Кіріспе
Дублиндегі арал, Ирландия, сонымен қатар табиғат қорығы. Буль аралы (Oileán an Tairbh), немесе дұрысырақ айтқанда Солтүстік Буль аралы (Oileán an Tairbh Thuaidh) – Ирландияның Дублин шығанағында орналасқан, шамамен 5 км ұзындығы және 800 м ені бар арал. Ол Клонтарф (Доллимаунт кіретін), Рахени және Килбаррак жағалауларына параллель жатыр, сондай-ақ Саттонға қарап орналасқан. Аралдың барлық ұзындығын қамтитын Доллимаунт Стрэнд деп аталатын құмды жағажайы бар. Бұл арал салыстырмалы түрде жақында және адамның шығанаққа әдейі араласуының нәтижесінде пайда болған. Арал Дублин қалалық кеңесінің қарауында және оның құзырына кіреді, ал басқару жұмыстарын Кеңестің парктері мен ландшафты бөлімі жүзеге асырады. Рахениден көпүренің көпірі арқылы және Клонтарфтан ағаш көпір арқылы қол жетімді Буль аралы – елдегі ең көп марапатталған орын, ол ұлттық құстар қорығы, биосфералық қорық, ұлттық табиғи қорық, Еуроодақтың құстар туралы директивасы бойынша ерекше қорғалатын аймақ және Еуроодақтың мекендер туралы директивасы бойынша ерекше қорғалатын аймақ мәртебесіне ие. Сонымен қатар, бұл аймаққа ерекше әсемдік аймағының ережесі де қолданылады. Аралда өсімдіктер мен құстардың алуан түрлері, шектеулі мөлшерде сүтқоректілер, бір бауырымен жорғалаушы, бір қосмекенді және қарапайым омыртқасыздар мекендейді. Сүтқоректілердің бір түрі – қоян 2010 жылдардың соңында жойылып кетті.
Bull Island (Oileán an Tairbh), more properly North Bull Island (Oileán an Tairbh Thuaidh), is an island located in Dublin Bay in Ireland, about 5 km long and 800 m wide, lying roughly parallel to the shore off Clontarf (including Dollymount), Raheny, Kilbarrack, and facing Sutton. The island, with a sandy beach known as Dollymount Strand running its entire length, is a relatively recent, and inadvertent, result of human intervention in the bay. The island lies within the jurisdiction of, and is mostly owned by, Dublin City Council, and is managed by the Council's Parks and Landscape Division. Bull Island, which is accessed by way of a causeway bridge from Raheny and a wooden bridge from Clontarf, has the most designations of any site in the country, as a National Bird Sanctuary, a biosphere reserve, a National Nature Reserve, a Special Protection Area under the EU Birds Directive, and a Special Area of Conservation under the EU Habitats Directive, while also being the subject of a Special Amenity Area Order. It is a car free zone. It holds a wide variety of plant and bird species, and a limited range of mammals, one reptile, one amphibian and a modest range of invertebrates; one mammal species, the hare, became extinct in the later 2010s.
Өмірбаян
Бұрын Дублин шығанағында, әсіресе Лиффи өзенінің сағасында, ұзақ жылдар бойы саздың жиналуымен мәселе туындаған. Жылдар бойы қарапайым қазба жұмыстарынан кейін, арнаны таза ұстау үшін тиімдірек әрекет етуге тырысылды. 1715 жылы болашақта Ұлы Оңтүстік қабырғаға айналатын алғашқы тіректер қағылды, ол 1730 жылы аяқталды. Бұл тосқауыл бірнеше жылдан кейін дауылдан зардап шекті, ал 1761 жылы Poolbeg Lighthouse (1768) бағытынан жағалауға қарай тас пирс салына бастады, 1795 жылы алып гранит блоктарынан құрылысы аяқталды. Осы кезеңде Солтүстік бұқа қабырғасын салу да ұсынылды. Оңтүстік қабырға саздың жиналуын тоқтатпағанын көргеннен кейін, Дублин портына жауапты органдар бұл мәселе бойынша зерттеулер тапсырды. «Баунти» кемесімен танымал капитан Уильям Блай 1801 жылы Балласт кеңесі үшін Дублин шығанағын зерттеді, Солтүстік бұқа құмды аралының мүмкіндіктерін көрсетті. Оның мақсаты – Вентури әсері арқылы құмды тосқауылды жою.
