Кіріспе
Пәкістанның Пәнджаб штатындағы қала
the district
Jhelum ('/dʒ//eɪ//l//ə//m///; جہلم; ; ) is a city on the East Bank of the Jhelum River, which is located in the district of Jhelum in the North of Punjab, Pakistan. It is the 44th largest city of Pakistan by population. Jhelum is known for providing many soldiers to the British Army before independence, and later to the Pakistan armed forces, due to which it is also known as City of Soldiers or Land of Martyrs and Warriors. Jhelum is a few miles upstream from the site of the ancient Battle of the Hydaspes between the armies of Alexander and King Porus. Possibly Jhelum City was the capital of Porus' Kingdom, Paurava. A city called Bucephala was founded nearby to commemorate the death of Alexander's horse, Bucephalus. Other notable sites nearby include the 16th century Rohtas Fort, the Tilla Jogian complex of ancient temples, and the 16th century Grand Trunk Road which passes through the city. According to the 2017 census of Pakistan, the population of Jhelum was 190,425.
Желм ауданы (Jhelum) – Пәнджабтың солтүстігіндегі Желм ауданында, Желм өзенінің шығыс жағалауында орналасқан қала. Халық саны бойынша Пакистанның 44-ші ірі қаласы. Желм тәуелсіздік алғанға дейін Ұлыбритания армиясына, ал кейін Пакистан қарулі күштеріне көптеген сарбаздар бергендігімен белгілі, сондықтан оны «Сарбаздар қаласы» немесе «Шехидтер мен батырлар елі» деп те атайды. Желм – Александр мен Порус патша әскерлері арасындағы ежелгі Гидасп шайқасы болған жерден бірнеше шақырым жоғары орналасқан. Бәлкім, Желм қаласы Порус патшалығының Паурава астанасы болған. Александрдың Буцефал атты жылқысының қазасына орай, жақын жерде Буцефал қаласы салынған. Маңындағы тағы да бірнеше маңызды орындар: 16 ғасырдағы Рохтас бекінісі, ежелгі храмдар кешені Тилла Джогиан және 16 ғасырдағы қаладан өтетін Үлкен Көшпенділер жолы. 2017 жылғы Пакистан халық санағы бойынша Желм халқы 190 425 адамды құрады.
the district
Jhelum ('/dʒ//eɪ//l//ə//m///; جہلم; ; ) is a city on the East Bank of the Jhelum River, which is located in the district of Jhelum in the North of Punjab, Pakistan. It is the 44th largest city of Pakistan by population. Jhelum is known for providing many soldiers to the British Army before independence, and later to the Pakistan armed forces, due to which it is also known as City of Soldiers or Land of Martyrs and Warriors. Jhelum is a few miles upstream from the site of the ancient Battle of the Hydaspes between the armies of Alexander and King Porus. Possibly Jhelum City was the capital of Porus' Kingdom, Paurava. A city called Bucephala was founded nearby to commemorate the death of Alexander's horse, Bucephalus. Other notable sites nearby include the 16th century Rohtas Fort, the Tilla Jogian complex of ancient temples, and the 16th century Grand Trunk Road which passes through the city. According to the 2017 census of Pakistan, the population of Jhelum was 190,425.
