Кіріспе

Сэр Лаунфаль – 14 ғасырдың соңында Томас Честер жазған 1045 тармақты орта ғасырлық ағылшын романсы немесе бретон жыршылық әні. Ол, өз кезегінде, 12 ғасырда Англия мен Франция сарайларында түсінікті болған француз тілінде жазылған Мари де Франстың «Ланваль» жыршылық әніне негізделген. Сэр Лаунфаль Маридің баяндаған және Сэр Ландевалде қайта баяндаған негізгі оқиғаны сақтайды, сонымен қатар көне француз жыршылық әні Graelent-тен алынған материалдармен және Сэр Валентин есімді алып болған жоғалған романспен толықтырылған. Бұл Томас Честердің өлеңдерін жазудың эклектикалық әдісіне сай келеді. Оқиғада Сэр Лаунфаль байлық пен мәртебеден – король Артурдың сарайындағы үй иесі қызметінен – кедейлікке және әлеуметтік шеттеуге ұшырайды. Артур бұл туралы ештеңе білмейді, бірақ король келген кезде оны туған қаласы Керлеонға тіпті шақырмайды. Ол жалғыз орман ішінде екі қызға кездеседі, олар оны өздерінің қызметшісіне, жұлдыздар патшасының қызына алып барады. Ол оған шексіз байлық пен ақша табуға болатын сиқырлы қап береді, бірақ ол оның сүйіктісі болса ғана. Ол қалаған кезде оны көруге келеді, ешкім оны көрмейді де, естімейді. Бірақ ол оның туралы ешкімге айтпауы керек, әйтпесе оның махаббаты бірден жоғалады. Орта ғасырлық поэзияда белгілі бір тыйымды сақтау шартымен сүйіктісін алған күшті (ғажайып) әйел туралы оқиға жиі кездеседі: француз жыршылық әндері «Дезире», «Грейлент» және «Гингамор», сондай-ақ Кристиан де Труаның «Ивен, Арыстанның рыцары» романының барлығы ұқсас сюжеттік элементтерді бөліседі. Фаери елінің немесе басқа әлемнің болуы оқиғаның кельт тамырларын көрсетеді. Честер соңғы сот залын 14 ғасырдың соңындағы Англиядағы заңдық және сот жүйесін сынау мақсатында жазған болуы мүмкін. Ол негізінен 14 ғасырдың басындағы ағылшын романы «Сэр Ландеваль» негізінде жазылған, ол өзі Мари де Франстың ескі француз бретон жыршылық әні «Ланваль» романының бейімделуі болып табылады. Көпшілік Томас Честердің «Коттон Калигула А» қолжазбасындағы тағы екі өлең романсының авторы екенін қабылдайды. II, «Либеус Декон» және «Оңтүстік Октавиан».

География

Бұл әңгімеде Артур Англия патшасы (кейде Бретайн деп те аталады) және Карлайл мен Гластонбериде, әсіресе жазғы мерекелерде, мысалы, Пентикост пен Ұш Тәңірлік күні сот отырысын өткізеді. Дегенмен, күмәнділік бар. Оқиғаның бастапқы көрінісі орын алатын Кардевиллді солтүстік Англиядағы Карлайл деп түсіндіруге болады, онда Артур патшасы «Артурдың қиялары» және «Сэр Гавейн мен Дам Рагнельдің үйлену тойы» сияқты көптеген орта ғасырлық ағылшын романдары бойынша сот өткізеді. Бірақ оны Оңтүстік Уэльстегі Кардифф деп те түсіндіруге болады, ол «Сэр Гавейн мен Карлайл Карлы» бойынша король Артурдың резиденциясы және «Сэр Лаунфал» романындағы Керлеон мен Гластонбери сияқты басқа орындармен үйлесімді болуы мүмкін. Мари де Франстың «Ланвал» поэмасында, сондай-ақ басқа көне француз Артурий шығармаларында бұл қала «Кардоел» деп аталады, және шатасуды ескере отырып, тіпті кеш орта ғасырлық ағылшын құлағына Карлайл мен Кардиффтің қосылған нұсқасы сияқты естілген болуы керек. Алайда Маридің поэмасында мақсат Карлайл болуы ықтимал, өйткені король Артур сол жерде шотландтар мен пиктілердің шабуылдарына қарсы күресіп жатыр. Гвиневра (Гвеннере, Гвенор) Томас Честрдің айтуынша, «Ирландиядан», мүмкін Ирландиядан, король Рионның қызы, ол көптеген орта ғасырлық Артурий әңгімелерінде король Артурдың жауы және көбінесе Солтүстік Уэльстен шыққан. Лаунфалдың негізгі орны Оңтүстік Уэльстегі Керлеон болып көрінеді. Фейри патшалығы Олирун аралында (вероятно, Бретаньға жақын Олерон) орналасқан. Алайда, Фейри патшалығы болғандықтан, оның нақты әлемде нақты орналасқан жері болуы күмәнді. Мари де Франс Ланвалды оның Фейри сүйіктісі Авалонға, «өте әдемі аралға» алып кеткенін айтады. Кіші Британияның (Британия) рыцарлары және Ломбардияға жету үшін тұзды теңізден өту қажеттілігі де айтылады.

