Сер Лаунфаль: Ұлыбритания және Франция әдебиеттерінен алынған ортағасырлық жыр.
Sir Launfal
Сер Лаунфал – 14 ғ. ағылшын романы. Томас Честрдың туындысы, Мария де Франс романының негізінде жазылған. Артур король сарайындағы құлдырау туралы әңгіме.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сэр Лаунфаль – 14 ғасырдың соңында Томас Честер жазған 1045 тармақты орта ғасырлық ағылшын романсы немесе бретон жыршылық әні. Ол, өз кезегінде, 12 ғасырда Англия мен Франция сарайларында түсінікті болған француз тілінде жазылған Мари де Франстың «Ланваль» жыршылық әніне негізделген. Сэр Лаунфаль Маридің баяндаған және Сэр Ландевалде қайта баяндаған негізгі оқиғаны сақтайды, сонымен қатар көне француз жыршылық әні Graelent-тен алынған материалдармен және Сэр Валентин есімді алып болған жоғалған романспен толықтырылған. Бұл Томас Честердің өлеңдерін жазудың эклектикалық әдісіне сай келеді. Оқиғада Сэр Лаунфаль байлық пен мәртебеден – король Артурдың сарайындағы үй иесі қызметінен – кедейлікке және әлеуметтік шеттеуге ұшырайды. Артур бұл туралы ештеңе білмейді, бірақ король келген кезде оны туған қаласы Керлеонға тіпті шақырмайды. Ол жалғыз орман ішінде екі қызға кездеседі, олар оны өздерінің қызметшісіне, жұлдыздар патшасының қызына алып барады. Ол оған шексіз байлық пен ақша табуға болатын сиқырлы қап береді, бірақ ол оның сүйіктісі болса ғана. Ол қалаған кезде оны көруге келеді, ешкім оны көрмейді де, естімейді. Бірақ ол оның туралы ешкімге айтпауы керек, әйтпесе оның махаббаты бірден жоғалады. Орта ғасырлық поэзияда белгілі бір тыйымды сақтау шартымен сүйіктісін алған күшті (ғажайып) әйел туралы оқиға жиі кездеседі: француз жыршылық әндері «Дезире», «Грейлент» және «Гингамор», сондай-ақ Кристиан де Труаның «Ивен, Арыстанның рыцары» романының барлығы ұқсас сюжеттік элементтерді бөліседі. Фаери елінің немесе басқа әлемнің болуы оқиғаның кельт тамырларын көрсетеді. Честер соңғы сот залын 14 ғасырдың соңындағы Англиядағы заңдық және сот жүйесін сынау мақсатында жазған болуы мүмкін. Ол негізінен 14 ғасырдың басындағы ағылшын романы «Сэр Ландеваль» негізінде жазылған, ол өзі Мари де Франстың ескі француз бретон жыршылық әні «Ланваль» романының бейімделуі болып табылады. Көпшілік Томас Честердің «Коттон Калигула А» қолжазбасындағы тағы екі өлең романсының авторы екенін қабылдайды. II, «Либеус Декон» және «Оңтүстік Октавиан».
Sir Launfal is a 1045 line Middle English romance or Breton lay written by Thomas Chestre dating from the late 14th century. which in turn was based on Marie de France's lai Lanval, written in a form of French understood in the courts of both England and France in the 12th century. Sir Launfal retains the basic story told by Marie and retold in Sir Landevale, augmented with material from an Old French lai Graelent and a lost romance that possibly featured a giant named Sir Valentyne. This is in line with Thomas Chestre's eclectic way of creating his poetry. In the tale, Sir Launfal is propelled from wealth and status – the steward at King Arthur's court – to being a pauper and a social outcast. He is not even invited to a feast in his home town of Caerleon when the king visits, although Arthur knows nothing of this. Out in the forest alone, he meets with two damsels who take him to their mistress, the daughter of the King of Faerie. She gives him untold wealth and a magic bag in which money can always be found, on the condition that he becomes her lover. She will visit him whenever he wants and nobody will see her or hear her. But he must tell nobody about her, or her love will vanish at that instant. The story of a powerful (fairy) woman who takes a lover on condition that he obey a particular prohibition is common in medieval poetry: the French lais of Desiré, Graelent, and Guingamor, and Chrétien de Troyes's romance Yvain, the Knight of the Lion, all share similar plot elements. The presence of a Land of Faerie, or an Otherworld, betrays the story's Celtic roots. A final court scene may be intended by Chestre as criticism of the contemporary legal and judicial framework in late 14th century England. and is based principally upon an early 14th century English romance Sir Landevale, itself an adaptation of Marie de France's Old French Breton lai, Lanval. It is widely accepted that Thomas Chestre was the author of two other verse romances in MS Cotton Caligula A. ii., Lybeaus Desconus and the Southern Octavian.