Ежелгі
Қазіргі кезде тұз жотасын және солтүстік жазықты мекендейтін раджпуттар, гуджарлар, лабандар Джелумның ең алғашқы тұрғындары болған сияқты. Аудан тарихындағы келесі маңызды оқиға – Александр мен жергілікті билеуші Порус Ескінің арасындағы Гидасп шайқасы. Абисарес (немесе Абисара; грек тілінде Αβισαρης), Диодордың Эмбисарус (Eμ Oβισαρoς) деп атаған, Абира тайпасының үнді патшасы. Гидасп өзенінен әрі орналасқан, территориясы тауларда жатқан ол, 326 ж.б.д. Порусты жаулап алғаннан бұрын да, кейін де Александрға елшілік жіберді, бірақ соңғысына жақтасуға бейім болды. Александр оған патшалығын сақтап қана қоймай, кеңейтіп, өлген соң ұлын мұрагер етіп тағайындады. Порустың Паурава патшалығы қазіргі Гужрат ауданының шекарасына сәйкес келетін Джелем өзенінің сол жағында орналасқан. Гахарлар – батыстан келген жаулап алушылардың алғашқы толқыны, олар әлі де Тала жотасының солтүстігіндегі таулы аймақта кең аумақты мекендейді. Гахарлар ерте мұсылман дәуірінде үстемдік құрған халық болды және Джелумда да, көршілес Равалпинди ауданында да ұзақ уақыт бойы тәуелсіздіктерін сақтап келді. Сондықтан, жаттардың ислам дініне өтуіне моғолдар көп жауапты. Ауранзебтің қайтысынан кейін Моғол империясы құлағанда, Дуррани империясы жазықтарды басып алды, бірақ ақырында сикхтер оларды ығыстырып шығарды.
Oβισαρoς) by Diodorus, was an Indian king of the Abhira tribe. descent beyond the river Hydaspes, whose territory lay in the mountains, sent embassies to Alexander both before and after the conquest of Porus in 326 BC, although inclined to espouse the side of the latter. Alexander not only allowed him to retain his kingdom but increased it, and on his death appointed his son as his successor. Porus' kingdom Paurava was on the left bank of the Jhelem River corresponding the limits of the present Gujrat District. The Gakhars appear to represent an early wave of conquerors from the west, who still inhabit a large tract in the mountain north of tilla range. Gakhars were the dominant race during the early Muslim era and they long continued to retain their independence, both in Jhelum itself and in the neighbouring district of Rawalpindi. Thus it is credited to the Mughals, who were largely responsible for the conversion of the Jats to Islam. With the collapse of the Mughal Empire after the death of Aurangzeb, the Durrani Empire had occupied the plains but were eventually ousted by the Sikhs.
Кейінгі кезеңдер
Мұғол империясының құлдырауынан кейін аймақ Ауғанстанның оккупациясына түсті. Панипаттың үшінші шайқасынан кейін Ауған үкіметінің әлсіреуі кезінде, жаңадан құрылған Сикх империясы 1808 жылы Гахар билеушісі Раджа Сұлтан Мукарраб Ханнан Джелум ауданын басып алды. 1849 жылы Джелум, қалған Сикх территорияларымен бірге, британдықтарға өтті. Британдықтар 1849 жылы Сикх үкіметіне наразы болған жергілікті Гахарлардың көмегімен Джелумды жаулап алды. 1857 жылы Джелум қаласындағы 14-ші тума жаяу әскері көтеріліс жасады және оларды қарусыздандыру үшін Равалпиндиден жіберілген күшке қарсы қарқынды қорғаныс көрсетті, бірақ шайқастан кейін түнде қашып кетті, содан кейін негізгі бөлігі Кашмир билігімен тұтқындалды, олардың аумағына қашқан болатын. Олар британдық колониялық билікке тапсырылып, мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін жазаланды.
Тәуелсіздік
Мұсылман халқы басым түрінде Мұсылман лигасы мен Пәкістан қозғалысын қолдады. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін, азшылықтағы индуистер мен сикхтер Үндістанға көшті, ал Үндістаннан келген мұсылман босқындары Джелум ауданында қоныс тапты.
Әкімшілік
Аудан орталығы болумен қатар, Джелум қаласы Джелум Техсилінің де бас кеңсесі болып табылады. Джелум қаласы әкімшілік тұрғысынан жеті бірлескен кеңеске бөлінеді: Джелум I, Джелум II, Джелум III, Джелум IV, Джелум V, Джелум VI және Джелум VII.
Демография
Желім қаласының халқы шамамен 188 800 (2012) адамды құрайды және халық саны бойынша Пәкістанның 32-ші ірі қаласы болып табылады. Қаланың жалпы ауданы шамамен 261 км², ал халық тығыздығы – 261 адам/км². Халық өсімі 1,51% құрайды, бұл Пәкістанның басқа да қалалық аймақтарымен салыстырғанда өте төмен көрсеткіш. Халықтың көп бөлігі, яғни 98,47%-ы мұсылман. Аз ұлт өкілдерінің арасында христиандар басым, олар аудан халқының 1,36%-ын құрайды. Желімнің сауаттылық деңгейі Пәкістандағы ең жоғары деңгейлердің біріне жатады. 79% көрсеткішпен, ол тек Исламабад пен көршілес Равалпиндиден ғана төмен. Бұл көрсеткіш Пәкістанның Пенджаб провинциясының сауаттылық деңгейінен (58%) айтарлықтай жоғары. Желімнің Адам Даму Индексі 0,770-ті құрайды, бұл Карачиден кейін Пәкістандағы ең жоғары көрсеткіш. 1881 1941: Желім қаласының толық деректері, оған Желім муниципалитеті және Желім гарнизоны кірді. 1891 1901 1911 1921 1931 1941 2017 Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Халқ. (Халық саны) % (пайыздық) Ислам 11 369 53,86 7 373 57,25 8 322 55,66 10 470 53,21 10 816 59,89 13 980 59,49 19 416 58,50 185 323 97,30 Индуизм 7 966 37,74 4 250 33,00 4 350 29,10 5 824 29,60 5 379 29,78 6 304 26,83 8 936 26,92 50 0,03 Сикхизм 1 460 6,92 1 064 8,26 2 074 13,87 3 029 15,39 1 497 8,29 2 581 10,98 3 950 11,90 Джайнизм 0 0,00 28 0,22 15 0,10 25 0,13 33 0,18 69 0,29 146 0,44 Христиандық 153 1,19 190 1,27 326 1,66 334 1,85 565 2,40 619 1,86 4 560 2,39 Зороастризм 9 0,07 0 0,00 3 0,02 1 0,01 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Яһудизм 1 0,01 0 0,00 1 0,01 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Буддизм 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Әһмадия 533 0,28 Басқалары 312 1,48 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 124 0,37 5 0,00 Барлық халық 21 107 100,00 12 878 100,00 14 951 100,00 19 678 100,00 18 060 100,00 23 499 100,00 33 191 100,00 190 471 100,00
Үлкен су тасқыны
1992 жылы Желм өзенінде соңғы жылдардағы ең ірі су тасқыны болды. Желм қаласы және айналасындағы аудандар су астында дерлік толығымен қалды.
Маңызды жерлер
Рохтас бекінісі – ұлы Ауған патшасы Шер Шах Сури салған гарнизондық бекініс. Бұл бекіністің көлемі шамамен 4 км. Қила Рохтас Желум қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 шақырым, ал Дина қаласынан 7 шақырым қашықтықта орналасқан. Ескі қалада тар көшелер мен базарлар тобы бар. Желум әскери госпиталінің (CMH) қарамағысында Желум мешіті орналасқан. Кантонмент аймағында 1860 жылы салынған Сент-Джон шіркеуі бар. Гүл Афшан елді мекенінің жанында бұрын жергілікті стадион болған, ол кейін Замир Жаффри атындағы крикет стадионына айналдырылды. 1994-1995 жылдары салынған Алтаф паркі крикет стадионына өте жақын орналасқан. Қала орталығындағы Шандар шағылысынан 100 метрдей жерде Майор Акрам шейітінің ескерткіш саябағы орналасқан. Осы саябақта Майор Мұхаммед Акрам атындағы кітапхана да бар. Бұл орын жыл сайын 6 қыркүйекте Қорғаныс күніне арналған әскери шеруге танымал. Лехри табиғат паркі Желум мен Исламабад арасындағы G.T. тас жолынан 10 шақырым қашықтықта, Желумнан 30 шақырым және Исламабадтан 90 шақырым жерде, таулы Потохар аймағында орналасқан. Мангла тоғаны Желум өзенінде орналасқан, ол әлемдегі он екінші ірі тоған. Ол 1967 жылы Желум өзенінің үстіне салынды. Мұнда Пакистандағы тұңғыш жоспарланған курорт – Мангла Вью курорты бар, онда тұрғын үйлер, виллалар, таунхаустар, қонақүйлер, қызмет көрсететін пәтерлер мен сауда орындары ұсынылады. Курорттың аумағы 340 акр (1.4 км²) құрайды. Расул тоғаны Желум өзенінде, Желумнан 30 шақырым төменгі ағыста орналасқан. Расул тоғанынан екі ірі суарна бастау алады: Расул Қадырабад байланыс арнасы (Төменгі Желум байланыс арнасы деп те аталады) және Расул Шахпур тармақ арнасы. Расул тоғанының маңындағы аймақ демалысқа арналған танымал орын.