Бұқа көпірі, Солтүстік Бұқа қабырғасы және Бұқа аралының басталуы
1819 жылы ағаш көпір, алғашқы Буль көпірі, Ballast Board инженері Джордж Халпиннің жобасы бойынша тас қабырға құрылысын жеңілдету үшін салынды. 1820 жылы басталып, Буль қабырғасы 1825 жылы 95 000 фунт стерлингке аяқталды. Келесі 48 жыл ішінде қабырғалардың әсерінен Лиффи өзеніне кіретін жердің тереңдігі 1,8 метрден 4,8 метрге дейін артты. Өзен төселінен шығып қалған лайдың көп бөлігі Солтүстік Бульге шөгіп, жаңадан арал пайда бола бастады, адамдар өсіп келе жатқан жағалауға шыға бастады. 1873 жылы Клонтарфқа ат трамвайының іске қосылуы және 1900 жылы Клонтарф / Доллимоунт аймағында аялдамалары бар Хаутқа толық трамвай желісінің салынуы келушілер санын арттырды, сондай-ақ Буль қабырғасының құрлыққа жақын жерінде жағалау күзет станциясы салынды. Солтүстік Буль қабырғасында маяк орналасқан.
Аралдың өсуі және ерте пайда болуы
Арал бұқа қабырғасынан Хаутхедке қарай кеңейе берді. Пикниктер мен жүзуден басқа, аралда оқ ату жаттығулары да жүргізілді, ал 1880 жылы Ирландия мен АҚШ арасында халықаралық мылтықтан ату жарысы өтті, оған бірнеше мың адам қатысты. 1889 жылы сол кезде Саттон қаласында орналасқан Корольдік Дублин гольф клубы полковник Вернон мен Дублин порты және доктар кеңесінен аралдың қала жағында гольф алаңын салуға және клуб үйін құрылыс салуға рұқсат алды. 20 ғасырдың басында Хаутх жолы Рахени ауылының орталығынан жағалауға дейін созылатын, жаяу жүргіншілер мен қол арбаларға қолайлы жол салынды. Су тасқыны кеткен кезде пайдалануға болатын бұл 150 метрлік жол, аралға демалыс үшін және жағалауды аралау үшін (Дублин портына кіретін кемелерден теңізге түсіп қалған ағаш, көмір және басқа да заттар аралдың жағалауына шайылып келді) қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1906 және 1907 жылдар аралығында жаңа Бұқа көпірі салынды – ол әлі де тұр. Содан кейін 1912 жылы Доллимаунт теңіз скауттары (9-шы Дублин (2-ші Дублин порты)) құрылды, олар өздерінің ("Қарғаның ұясы") ретінде пайдаланылмаған жағалау күзеті станциясының бір бөлігін алды. Топ әлі де сол жерден жұмыс істеуде, қазір 5-ші Порт Доллимаунт деп аталады.
1914 жылдан 1930 жылға дейін
Британ армиясы 1914 жылдың 5 қыркүйегінде бүкіл аралды әскери жаттығулар үшін, негізінен атыс полигоны ретінде, сондай-ақ траншеялық соғыс тәжірибесін өткізу үшін иеленді. Корольдік Дублин гольф клубының үйі офицерлердің тұруына пайдаланылды, және ғимаратқа, әсіресе траншеялық соғыс жаттығуларының салдарынан, аралдың табиғи ортасына елеулі зиян келтірілді. Осы кезеңнің соңында үш жергілікті тұрғын аралдың Рахени жағында гольф ойынына арналған лункаларды қазып, Корольдік Дублин клубымен және Леди Ардиланмен келіссөздер жүргізгеннен кейін, Гиннес иелігінің құрметіне Сент-Анн деген жаңа гольф клубын құрды. 1989 жылға дейін тоғыз лункадан тұратын жаңа ойын алаңындағы алғашқы соққы 1921 жылдың 1 шілдесінде жасалды.
1931 - қазіргі уақыт
1931 жылы аралды және арал мен жағалау арасындағы суларды дамыту жоспары ұсынылды. "Көк лагуна жобасы" деп аталған бұл жобаға Ағаш көпір мен Саттон арнасында бөгеттер мен шлюздер салу көзделген, бұл аралдың артындағы су деңгейін жоғары ұстауға мүмкіндік беретін, ал аралдың өзінде тұрғын үйлер немесе туристік объектілер орналасуы мүмкін еді. Bord Fáilte аралдың көп бөлігін ойын-сауық паркіне айналдыруды қоса алғанда, жоспарларды одан әрі жетілдірді. 1931 жылы Дублин қалалық әкімдігі иезуит орнитологы Фр. Патрик Г. Кеннеди SJ (1881–1966) сияқты белсенділердің ықпалымен, ол "Ирландиялық қасиетті орын – Солтүстік бұқаның құстары" (1953) еңбегін жазған, Бұқа аралын қасиетті орталық деп жариялау үшін үкіметке өтініш беруге көндірілді.