География
Бұл әңгімеде Артур Англия патшасы (кейде Бретайн деп те аталады) және Карлайл мен Гластонбериде, әсіресе жазғы мерекелерде, мысалы, Пентикост пен Ұш Тәңірлік күні сот отырысын өткізеді. Дегенмен, күмәнділік бар. Оқиғаның бастапқы көрінісі орын алатын Кардевиллді солтүстік Англиядағы Карлайл деп түсіндіруге болады, онда Артур патшасы «Артурдың қиялары» және «Сэр Гавейн мен Дам Рагнельдің үйлену тойы» сияқты көптеген орта ғасырлық ағылшын романдары бойынша сот өткізеді. Бірақ оны Оңтүстік Уэльстегі Кардифф деп те түсіндіруге болады, ол «Сэр Гавейн мен Карлайл Карлы» бойынша король Артурдың резиденциясы және «Сэр Лаунфал» романындағы Керлеон мен Гластонбери сияқты басқа орындармен үйлесімді болуы мүмкін. Мари де Франстың «Ланвал» поэмасында, сондай-ақ басқа көне француз Артурий шығармаларында бұл қала «Кардоел» деп аталады, және шатасуды ескере отырып, тіпті кеш орта ғасырлық ағылшын құлағына Карлайл мен Кардиффтің қосылған нұсқасы сияқты естілген болуы керек. Алайда Маридің поэмасында мақсат Карлайл болуы ықтимал, өйткені король Артур сол жерде шотландтар мен пиктілердің шабуылдарына қарсы күресіп жатыр. Гвиневра (Гвеннере, Гвенор) Томас Честрдің айтуынша, «Ирландиядан», мүмкін Ирландиядан, король Рионның қызы, ол көптеген орта ғасырлық Артурий әңгімелерінде король Артурдың жауы және көбінесе Солтүстік Уэльстен шыққан. Лаунфалдың негізгі орны Оңтүстік Уэльстегі Керлеон болып көрінеді. Фейри патшалығы Олирун аралында (вероятно, Бретаньға жақын Олерон) орналасқан. Алайда, Фейри патшалығы болғандықтан, оның нақты әлемде нақты орналасқан жері болуы күмәнді. Мари де Франс Ланвалды оның Фейри сүйіктісі Авалонға, «өте әдемі аралға» алып кеткенін айтады. Кіші Британияның (Британия) рыцарлары және Ломбардияға жету үшін тұзды теңізден өту қажеттілігі де айтылады.
In this story, Arthur is king of England (also referred to as Bretayn) and holds court in Carlisle and Glastonbury, particularly during such summer feasts as Pentecost and Trinity Sunday. There is ambiguity, though. Kardevyle, where the opening scene of the story takes place, can be interpreted as Carlisle, in northern England, where King Arthur holds court in many Middle English romances, such as the Awntyrs off Arthure and The Wedding of Sir Gawain and Dame Ragnelle. But it can also be interpreted as Cardiff, in South Wales, which is King Arthur's residence in Sir Gawain and the Carle of Carlisle, and might sit more comfortably with the other locations in Sir Launfal, such as Caerleon and Glastonbury. Marie de France's poem Lanval, along with other Old French Arthurian works, has this city as "Kardoel", which, given the confusion, must have sounded, even to a late Medieval English ear, like a conflation of Carlisle and Cardiff. In Marie's poem, however, the intention seems clearly to be Carlisle, since King Arthur is fighting against Scots and Pictish incursions there. Guenevere (Gwennere, Gwenore) is stated by Thomas Chestre to be from "Irlond", possibly Ireland, the daughter of King Rion, who is an enemy of King Arthur in most other medieval Arthurian stories and usually hails from North Wales. Launfal's home base seems to be Caerleon, in South Wales. The realm of Fayrye is located on the island of Olyroun (probably Oléron, near Brittany). Being the realm of Fayrye, however, it might not be expected to have a specific location in the real world. Marie de France relates that Lanval was taken by his Faërie lover to Avalon, "a very beautiful island," Also mentioned are knights of Little Britain (Brittany), and the need to cross the salt sea to reach Lombardy.
