адамдардың құштарлығының құрбандары ретінде бейнеленді. Барри әрқашан қарапайым әйел ретінде сипатталды. Портреттерде ақылдылығы бірақ ауыр сыртқы келбеті көрінеді, ал драматург Томас Шэдвелл 1692 жылы жазған хатында Николас Брэдидің «Зорлау» пьесасын римдік киіммен сахнаға қою жақсы болар еді деп жазды, «содан кейін Мэнтлмен оның жамбасын жамылып, миссис Барри рөлді ойнар еді». Бұл туралы замандастары ешқандай мән бермеген көрінеді. Аты-жөні айтылмаған автор «Екі сахнаның салыстыруы» (1702) еңбегінде Барри сахнадан тыс әлемде «ең келбетсіз әйел» болса да, сахнада «әлемдегі ең әдемі әйел» еді деп жазды. Барридің актерлік стилі оның жеке тұлғасы мен өмірінен алған әсерлерге негізделген. Елизабеттің сұлулығы мен ізгілігі көпшілік назарында ерекше болды. Ол ойнаған кейіпкерлердің көпшілігі бойжеткендер болғанымен, оның Рочестермен болған қарым-қатынасы белгілі болды. Ол өзінің көптеген рөлдері арқылы Рочестермен болған сезімтал қарым-қатынасын жеткізгені де белгілі. Сонымен қатар, осы кезеңде Барридің денесі оның кейіпкерін сипаттауға метафоралық мағына бергені байқалды. Барри «Жетім» пьесасында ойнағанда, «әйелдің кеудесін бейкүнәлік немесе құлдырауды бейнелеу үшін қолдану» (Монимияның «толғанған кеудесі» немесе «ақ кеудесі» туралы көптеген сілтемелерді қарастырыңыз) деген түсінік болды. Отуэй әйелдің денесін қиюды, «қанмен шайылған, жыртылған кеуделер» арқылы білдіре отырып, мемлекеттің құлдырауын көрсету үшін пайдаланды.
Barry's first performance was at the age of 17 in Thomas Otway's Alcibiades. Her performance was so poor that she was fired from the Duke's Company. She then met John Wilmot, 2nd Earl of Rochester. Their relationship grew from professional colleagues to lovers. They had one child named Elizabeth, who was born in 1677 and died in 1689. Barry drew on her relationship with Rochester for many of her sexual performances. While multiple sources confirm that Rochester was Barry's lover, the only source for the coaching story is a Life of Barry published in 1741 – 65 years after the events – by Edmund Curll, well known for his fanciful and inaccurate biographies. Barry was a successful comedian who created a variety of Restoration comedy heroines throughout her career, but her greatest impact on Restoration drama was as a tragic actress. Her capacity for projecting pathos was an inspiration to playwrights Thomas Otway and Thomas Southerne in the three famous tragic roles they wrote for her: Monimia in Otway's The Orphan (1680), Belvidera in Otway's Venice Preserved (1682), and Isabella in Southerne's The Fatal Marriage (1694). These three roles, wrote the prompter John Downes, "gain'd her the Name of Famous Mrs. Barry, both at Court and City, for whenever She Acted any of these three Parts, she forc'd Tears from the Eyes of her Auditory, especially those who have any Sense of Pity for the Distress't." In his autobiography, many years later, Colley Cibber recalled the power of her voice: "When distress of Tenderness possess'd her, she subsided into the most affecting Melody and Softness. In the Art of exciting Pity, she had a Power beyond all the Actresses I have yet seen, or what your Imagination can conceive." Elizabeth Howe has argued that it was Barry's success in the role of Monimia that "clinched the movement away from heroic drama and started the establishment of 'she tragedy' as a popular genre." Also known as pathetic tragedy, innocent women were represented as sexual objects and as victims of male lust. Barry was always described as being a plain woman. Portraits suggest intelligence but heavy features and the playwright Thomas Shadwell writes in a letter in 1692 that it would have been better to have staged Nicholas Brady's The Rape in Roman dress, "and then w'th a Mantle to have covered her hips Mrs Barry would have acted ye part." Apparently, none of this mattered to contemporaries. Even though Barry was "the ugliest Woman" in the world off stage, wrote an anonymous author in A Comparison Between the Two Stages (1702), she was "the finest Woman in the World upon the Stage." Barry's acting style was embedded in the influences from her own personality and life. Elizabeth as a person was seen to be beautiful and virtuous. Although many of the characters she played were virgins, it was known about her relationship with Rochester. It has also been known that she channeled her sexual relationship with Rochester through many of her performances. Also during this time, it was seen that Barry's body had metaphorical meaning to the description of her character. When Barry starred in The Orphan, it was implied that "the trope of the female breast to represent innocence or ruin (consider the many references to Monimia’s "swelling breasts" or "white breasts"). Thus Otway uses the dismemberment of the female body, expressed through the "mangled breasts besmeared with blood", to signify the ruin of the state".
Кейінгі мансап
Кейін Баридің мансабында оған жыныстық нысаннан гөрі аналық бейнедегі рөлдер көбірек берілді. Барри 1675 жылдан 1682 жылға дейін Герцог компаниясында жұмыс істеді, Томас Бетертонның Лиріне қарсы Корделия рөлін ойнады, бұл Нахум Тейттің 1681 жылғы Шекспирдің «Король Лир» пьесасының адаптациясы еді. 1682 жылы Герцог және Король компаниялары біріктірілгеннен кейін, ол жаңа Біріккен компанияның жұлдызды актрисаларының бірі ретінде жұмысын жалғастырды, ол 12 жыл бойы Лондондағы жалғыз театр компаниясы болды. Бәсекелес компаниялардың болмауы актерлерді басқаруға қатысты нашар келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. «Құдіретті неке» спектакліндегі рөлінен кейін бір жыл өткен соң, Барри 1695 жылы жалақы дауынан туындаған мәселелерге байланысты Біріккен компаниядан кетуге шешім қабылдады. Одан кейін ол актер Томас Бетертон және актриса Энн Брейцегирдлмен бірге жаңа компанияда жұмыс істеді. Барри 1695 жылы Уильям Конгревтің «Love For Love» пьесасымен Линкольн Инн Филдс-те ашылған актерлер компаниясының алғашқы патент иелерінің бірі болды және Ричтің Біріккен компаниясына сәтті қарсылық көрсетті. Ерлер мен әйелдер арасында еңбекақыда үлкен айырмашылық болды, өйткені Бетертонға аптасына 4 фунт стерлинг пен 20 шиллинг, ал Барриге 2 фунт стерлинг пен 10 шиллинг төленді. Барри 1710 жылы 52 жасында сахнадан ресми түрде зейнеткерлікке шықты, оның актерлік мансабы барлығы 35 жылға созылды. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін үш жыл өткен соң, 55 жасында қызбадан қайтыс болды.
Later into Barry’s career, she was given more roles of a motherhood figure than a sexual object. Barry worked for the Duke's Company from 1675 to 1682, taking the role of Cordelia opposite Thomas Betterton's Lear in Nahum Tate's 1681 adaptation of Shakespeare's King Lear. After the Duke's and the King's companies were amalgamated in 1682, she continued as one of the star performers of the new United Company, which remained for 12 years the only theatrical company in London. The absence of rival companies left the actors in a weak bargaining position in relation to management. One year after her performance in The Fatal Marriage, Barry decided to leave the United Company due to a salary dispute in 1695. She then proceeded to work for a new company with actor Thomas Betterton and actress Anne Bracegirdle. Barry was one of the original patent holders of the actors' company, which opened at Lincoln's Inn Fields with the smash hit of William Congreve's Love For Love in 1695 and continued to successfully challenge Rich's United Company. There was a huge wage gap between men and woman performers as Betterton was paid £4 and 20s per week and Barry received only £2 and 10s shillings. Barry officially retired from the stage in 1710 at 52 years old; her acting career lasted a total of 35 years. Her retirement fell short as she died three years later at the age of 55 due to a fever.