Жағдай
Арал құрлықпен Буль көпірі арқылы байланысқан, қазіргі кезде оңтүстік (Клонтаф / Доллимаунт) жағындағы бір жолақты ағаш көпір (салмағы мен биіктігі шектеулі) және Рахенидегі кең жолмен, шамамен аралықтың жартысында, сонымен қатар Рахени және Клонтаф аудандарының бір бөлігін құрайды. Солтүстік Буль аралының көп бөлігі Дублин қалалық кеңесінің меншігінде, Howth Estate сияқты мүдделерді сатып алғаннан кейін, бірақ Буль қабырғасы, одан әрі созылған жартасты құрылым және оған ағаш көпір – бәрі Дублин порты компаниясына тиесілі еді (және жыл сайын бір күнге жабылып, өткізу құқығының пайда болуын болдырмау үшін), сондай-ақ Корольдік Дублин гольф клубының алаңы, қазір тек соңғысы ғана сақталған. Сент-Анн гольф клубы кеңестен жалдап алады. Аралдың басым бөлігі қаланың иелігіндегі ең ірі саябақты құрайды. Аралда ағаш көпірдің жанында, Дублин порты компаниясы қызметкерлері үшін салған үйлерде тұратын бірнеше тұрғын бар. Екі гольф клубының клубтық үйлерінен басқа, Клонтаф жағында жаңадан салынған Теңіз скауттарының үйі және шағын кафе бар. Солтүстік Буль қабырғасының соңында Дублин порты жұмысшылары мен теңізшілері қаржылаған және 1972 жылы Дублиннің сол кездегі архиепископы бағыштаған «Теңіз жұлдызы» (Realt na Mara) мүсіні орналасқан.
Даму жалғасуда
Арал өсуін жалғастыруда, және келесі жарты ғасырдың ішінде шөгінділердің жиналуы нәтижесінде ол Саттон қаласындағы Ред-Рок тұсында материкпен бірігіп, лагунаның пайда болуына, аймақтың жануарлар дүниесінің өзгеруіне және екі шағын қайықпен жүзу клубының құрлыққа тікелей қатысуына әкелуі мүмкін. Дегенмен, Саттон арнасындағы күшті ағыстар мен судың тереңдігіне байланысты мұндай қауіптің ықтималдығы төмен деп есептеледі.
Геология және гидрология
Арал негізінен 5 шақырымға жуық ұзындығы және 1 шақырымнан кем ені бар құмдық құрылым. Оңтүстік-шығысқа қараған жағында Доллимаунт-Сранд деп аталатын жазық жағажай орналасқан, оның артында марам шөптерімен бекітілген құм төбелер, бұталар мен батпақтар жатыр. Арал мен құрлық арасындағы Бульдің солтүстік жағында, тұзды батпақтардың артында кең жатқан тұзды шұңқыр кешені бар, олардың бәрі үлкен толқын кезінде суға кетеді. Қаланың бірнеше кішкентай өзендері мен арналары осы шығанаққа құяды, олардың ішінде Наньикен өзені, Сантри өзені, Фокс ағысы, Блэкбанкс ағысы және Даунаг суы ерекше аталады. Сонымен қатар, қаланың көлемі бойынша екінші үлкен өзені – Толка өзенінің сағасы аралдың қалаға қараған бөлігіне қарап тұр, оған Вад өзені және бірнеше кіші су арналары да құяды.
Құстар
Бұқа аралына әртүрлі құстар келеді, бірақ онда ұя салып көбейетіндері аз; көбінесе олар қыста қоректенеді немесе көктем мен күзде ұшып өтеді. Суда жүретін құстардың ішінде еуразиялық құзғындар, еуразиялық сойқылар және қызыл аяқтар бар, ал басқаларына шелдук, тель, ақбелді брент қаздары және түрлі шағалалар жатады. Сондай-ақ, сұр шұбарлар, ұзынқұйрықты құдайлар, солтүстік қазтұмсықтар, кішкентай бақылдақтар, қамысты тырналар, қарақұстар және кішкентай шағалалар кездеседі.
Сүтқоректілер
Аралда ондаған жылдар бойы бірнеше құрлық сүтқоректілері тіршілік етті, олардың бірі 2010 жылдары жойылды, ал тағы біреуі қосылды. Түрлерге кішкентай құмырсқа, қоңыр егеуқұйрық, қызыл түлкі, дала тышқаны, кірпі, еуропалық қоян және ирландиялық қоян жатады. 2016 жылдан бері қоян көрінбеді. 1990 жылдары аралдағы қояндарды зерттеу кезінде адамдар мен, одан да маңыздысы, иттердің бұзып-жоюынан туындаған нашар көбейгіштік олардың санының азаюының басты себебі екені анықталды. Қояндар басқа түрлерге қарағанда осал болды, себебі олар қуыстарда паналамайды; сонымен қатар олар күндіз белсенді болады.