Эволюция
Мари де Франстың "лай" шығармасы Артур патшаның тарихы толыққанды қалыптаспаған кезде, және Критиен де Трой оған "Арбаның рыцары" кітабында Ланселот пен королева Гвиневра арасындағы махаббат оқиғасын қосқанға дейін жазылған. Томас Честре Лаунфалдың Артурдың боярлық сарайында 10 жыл бойы гүлденгенін, одан кейін Артурдың Гвиневраға үйленгенін баяндайды. XIII ғасыр француз Артурия романдарында Мерлин осы некеге қарсы ескертеді; ал Честренің поэмасында ол оны ұйымдастырып, Честренің белгілі бір аңызды өзгертуге дайын екенін көрсетеді. Мұндай өзгерту Гвиневраның соқыр болуынан да анық көрінеді. Мари де Франс королеваның мұндай мүгедектігі туралы ештеңе айтпайды, және бұл Артур патшаның билігінің қалыптасқан шағымен үйлеспейді, ол 13 ғасырлық Ланселоттың Грааль циклынан кеңінен белгілі, онда Ланселот пен көзі көрген Гвиневра король Артурдың соңғы күндерінде маңызды рөл атқарады.
Marie de France's lai was composed at a time when the story of King Arthur was not fully developed, and probably before the story of the love between Lancelot and Queen Guinevere had been added to it by Chrétien de Troyes in his Knight of the Cart. Thomas Chestre describes a 10 year period during which Launfal prospers at Arthur's bachelor court, followed by Arthur's marriage to Guinevere. In the 13th century French Arthurian romances, Merlin warns against this marriage; in Chestre's poem, he arranges it, betraying Chestre's willingness to adapt an established legend in his own way. Such adaptation is further evident in Guinevere's blinding. Marie de France describes no such mutilation of the Queen, and it sits uncomfortably with the climax of King Arthur's reign, well known from the 13th century Lancelot Grail Cycle, in which Lancelot and a seeing Guinevere play their part in King Arthur's final days.
Ланвал мен сэр Лаунфал
Честердің өлеңінің көптеген бөлімдері Мари де Франстың "Ланваль" өлеңін жол-жолмен қайталайды (мүмкін, бұрынғы ағылшын романсы арқылы). Дегенмен, ол кейде басқа көздерден материал қосып, сахналар мен кейіпкерлерді өзгертеді, ал Мари талқыламай кеткен оқиғаның мотивацияларын және басқа да жайттарын нақтылайды. Мысалы, сиқырлы қалта және басқа да сыйлықтар, соның ішінде Бланшард атты жылқы мен Гыфре есімді көрінбейтін қызметші, олардың екеуі де ол мақтанбауға берген уәдесін бұзғанда кетеді. Бұл қосымша элементтердің кейбіреулері Грейленттен алынған көне француз лайынан шыққан, Артур "Ланвальға" қарағанда "Сэр Лаунфалда" жақсырақ бейнеленген, ал Гвиневра нашаррақ; ол көп сөйлейтін және іс-қимылдары бар маңызды кейіпкерге айналады, ал оның жазасы поэманың мән-жайы болып табылады. Честер сонымен қатар Ланвалда жоқ Кэрлеон мэрін қосады, оның тартымсыз адалдықсыздығы Лаунфалдың сиқырлы қалтаны алғанда көрсеткен жомарттығын одан да жарқыратады. Честер Маридің лайында жоқ екі турнир көрінісін қосады, бұл оған оларды жасау шеберлігін көрсетуге және басты кейіпкерінің мінез-құлқына назар аударуға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ, мүмкін жоғалған романстан шыққан Сер Валентинді де таныстырады. Жалпы, "Ланваль" махаббат туралы оқиға, ал "Сэр Лаунфал" махаббат элементі бар оқиғалық шығарма.
Many passages of Chestre's poem follow Marie de France's Lanval line by line (probably via the earlier English romance). However, he adds or changes scenes and characters, sometimes working in material from other sources, and makes explicit and concrete many motivations and other aspects of the story which Marie leaves undiscussed—for example, the fairy purse and other gifts, such as the horse Blaunchard and the invisible servant Gyfre, who both depart when he breaks his promise not to boast. Some of these additional elements are derived from an Old French lai of Graelent, Arthur generally comes off much better in Sir Launfal than in Lanval, and Guenevere much worse; she is promoted to a major character, with more speeches and actions, and her comeuppance is the climax of the poem. Chestre also adds the Mayor of Caerleon, a character who is not present in Lanval and whose grudging disloyalty gives extra gloss to the generosity which Launfal shows when he obtains the fairy purse. Chestre adds two tournament scenes that are not present in Marie's lai, allowing him to show off his ability to fashion them and also changing the emphasis on his hero's character. He also introduces Sir Valentyne, possibly from a lost romance. In general, Lanval is a story about love, whereas Sir Launfal is much more an adventure story which includes a love element.