Саяхат және туризм
Авторикшалар қала ішіндегі қысқа қашықтықтардағы тасымалдаудың кең таралған түрі. Қаладағы көптеген жаңа рикшалар бензин қозғалтқыштарының орнына қысылған табиғи газды (CNG) пайдаланады, себебі CNG экологиялық таза және бензинге қарағанда арзан. Рикшалар – тасымалдаудың маңызды бір түрі. Ескі атпен жүретін тонгалар енді қолданылмайды, бірақ кейбіреулерін жеке тапсырыс бойынша әлі де табуға болады. Таксилер мен жекеменшік шағын жолаушылар тасымалдайтын микроавтобустар қолжетімді. Daewoo Express автобус қызметі және басқа автобус қызметтері қаладан елдің барлық аймақтарына қатынайды. Джелум теміржол станциясы 1928 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғанға дейін британдық үкім кезінде салынған. Ол Солтүстік-Батыс теміржолы арқылы Үнді империясының басқа қалаларымен байланыстырылған. Джелум Пәкістан теміржолының басты желісінде орналасқан және теміржол арқылы бүкіл елмен байланысты. Ең жақын халықаралық әуежай – Исламабад халықаралық әуежайы, ол Желумнан шамамен 110 км қашықтықта орналасқан. Сиалкот халықаралық әуежайы Желумнан шамамен 100 км қашықтықта. Гурха Салим әуежайы деп аталатын шағын әуежай қала орталығынан 13 км (8 миль) қашықтықта орналасқан. Оны ешқандай коммерциялық әуекомпания пайдаланбайды, тек әскери мақсаттар үшін ғана қолданылады.
Спорт
Қала ішінде River View Golf Club деп аталатын гольф алаңы орналасқан, онда ұлттық гольф турнирлері тұрақты түрде өткізіледі. Сондай-ақ, крикет және футболға арналған Замир Джаффри крикет стадионы бар, онда аудандық деңгейдегі жарыстар ұйымдастырылады. 2008 жылдың қазан айында Пәкістан Крикет Федерациясы осы стадионды аймақтық шаралар үшін жаңартып берді.
Білім
Желімде әйелдерге арналған алты жоғары колледж, ерлерге арналған алты жоғары колледж, алты аралас білім беретін колледж, алты коммерциялық колледж, бір заң колледжі, көптеген жоғары орта мектептер және 150-ден астам орта мектеп бар. Сонымен қатар, Пәкістанның Пәнджаб университетінің кампусы, Пәнджаб университетінің Желім кампусы Ратиян, Кала Гуджран және Спутник Таун Желімнің жанында орналасқан. Пәнджаб университеті Желімде бизнес, коммерция, құқық және компьютерлік ғылым салаларындағы бағдарламаларды ұсынатын кампус ашты. Жаңа бакалавриат және магистратура бағдарламалары жақын арада басталады. Пәнджабтың басқа қалаларымен салыстырғанда Желімнің сауаттылық деңгейі жоғары. Осы кампусты құру үшін Пәнджаб үкіметі 65 канал жер бөлді. Желімде сонымен қатар Пәкістанның Виртуалды университетінің екі филиалы бар: Сивилл Линиясындағы, қала шіркеуінің қарсысындағы Виртуалды университет кампусы және жеке виртуалды кампус – Wings Institute of Learning. Пәкістанның Виртуалды университеті 2012 жылдың наурызында Желімде өзінің кампусын ашты; VU Желім кампусы қаланың орталығында орналасқан.