Құмтазылар
Аралда қарапайым бақа тұрақты және көптеп таралған. 1995 жылдан бері ол Ирландиядағы 3 ұлттық ерекше демалыс аймағының бірі болып саналады. Бұл оның көркемдігімен қатар табиғатты қорғау маңыздылығын да мойындайды.
Түсіндіру орталығы
Оң жақтағы себеспе жолдың соңында Түсіндірме орталығы орналасқан, онда аралдың флорасы мен фаунасы туралы көрмелер мен ақпараттар бар. Сондай-ақ, себеспе жолға кіреберісте екі жақта және себеспе жолы жағажайға жақындасатын айналма жолда да ақпараттық тақтайшалар орналасқан. Орталық 1986 жылы ашылды және көптеген мектептер мен білім беру ұйымдарының аралға сапар шегуіне мүмкіндік береді. Ол Еуропалық комиссия және Дублин Ротари клубымен қаржыландырылды.
Жүру
Доллимаунт-Странд, аралдағы 5 шақырымдық жағажай, танымал серуендеу және демалыс орны. Иттерді серуендету де көп кездеседі, алайда Ұлттық табиғи қорық статусының талабына сәйкес, оларды бақылауда ұстау қажет, әсіресе қоян мен заяцтарға шабуыл жасауы мүмкін деген опастық бар. Жағажай мен Сент-Анн паркін аралап жүруге болады.
Жүргізу
Көптеген адамдар төмен суда, құмды, тегіс жағалауда көлік жүргішуді үйренді; жағажайда тіпті (өте төмен) жылдамдық шектеулері де орнатылған. Шамамен екі онжылдық бойы, аралдың бір бөлігіне көлікпен кіру Буль көпіріне жақын жерде және Рахенидегі жол арқылы қол жеткізілетін екі бөліммен шектелді, екіншісі 2016 жылы тоқтатылды.
Жүзу
Жағасы тарихи түрде танымал жүзу орыны болған, бірақ 1980 жылдары ластанудың күшеюіне байланысты, негізінен, канализация және нөсер суларының ластануы салдарынан пайдалануы күрт азайды. Дублин қалалық кеңесінің тұрғын үй архитекторы Герберт Симмс жобалаған бірнеше шомылуға арналған павильондар мен құтқарушылар станциялары бар. 2021 жылдың шілдесінде Дублин қалалық кеңесі ескертусіз, 1934 жылдан бері сақталған Симмстің құтқарушы станцияларының біреуін бұзды, себебі бұл құрылыстың тасталып қалғандығына байланысты қоғамдық тәртіп бұзушылықтар жиі тіркелген. 1990 жылдардағы Дублин шығанағының су сапасын басқару жоспары аясында су сапасы айтарлықтай жақсарды және 2006 жылы алғаш рет «Көк ту» мәртебесіне ие болды. Содан бері бұл аймақ бірнеше рет «Көк ту» мәртебесін жоғалтты және қайта иеленді. Су сапасына әлі де бірнеше мәселе әсер етеді, оның ішінде қолданыстағы канализация тазарту қондырғыларының жеткіліксіз сыйымдылығы, Лиффи өзенінен және басқа су арналарынан Дублин шығанағына құйылатын артық қоректік заттар, сондай-ақ нөсер суларының ластануы.
Қанат серфінгі
21-ғасырдан бастап Буль аралы желкенсерфингшілердің арасында танымал, Буль қабырғасының жанында желкенсерфингке арналған белгіленген аймақ бар, оған ағаш Буль қабырғасы көпірі арқылы қол жеткізуге болады. Саяз су және тік жағажайдың ұзын бөлігі қауіпсіз желкенсерфинг жасауға мүмкіндік береді. Бұл көптеген жаңадан бастаушыларды аралда осы спорт түрімен айналысуға ынталандырды.
Гольф
Аралда екі гольф алаңы бар, олардың ең танымалдары Корольдік Дублин гольф клубына тиесілі, ал жаңасы Дублин қалалық кеңесіне қарасты және Сент-Анн гольф клубы басқарады. Әрқайсысының жанында тамақтанатын орын бар клуб үйі орналасқан.
Кино және теледидар
Ол Нил Джорданның «Майкл Коллинз», Стивен Фрирстің «Ван», Брендан О’Карроллдың «Миссис Браунның ұлдары. Фильм» және Джон Карнидің Оскарлық жүлде алған «Once» сияқты көптеген Дублин тақырыбындағы фильмдерде түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған.