Кіріспе

Голландиялық қоршау соғысы сардары (1641–1704)

Менно, Барон ван Кохурн (1641 жылдың наурызы – 1704 жылдың 17 наурызы) – голландиялық әскери қызметші және инженер, голландиялық әскери тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі саналады. Әскери науқандардың басым бөлігі қоршау соғыстарымен өтіген дәуірде, ол және оның француз әріптесі Вобан бекіністерді жобалау, жаулап алу және қорғау саласындағы танымал сарапшылар болды. Екеуінің де жақтастары болды; Вобанның «көп ұнтақ, аз қан» деген қағидасы да ұзаққа созылды, бұл маңызды фактор еді, себебі әскери өлімдердің көп бөлігі аурудан туындады. Ол бекіністердің дизайны мен аумағында, порттар, су жолдары, жолдар және тіпті қала құрылысын қамтитын жаңашыл ретінде танылды. Дегенмен, Вобаннан өзгеше, Ван Кохурнның қаржылық ресурстары шектеулі болды. Ол Нидерландының жазық даласына тән ерекше қиындықтарға бейімделіп, осы ресурстарды барынша тиімді пайдалану арқылы үлкен шеберлік танытты. Оның су қорғанысы және жобаларының кейбіреулері 1950 жылдарға дейін қолданылып келді.

Өмір

Ван Коехорн 1641 жылы наурыз айында Бритсумда дүниеге келді. Ол Голландияның Фрисландия провинциясындағы Лиуварденге жақын орналасқан Леттинга иелігінің иелері Гузэвийн ван Коехорн мен Аалтье ван Хинкенаның алты ұлының бірі болды. Гузэвийн Голландия мемлекеттік армиясының Фризеланд полкінде офицер болып қызмет етті және кіші дворян тақымының мүшесі еді. Оның отбасы бастапқыда Франкфурт маңындағы Кюххорнсхофтан шыққан; 1572 жылы оның ұлы атасы Голландия төңкерісінің көшбасшысы Уильям Тыныштың әскеріне қосылды. Ван Коехорн ағаларымен бірге үйде білім алды және математика мен әскери сурет салуға қабілетті екенін көрсетті. Кейін ол Франкер университетіне түсті, онда математика профессоры және геодезистерді даярлаушы оның ағасы Бернардус Фуллениус (1602–1657) оның оқуын бақылады. 1678 жылы Магдалена ван Шелтингамен жасаған алғашқы некесінен төрт баласы болды: Гузэвийн (1678–1737), Гертруда (1679–1757), Хендрик (1683–1756) және Амалия (1683–1708). Оның 1683 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол Труйтже ван Вигараға (дүниеге келген күні белгісіз) үйленді; ол 17 наурыз 1704 жылы қайтыс болды және Виджелде жерленді.

Ерте мансап

1657 жылы ол Маастрихттегі тұрақты гарнизонның бір бөлігі болған әкесінің ротасында лейтенант болып тағайындалды. 1660 жылы қазанда капитан болып тағайындалған Ван Кохурн 1665 жылы Екінші ағылшын-голланд соғысы кезінде Мюнстер епискобының ағылшындармен қаржыландырылған шабуылын тойтаруға көмектесті. 1672-1678 жылдардағы франко-голланд соғысында ол 1673 жылы Маастрихтті қорғау кезінде жараланды, содан кейін 1674 жылы Граве мен Сенефте шайқасты. 1677 жылы Кассель шайқасы алдында майор болып тағайындалған ол соғыс аяқталған кезде подполковник болды. Нидерландыда 1672 жыл әлі күнге дейін "Рампжар" немесе апат жылы деп аталады. Нимвеген және Гертогенбош маңындағы Кревекёр форты сияқты маңызды бекіністердің жылдам құлауы республиканың әлсіздігін және оның қорғаныс жүйесінің ескіргенін көрсетті. Бұл екі мәселе бойынша қызу пікірталас тудырды: біріншіден, қорғаныс шебін қайда орналастыру керек; екіншіден, Нидерландының жазық даласына сәйкес келетін бекіністерді қалай жобалау керек.

Құрылыс қағидалары

Ван Коехорн өзінің идеяларын Коэвордендегі жаңа бекіністің дизайны туралы ашық пікірталас кезінде, сол полктің офицері капитан Луи Пэенмен бірге ұсынды. 1679 жылы Пэен голланд әскери нұсқаулығына жасаған сындық еңбегі жақсы қабылдаған еді. 1682 жылы Ван Коехорн «Пентагонның бекінісі және оның барлық сыртқы құрылыстары» (Versterckinge des Vijfhoeks met al syne buytenwerken) деген еңбегін жариялады, ал 1685 жылы оның ең танымал туындысы – «Ылғалды немесе төменгі горизонттағы жаңа бекініс құрылысы» (Nieuwe Vestingbouw op een natte of lage horisont) жарық көрді. Көптеген мемлекеттер үлкен тұрақты армияға ие бола алмағандықтан, тұрақты бекіністердің мақсаты қарсыластың жылдамдауын тоқтату және резервтерді жұмылдыруға уақыт беру болды. 1672 жылы голландтар француздардың Нимгеген сияқты бекіністерді жылдам басып алуына байланысты жартылай жеңіліске ұшырады, олар тек Голландия су желісін белсендіру арқылы құтылды. Ван Коехорн Нидерландының жазық жерін және құрылыстың жоғары құнын ескеріп, тиімді қорғаныс тек бекіністерге ғана емес, басқа да факторларға да тәуелді екенін түсінді. Оның жобаларында мынадай негізгі қағидалар болды:

Белсенді қорғаныс: қорғаушылар қоршаушыларды үнемі тоқтатып, оларды қабырғалардың артында жай ғана отыруға жібермеуі керек. Бұл үшін бекіністердің ішінде қарсы шабуыл жасауға күш жинауға арналған ашық алаңдар болуы қажет. Көп деңгейлі қорғаныс: барлық жақтан қорғану тәжірибесі бір аймақтағы бұзушылықтың бүкіл позицияның тез берілуіне әкелді. Оның орнына Ван Коехорн шабуылшыларды бірнеше «ішкі» және «сыртқы» қорғаныс аймақтары арқылы өткізетін, флангтан атудың «өлтіру аймақтарына» бағыттайтын жүйені құрды; олар қару-жарақтардың кіретін жерлеріндегі қоршаулар, топырақтан жасалған фауссбрайлер және ұзын, иісті қос бастиондық флангтар арқылы жүзеге асырылды. Бұл құрылыстар төмен профильдерімен және флангтарындағы қатты таспен салынған тар, мұнара тәрізді орлондармен көзден жасырылды;

Жер бедерін жоққа шығару: ол өз құрылыстарын сулы және құрғақ арықтарды кезектестіре қазу арқылы қорғады. Құрғақ арықтар мен жасырын жолдар су деңгейінен бірнеше сантиметрге дейін төмендетілді (егер қоршаушылар еденге қалыпты түрде кесілсе, олар тез арада суға батып кетеді);

Ван Коехорн Нидерландыда кең таралған жоғары су деңгейі тау-кен жұмыстарының қаупін азайтатынын айтты, сондықтан француздық бекіністерге қажетті материалдардың үштен екісі ғана қажет болды. Су оның жұмысының тағы бір маңызды бөлігі болды; ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң аяқталған Слюис пен Нимгеген арасындағы Zuider Waterlinie жобасын жасады. Оның шығыста қорғаныс кедергісін құру туралы ұсынысы, IJssel және Нидерландтың төменгі Рейн бөлігін пайдалану, 1950 жылдары салынған НАТО қорғаныс желісінің негізін құрады, ол Коехорн үшін «С» және Девентер үшін «D» жоспарлары деп аталды.