Ойын-сауық және рөлдердің таңдамалы тізімі
Ойын. Драматург. Рөл: Алсибиад (1675) Томас Отвей. Драксилла Мустафа (1676) Оррери графы. Королева Изабелла. «Модаға келген адам» (1676) Джордж Этередж. Миссис Лавит. «Даулы жандар» (1676) Эдвард Равенскрофт. Эльвира. Титус пен Береника (1676) Томас Отвей. Фенице. Том Эссенс (1676) Томас Роулинс. Теодосия. Миссис Фикл (1676) Томас Д’Урфей. Констанция. Скапиннің алаяқтықтары (1676) Томас Отвей. Лусия. «Саяхатшы» (1677) Афра Бэн. Хелена. «Француздық сиқыршы» (1677) Томас Портер. Клориния. «Сүйкімді күйеу» (1677) Томас Д’Урфей. Эмилия. «Трояның құлауы» (1678) Джон Бэнкс. Поликсена. «Модаға келген достық» (1678) Томас Отвей. Миссис Гудвил. «Адал әйел» (1679) Томас Д’Урфей. Оливия. «Капитан әйел» (1679) Томас Шэдвелл. Миссис Грип. Кайус Марий (1679) Томас Отвей. Лавиния. «Теодосий» (1680) Натанэль Ли. Атенаис. «Жетім» (1680) Томас Отвей. Монимия. «Клев принцессасы» (1680) Натанэль Ли. Клев принцессасы. «Кек алу» (1680) Афра Бэн. Корина. «Сүйіскен жаулар» (1680) Льюис Мейдвелл. Камилла. Луций Юний Брут (1680) Натанэль Ли. Тераминта. «Лондондық алданушылар» (1681) Эдвард Равенскрофт. Арабелла. «Венеция сақталды» (1682) Томас Отвей. Белвидера. «Қала мұрагері» (1682) Афра Бэн. Леди Гальярд. «Ұлы Константин» (1683) Натанэль Ли. Фауста. «Сәлемдесуші мырза» (1685) Джон Кроун. Леонора. «Парсы патшасы Дарий» (1688) Джон Кроун. Барзана. «Жарақаттанған жандар» (1688) Уильям Маунтфорт. Принцесса Ориала. «Дон Себастьян» (1689) Джон Драйден. Алмедия. «Париж қырғыны» (1689) Натанэль Ли. Маргарита. «Амфитрион» (1690) Джон Драйден. Алкема. «Қайғылы тазалық» (1690) Элканах Сеттл. Орундана. «Эдуард III» (1690) Уильям Маунтфорт. Изабелла. «Әйелдің қатесі» (1691) Томас Саутерн. Миссис Фриендалл. «Спарталық батыр Клеомен» (1692) Джон Драйден. Кассандра. «Некеге қарсы» (1692) Томас Д’Урфей. Леди Сатбл. «Генрих II» (1692) Уильям Маунтфорт. Королева Элеонора. «Регул» (1692) Джон Кроун. Фульвия. «Қыздың соңғы дұғасы» (1693) Томас Саутерн. Леди Малеперт. «Ескі жалғызбасты» (1693) Уильям Конгрев. Лаэтиция. «Тағдырлы неке» (1694) Томас Саутерн. Изабелла. «Үйленген сұлу» (1694) Джон Кроун. Миссис Лавли. «Амбициялы құл» (1694) Элканах Сеттл. Челестина. «Сүйіспеншілік жеңісі» (1694) Джон Драйден. Виктория. «Сәлемдесуші әйелдер» (1695) Джордж Гранвилл. Леди Доримен. «Ұлы Кир» (1695) Джон Бэнкс. Пантея. «Сүйіспеншілік үшін» (1695) Уильям Конгрев. Миссис Фрэйл. «Патшалық қиындықтар» (1696) Делавиер Мэнли. Хомаис. «Қалалық әйел» (1696) Томас Дилке. Леди Грамбл. «Британ королевасы Боадицея» (1697) Чарльз Хопкинс. Боадицея. «Қайғылы күйеу жігіті» (1697) Уильям Конгрев. Зара. «Күнәсіз жандар» (1697) Мэри Пикс. Беллинда. «Риналдо мен Армида» (1698) Джон Деннис. Армида. «Жалған дос» (1699) Мэри Пикс. Аделаида. «Тамерлан» (1701) Николас Роу. Арпасия. «Ұлы Антиох» (1701) Джейн Уайзман. Леодице. «Адал тәуекелші» (1702) Николас Роу. Калиста. «Тісті қадірлі» (1704) Николас Роу. Миссис Клевер. «Барлығы сүйіспеншілік үшін» (1704) Джон Драйден. Клеопатра. «Улисс» (1705) Николас Роу. Пенелопа. «Мадридтегі оқиғалар» (1706) Мэри Пикс. Кларинда. «Патшалық қайта оралған» (1707) Николас Роу. Родогуна.
