Кіріспе

Теңгерімді сауда – еркін саудаға балама экономикалық модель. Теңгерімді сауда бойынша, елдер шамамен тең өзара сауда үлгісін қамтамасыз етуге міндетті; олар үлкен сауда тапшылығына немесе сауда артықшылығына жол бере алмайды. Теңгерімді сауда тұжырымы Маккивер экономикалық саясатты талдау институтының аға ғылым қызметкері Майкл Маккивердің эссесінен туындайды. Эсседе айтылғандай, "Теңгерімді сауда – бұл елдің сауда мен ақша ағынын теңестіру үшін экспорттаған көлемінде ғана импорттауы керек деген қарапайым ұғым. Ел өзара сауда серіктесіне қатысты, яғни екі ел арасындағы ақша ағыны теңестірілуі арқылы немесе жалпы сауда және ақша ағыны теңестірілуі арқылы, бір елмен сауда тапшылығын екінші елмен сауда артықшылығымен теңестіре алады."

Іске асыру

Теңгерімделген сауда тұжырымдамасы ретінде Уоррен Баффет 2003 жылдың қарашасында Fortune журналындағы мақаласында ұсынған. Онда ол «импорттық сертификаттар» (IC) жүйесін ұсынды: экспорттаушылар экспорттаған әрбір 1 долларлық тауар үшін 1 доллар IC алады, ал импорттаушылар импорттаған әрбір 1 долларлық тауар үшін 1 доллар IC ұсынуға міндетті болады. Бұл импорттың құнын экспорттың құнына дейін шектейді (және, ықтимал, импорттың құнына дейін, егер шығын болмаса) және экспорттаушылардың импорттаушыларға IC сату нарығын құруға мүмкіндік береді, экспорттаушыларды тиімді субсидиялайды және импорттаушылардан салық алады – бұл «баға белгілеу және сауда» жүйесімен салыстыруға болады. Баффеттің мақаласынан бір жыл бұрын Уильям Хокинс теңгерімделген сауданың бір түрін – импортты тікелей шектеуді жақтады: «Буш әкімшілігі сауда тапшылығын азайту үшін тікелей шаралар қабылдауы керек, яғни импортты шектеу керек, доллардың тұтастығын және Американың экономикалық күшін қорғау үшін». Реймонд Ричман, Говард Ричман және Джесси Ричман теңгерімделген сауда үшін кеңірек аргументтер келтіріп, оған қол жеткізу жолдарының бағдарламасын ұсынды. Олар 2008 жылы жарық көрген «Біздің болашағымызды саудалап жібердік» атты кітабында «Сауданың барлығына пайдасы тиетініне кепілдік берудің ең төменгі стандарты – сауданың салыстырмалы түрде теңгерімді болуы керек» деді. Ричмандар 2014 жылы тағы бір кітап жариялады, «Теңгерімделген сауда: Американың сауда тапшылығының шыдамас құнын жою», онда олар «сауда артығы бар елдерден импортталатын барлық тауарларға масштабты тариф қолдануды ұсынады, бұл елдердің АҚШ-пен соңғы төрт экономикалық тоқсандағы айтарлықтай сауда артығы бар. Тариф мөлшері екіжақты сауда тапшылығының (тауарлар мен қызметтер) бір бөлігін (мысалы, 50%) кіріс ретінде алуға бағытталған болады». Теңгерімделген сауданы қолдайтын тағы бір адам – бұрынғы коммерция министрінің көмекшісі, IBM Inc компаниясының бұрынғы вице-президенті және бас қаржы директоры Кеннет Дэвис-младший. 2014 жылы Дэвис пен Уилл Уилкин АҚШ-та теңгерімделген сауда саясатын ілгерілету үшін «Теңгерімделген сауда серіктестері» құрды. Олар 2014 жылғы «Теңгерімделген сауданы қалпына келтіру туралы» заң жобасын әзірледі, ол импорттық сертификаттардың электрондық түрін пайдаланып, импортты 3 жыл бойы жыл сайын 10%-ға төмендетуге, содан кейін 4-ші жылдан бастап импортты жыл сайын өткен жылғы экспорт көлемімен шектеуге мүмкіндік береді. Теңгерімделген сауда мақсатын «Гүлденген Америка үшін» коалициясының (CPA) бас директоры Майк Стумо да қолдайды. CPA «Конгресс болашақ саудаға қатысты заңдарға мынадай тіркеме қосу арқылы теңгерімделген сауданы негізгі ұлттық сауда мақсаты ретінде қабылдасын» деп талап етіп петиция бастады: «Тауарлар, қызметтер және ауыл шаруашылығы саудасының негізгі ұлттық мақсаты – белгілі бір уақыт ішінде жалпы төлемдер балансына қол жеткізу, тұрақты сауда тапшылығын жою және сыртқы қарыздың жиналуын тоқтату».