Намур; 1692 және 1695 жылдардағы қоршаулар

Оның идеялары 1688 – 1697 жылдардағы Тоғыз жылдық соғысқа дейін сынақтан өтпеді, оның тактикасы маневр және қоршау соғысына ерекше мән берді. Ол 1690 жылы Кайзерсверт пен Бон қалаларын басып алу кезінде қатысты; оның рөлі нақты емес, бірақ Фридрих I оған Пруссия армиясында генерал-майор лауазымын ұсынды, ол одан бас тартты. Ван Кохурн 1691 жылы Намур қаласының қолбасшысы болып тағайындалғаннан кейін ғана өз идеяларын іске асыра алды. Намур Самбре өзенінің солтүстік жағалауындағы «Қала» және Самбре мен Мез өзендеріне бағытталған оңтүстік биік жатқан «Цитадель» деп екіге бөлінді. Ол «ішкі» Цитадельді Форт-Уильям мен Ла-Казоттедегі жаңа сыртқы бекіністермен нығайтты, бірақ «сыртқы» Қала аймағын нығайтуға уақыт жетпеді. 5000 сарбаздық гарнизон белсенді қорғанысқа өте аз болды, сонымен қатар олардың көпшілігі жақсы даярланбаған және жігерсіз испан әскерлері еді. 1692 жылғы Намур қамалында Қала бес күннен кейін түсті, бірақ Цитадель мен оның 500 голланд қорғаушысы 30 маусымға дейін қарсы тұрды. Бұл Ван Кохурнның қаланы тапсырған кезде келісілген шарттарға байланысты болды; ол француздардың сол бағыттан шабуылдамауы үшін Цитадельден қалаға оқ атудан бас тартты. Вобан атап өткендей, бұл оны дерлік жеңілмес етті. Дегенмен, қорғаныс маңызды жетістік болды және Вильгельм III оны генерал-майор және маңызды Льеж қаласының қолбасшысы етіп тағайындады. Ол сондай-ақ 1693 жылдың шілдесінде голландтар жоғалтқан, кейін 1694 жылдың қыркүйегінде қайта басып алған Хуй қаласындағы жаңа бекіністердің құрылысын қадағалады. 1695 жылғы одақтас әскерлердің науқанының басты назарында Намур қаласын екінші рет қоршау болды. Вобан бекіністерді нығайтты, ал маршал Буфлердің 13 000 сарбаздық гарнизоны болды. Ван Кохурн қамау операцияларын басқарды және сыртқы қаланы жылдам басып алды; тамыздың ортасына қарай Цитадель көбінесе зақымсыз қалды және Вильгельм асығыс күйге түсті. 200 зеңбіректерден тұратын батарея орнатылды және 21 тамызда Цитадельдің төменгі бекіністерін 24 сағат бойы үздіксіз бомбалау басталды; нәтижесінде пайда болған бұзылыстарға жасалған шабуылдар өте қанды болды, оның ішінде 30 тамызда үш сағат ішінде 3000 адам қаза тапты, бірақ қорғаушылар 4 қыркүйекте капитуляциялады. Намур қаласын екі рет қоршау Фландриядағы Тоғыз жылдық соғыстың шешуші оқиғалары болды және Ван Кохурнның атын шығарды. Nieuwe Vestingbouw ағылшын, француз және неміс тілдеріне аударылды және үнемі қайта басылып тұрды, ал оның идеялары Мангейм, Белград және Темешвар сияқты басқа да жерлерде кеңінен қолданылды. Айырықша жағдай, Буфлердің Намурды қорғауы Ван Кохурнның қорғаныс принциптерінің ең жақсы мысалы болды. Ол, қорғанды жоғалтып, бірақ қамаушы күшті шаршатып, науқанды табысты аяқтауға болатынын көрсетті (Буфлер классикалық белсенді қорғаныс жүргізіп, барлық шабуылдарды қарсы алды). Ваубан мен Ван Кохурн екеуі де жиі назардан тыс қалған жаңалықты қолданды – артиллерияның барлық күшін бұрынғыдан гөрі бірнеше мақсаттарды нысанаға алудың орнына, нақты нүктелерге шоғырландыру. Үлкен атыс күшімен қорғанысты басып тастау «Ван Кохурн әдісі» деп аталды; Вобан «көп ұнтақ, аз қан» деп қорытындылаған біртіндеп қадамдарды ұсынды. Екеуінің де жақтастары болды, айырмашылық уақыт болды, өйткені соғыста емес, аурудан көбінесе сарбаздар қаза тапты.