Play Playwright Role Alcibiades (1675) Thomas Otway Draxilla Mustapha (1676) Earl of Orrery Queen Isabelle The Man of Mode (1676) George Etherege Mrs. Loveit The Wrangling Lovers (1676) Edward Ravenscroft Elvira Titus and Berenice (1676) Thomas Otway Phaenice Tom Essence (1676) Thomas Rawlins Theodocia Madam Fickle (1676) Thomas D'Urfey Constantia The Cheats of Scapin (1676) Thomas Otway Lucia The Rover (1677) Aphra Behn Hellena The French Conjuror (1677) Thomas Porter Clorinia A Fond Husband (1677) Thomas D'Urfey Emillia The Destruction of Troy (1678) John Banks Polyxena Friendship in Fashion (1678) Thomas Otway Mrs Goodvile The Virtuous Wife (1679) Thomas D'Urfey Olivia The Woman Captain (1679) Thomas Shadwell Mrs Gripe Caius Marius (1679) Thomas Otway Lavinia Theodosius (1680) Nathaniel Lee Athenais The Orphan (1680) Thomas Otway Monimia The Princess of Cleve (1680) Nathaniel Lee Princess of Cleve The Revenge (1680) Aphra Behn Corina The Loving Enemies (1680) Lewis Maidwell Camilla Lucius Junius Brutus (1680) Nathaniel Lee Teraminta The London Cuckolds (1681) Edward Ravenscroft Arabella Venice Preserv’d (1682) Thomas Otway Belvidera The City Heiress (1682) Aphra Behn Lady Galliard Constantine the Great (1683) Nathaniel Lee Fausta Sir Courtly Nice (1685) John Crowne Leonora Darius, King of Persia (1688) John Crowne Barzana The Injured Lovers (1688) William Mountfort Princess Oryala Don Sebastian (1689) John Dryden Almedya The Massacre of Paris (1689) Nathaniel Lee Marguerite Amphitryon (1690) John Dryden Alcema Distressed Innocence (1690) Elkanah Settle Orundana Edward III (1690) William Mountfort Isabella The Wives Excuse (1691) Thomas Southerne Mrs Friendall Cleomenes, the Spartan Hero (1692) John Dryden Cassandra The Marriage Hater Matched (1692) Thomas D'Urfey Lady Sutble Henry II (1692) William Mountfort Queen Eleanor Regulus (1692) John Crowne Fulvia The Maid's Last Prayer (1693) Thomas Southerne Lady Malepert The Old Bachelor (1693) William Congreve Laetitia The Fatal Marriage (1694) Thomas Southerne Isabella The Married Beau (1694) John Crowne Mrs Loveley The Ambitious Slave (1694) Elkanah Settle CelestinaLove Triumphant (1694) John Dryden Victoria The She Gallants (1695) George Granville Lady Dorimen Cyrus the Great (1695) John Banks Panthea Love for Love (1695) William Congreve Mrs Frail The Royal Mischief (1696) Delariviere Manley Homais The City Lady (1696) Thomas Dilke Lady Grumble Boadicea, Queen of Britain (1697) Charles Hopkins Boadicea The Mourning Bride (1697) William Congreve Zara The Innocent Mistress (1697) Mary Pix Bellinda Rinaldo and Armida (1698) John Dennis Armida The False Friend (1699) Mary Pix Adellaida Tamerlane (1701) Nicholas Rowe Arpasia Antiochus the Great (1701) Jane Wiseman Leodice The Fair Penitent (1702) Nicholas Rowe Calista The Biter (1704) Nicholas Rowe Mrs Clever All For Love (1704) John Dryden Cleopatra Ulysses (1705) Nicholas Rowe Penelope Adventures in Madrid (1706) Mary Pix Clarinda The Royal Convert (1707) Nicholas Rowe Rodogune
Шығармалық бейнелер
Барри – Стивен Джеффристің Джон Уилмоттың өмірінен алынған "Либертин" пьесасының және 2004 жылғы Саманта Мортон сомдаған оның фильмге бейімделуінің екінші дәрежелі кейіпкері. Барри 2015 жылғы Кристофер ван Дер Арктың "[exit Mrs Behn] немесе The Leo Play" пьесасында да кейіпкер ретінде пайда болады.
Barry is a supporting character in The Libertine, Stephen Jeffreys' play about John Wilmot's life, as well as its 2004 film adaptation, in which she is portrayed by Samantha Morton. Barry also appears as a character in the 2015 play [exit Mrs Behn] or, The Leo Play by Christopher vanDer Ark.