Эволюция

Мари де Франстың "лай" шығармасы Артур патшаның тарихы толыққанды қалыптаспаған кезде, және Критиен де Трой оған "Арбаның рыцары" кітабында Ланселот пен королева Гвиневра арасындағы махаббат оқиғасын қосқанға дейін жазылған. Томас Честре Лаунфалдың Артурдың боярлық сарайында 10 жыл бойы гүлденгенін, одан кейін Артурдың Гвиневраға үйленгенін баяндайды. XIII ғасыр француз Артурия романдарында Мерлин осы некеге қарсы ескертеді; ал Честренің поэмасында ол оны ұйымдастырып, Честренің белгілі бір аңызды өзгертуге дайын екенін көрсетеді. Мұндай өзгерту Гвиневраның соқыр болуынан да анық көрінеді. Мари де Франс королеваның мұндай мүгедектігі туралы ештеңе айтпайды, және бұл Артур патшаның билігінің қалыптасқан шағымен үйлеспейді, ол 13 ғасырлық Ланселоттың Грааль циклынан кеңінен белгілі, онда Ланселот пен көзі көрген Гвиневра король Артурдың соңғы күндерінде маңызды рөл атқарады.

Ланвал мен сэр Лаунфал

Честердің өлеңінің көптеген бөлімдері Мари де Франстың "Ланваль" өлеңін жол-жолмен қайталайды (мүмкін, бұрынғы ағылшын романсы арқылы). Дегенмен, ол кейде басқа көздерден материал қосып, сахналар мен кейіпкерлерді өзгертеді, ал Мари талқыламай кеткен оқиғаның мотивацияларын және басқа да жайттарын нақтылайды. Мысалы, сиқырлы қалта және басқа да сыйлықтар, соның ішінде Бланшард атты жылқы мен Гыфре есімді көрінбейтін қызметші, олардың екеуі де ол мақтанбауға берген уәдесін бұзғанда кетеді. Бұл қосымша элементтердің кейбіреулері Грейленттен алынған көне француз лайынан шыққан, Артур "Ланвальға" қарағанда "Сэр Лаунфалда" жақсырақ бейнеленген, ал Гвиневра нашаррақ; ол көп сөйлейтін және іс-қимылдары бар маңызды кейіпкерге айналады, ал оның жазасы поэманың мән-жайы болып табылады. Честер сонымен қатар Ланвалда жоқ Кэрлеон мэрін қосады, оның тартымсыз адалдықсыздығы Лаунфалдың сиқырлы қалтаны алғанда көрсеткен жомарттығын одан да жарқыратады. Честер Маридің лайында жоқ екі турнир көрінісін қосады, бұл оған оларды жасау шеберлігін көрсетуге және басты кейіпкерінің мінез-құлқына назар аударуға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ, мүмкін жоғалған романстан шыққан Сер Валентинді де таныстырады. Жалпы, "Ланваль" махаббат туралы оқиға, ал "Сэр Лаунфал" махаббат элементі бар оқиғалық шығарма.

Бретон

Сер Лаунфалдың Мари де Франстың Ланвалынан алынған элементтері басқа бретондық жырларда да кездеседі, әсіресе "Файерье" елінде. Мысалы, Мари де Франстың "Йонек" жырында сүйіктісі қалдырған қан іздерін қуатын әйел суреттеледі; ол әдетте құс түрінде әйелінің бөлмесіне келетін адам еді. Ол қанды жорықпен төбенің ішіне, содан соң басқа әлемге барады, онда барлық ғимараттар таза күмістен жасалған, кемелер тоқтаған қалаға жетеді. Маридің "Гигемар" жырында жараланған батыр құпия қайыққа отырып, мұңдық шамдары бар және палубасында төсегі ғана бар қайықпен теңізге шығады, ол бортындағы жалғыз жан. Ол құпия қамалға аман-есен жетеді, онда оны жарақатынан емдейтін әйелдің сүйіктісі болады. Сэр Орфео әйелдер тобымен бірге жартастың ішіне кіріп, тас арқылы өтіп, орта ағылшын бретондық жырда басқа әлемге жетеді, онда ол ұрланған әйелін құтқарады, олардың арасында басы кесілген, өртеліп, тұншықтырылған әйелдер бар. Көптеген ежелгі ирланд аңыздарында кейіпкер Сидге төбесіне түсіп, теңізден Жастар еліне өтеді немесе көл сулары арқылы басқа әлемге түседі. Орта ағылшын поэмасы "Ледилер аралы" сиқырлы алмалардың көптеген әйелдерді күшпен ұстап тұратын, әйелдерден ғана тұратын шыныдан жасалған аралды суреттейді, бұл ежелгі ирланд аңызындағы "Маэл Дүин саяхаты" сияқты әлемнен тыс аралдардың бірі. Егер орта ағылшын бретондық жыр кельт халық ертегілерімен байланысты болса, онда бұл байланыстарды Сер Лаунфалда оңай көруге болады.

Халық ертегісі

Мари де Франстың "Ланвал" ертегісінен мұраланған халық аңыз элементтері – феялық махаббат, сиқырлы сыйлар, сұлулық сайысы және намыстанған фея. Сондай-ақ, "Сэр Кледжес" де осылардың қатарында.

Әділет

Лаунфалдың сүйіктісінің есімін жасыру туралы берген уәдесін бұзуы ортағасырлық дәуірде маңызды рөл атқан болуы мүмкін, себебі ақылысқан махаббаттың негізгі қағидаларының бірі – «аванстан кодексі» еді, онда ер адам сүйіктісінің беделін сақтап, оның кім екенін жасыруға міндетті болған. Мари де Франстың «Ланвал» шығармасында король Артурдың сарайын бейнелеуі, екі жүз жыл бұрынғы оқиға, Англия королі Генрих II сарайын пародизациялау мақсатымен жасалған болуы мүмкін, өйткені Генрих II өзін жаңа Артур деп есептеген.