Кейінгі мансап

Өзінің қызметін мойындау үшін Ван Коехорн генерал-лейтенант болып жасырау алды және Инженер-генерал дер Фортификатиен мен Артиллерия генералы болып тағайындалды. Оның бауыры Гидеон оны Нассау Фризланд полкінің полковнигі қызметінен ауыстырды, ал Ван Коехорн Голландия полкіне өтті; бұл оның беделін арттырды, себебі енді ол Фризия штадхольдері Хендрик Казимирге емес, Вильгельмге есеп берді. 1697 жылғы Рисвик шарты голландтарға испандық Нидерландтағы қалаларды, соның ішінде Ньевпоорт, Шарлеруа, Люксембург, Монс және Намур қалаларын гарнизонмен қамтуға мүмкіндік берді. Бұл қорғаныс шеңбері немесе еңбектің тереңдеуін құрды, кейін 1715 жылғы Кедергі шартында заңдастырылды. Ван Коехорн Нидерланд Республикасының бекіністеріне жауапкершілік алды; оның күшті жақтары – жеке нысандарға бейімделу және шығындарды азайту болды, голландтардың барлық қажетті жөндеулер мен қосымшаларға жеткіліксіз қаражаты болғандықтан, бұл өте маңызды дағдылар еді. Нимвеген мен Берген-оп-Зоом жаңартуға басымдық берілді, бірақ екеуі де Испания мұрагерлік соғысы басталғанда толыққан жоқ. Ван Коехорн Слюйс губернаторы және Зеландия Фландриясындағы әскери қолбасшы болып тағайындалды. Тоғыз жылдық соғыстағы армиялар көбінесе 100 000 адамнан асып түсті, оларды қолдаған индустриялық емес қоғамдар үшін тым үлкен болды; Төмен елдердегі одақтас қолбасшы Марлборо 12 бекініс алудан гөрі бір шайқастың тиімдірек екенін айтты. Ван Коехорн келіссе де, голландтар өз армиясын сақтап, шамамен бір ғасыр бойы үнемі соғыс жүргізіп келеді; шайқаста жеңіліп қалса, соғыстың өзінен де айырылуы мүмкін еді, және олар Марлбороның тәсілін қажетсіз тәуекел деп есептеді. Оның орнына 1702 және 1703 жылдары қазіргі Голландияның Лимбург провинциясындағы Венло және Роермонд, сондай-ақ Льеж, Бонн және Хуй сияқты қалаларды басып алды. Стратегия Англия мен Республика және Штаттар Генералдары арасындағы келіспеушілік мақсаттарға тәуелді болды. Голландия Штаттары 1703 жылы Остенд пен Антверпенге қарсы жорылысқа қарсы болды, себебі бұл Амстердамның Шельда өзенінің саудасына монополиясын қауіпке тікейтін еді. Дүрбелеңде 30 маусымда голланд армиясы Экеренде өте көп санды француз әскерлерімен қоршалып қалды және тек қана құтыла алды. Дұрыс па, жоқ па, Ван Коехорн кінәланды; ол қиын мінезді адам еді және Вильгельмнің өлімі оны ең күшті қолдаушысынан айырды. 1702 және 1703 жылдардағы науқандар оның майдан офицері ретіндегі шектеулерін көрсетті және Марлборо мен оның голланд әріптестерінен сынға ұшырады. Ол 17 наурызда 1704 жылы Гаагада Марлборомен конференцияға қатысып жатқанда, Савой армиясында қызмет ету туралы ұсынысты қарастырып жатқанда қайтыс болды. Фризия Штаттары оның Виджелдегі қабірінің үстіне ескерткіш орнатуға қаржы бөлді.

Басқа

1701 жылдың мамыр айында Ван Кохорн Уильямға жеңіл оқ-дәрі тастағыш құралды көрсетті, кейіннен ол Кохорн деп аталды. Жаяу әскер шабуылы кезінде қорғау үшін жасалған бұл құрал алғаш рет 1702 жылы Кайзервортта қолданылды және оның түрлері 1861 жылы АҚШ Азамат соғысына дейін қолданыста болды. Ол сонымен қатар бірнеше маңызды азаматтық жобаларды басқарды, оның ішінде Төменгі Шельдті қайтадан жабу және Zuiderzee бойындағы жаңа бөгеттерді жобалауды. Нидерландыдағы тарихи бекіністердің мәдени мұрасын және олармен байланысты жануарлар дүниесін сақтау мақсатында 1932 жылы Менно ван Коехорн қоры құрылды. Оның ұлы Госевийн Теодор ван Коехорн (1678–1736) әкесі туралы «Менно барон Ван Коехорнның өмірі» атты өмірбаян жазды, ол бүгінгі күнге дейін басылып келеді.