Бретон
Сер Лаунфалдың Мари де Франстың Ланвалынан алынған элементтері басқа бретондық жырларда да кездеседі, әсіресе "Файерье" елінде. Мысалы, Мари де Франстың "Йонек" жырында сүйіктісі қалдырған қан іздерін қуатын әйел суреттеледі; ол әдетте құс түрінде әйелінің бөлмесіне келетін адам еді. Ол қанды жорықпен төбенің ішіне, содан соң басқа әлемге барады, онда барлық ғимараттар таза күмістен жасалған, кемелер тоқтаған қалаға жетеді. Маридің "Гигемар" жырында жараланған батыр құпия қайыққа отырып, мұңдық шамдары бар және палубасында төсегі ғана бар қайықпен теңізге шығады, ол бортындағы жалғыз жан. Ол құпия қамалға аман-есен жетеді, онда оны жарақатынан емдейтін әйелдің сүйіктісі болады. Сэр Орфео әйелдер тобымен бірге жартастың ішіне кіріп, тас арқылы өтіп, орта ағылшын бретондық жырда басқа әлемге жетеді, онда ол ұрланған әйелін құтқарады, олардың арасында басы кесілген, өртеліп, тұншықтырылған әйелдер бар. Көптеген ежелгі ирланд аңыздарында кейіпкер Сидге төбесіне түсіп, теңізден Жастар еліне өтеді немесе көл сулары арқылы басқа әлемге түседі. Орта ағылшын поэмасы "Ледилер аралы" сиқырлы алмалардың көптеген әйелдерді күшпен ұстап тұратын, әйелдерден ғана тұратын шыныдан жасалған аралды суреттейді, бұл ежелгі ирланд аңызындағы "Маэл Дүин саяхаты" сияқты әлемнен тыс аралдардың бірі. Егер орта ағылшын бретондық жыр кельт халық ертегілерімен байланысты болса, онда бұл байланыстарды Сер Лаунфалда оңай көруге болады.
Elements of Sir Launfal that borrow from Marie de France's Lanval can be found in other Breton lais as well, particularly the land of "Fayerye". Marie de France's Yonec, for example, describes a woman following a trail of blood left by her lover; a man who was accustomed to arriving at the window of her room in the form of a hawk. She follows the trail of blood into the side of a hill and out into an Otherworld where all the buildings are made of solid silver, into a town where ships are moored. Marie's lai Guigemar, sees the wounded hero set sail in a mysterious boat with candelabra at its prow and with only a bed on deck, upon which he lies, the only living soul on board. He arrives safely at the mysterious castle of a lady who heals him of his wound, and becomes her lover. Sir Orfeo follows a company of ladies into the side of a cliff and through the rock until he emerges into an Otherworld, in a Middle English Breton lai, where he rescues his wife who had been abducted, from amongst those who have been beheaded and burnt and suffocated. Many ancient Irish tales involve a hero entering a hill of the Sidhe, or crossing a sea to a Land of Youth, or passing down through the waters of a lake into an Otherworld. A Middle English poem, the Isle of Ladies, describes an island where magic apples sustain a multitude of ladies, and only ladies, on an island that is made of glass; like one of the Otherworldly islands that features in the ancient Irish legend, The Voyage of Máel Dúin. "If the Middle English Breton Lay has connections with Celtic folktale, the connections can be easily perceived in Sir Launfal.
Халық ертегісі
Мари де Франстың "Ланвал" ертегісінен мұраланған халық аңыз элементтері – феялық махаббат, сиқырлы сыйлар, сұлулық сайысы және намыстанған фея. Сондай-ақ, "Сэр Кледжес" де осылардың қатарында.
Folktale elements inherited from Marie de France's Lanval include the fairy lover, magical gifts, a beauty contest and an offended fay. and Sir Cleges.
Әділет
Лаунфалдың сүйіктісінің есімін жасыру туралы берген уәдесін бұзуы ортағасырлық дәуірде маңызды рөл атқан болуы мүмкін, себебі ақылысқан махаббаттың негізгі қағидаларының бірі – «аванстан кодексі» еді, онда ер адам сүйіктісінің беделін сақтап, оның кім екенін жасыруға міндетті болған. Мари де Франстың «Ланвал» шығармасында король Артурдың сарайын бейнелеуі, екі жүз жыл бұрынғы оқиға, Англия королі Генрих II сарайын пародизациялау мақсатымен жасалған болуы мүмкін, өйткені Генрих II өзін жаңа Артур деп есептеген.
Launfal's breaking of his word not to reveal his lover's name may have contemporary medieval significance, since one of the tenets of Courtly love was "the code of avantance, in which the male was to protect his lover’s reputation by not revealing her identity." Marie de France's depiction of King Arthur's court in Lanval, two hundred years earlier, may have been intended to parody the court of King Henry II of England, who saw himself as a new Arthur.