Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өлең түрі
поэзияның бір түрі. Блезон – поэзияның бір түрі. Бұл термин бастапқыда француз геральдикасындағы «блезон» терминінен келген, ол гербтың немесе гербтың өзінің ресми сипаттамасын білдіреді. Голланд тіліндегі термині – Blazoen, ал голланд немесе француз тілінде бұл термин көбінесе риторикалық палатаның гербін атау үшін қолданылады.
Poetry form
a form of poetry
Blason is a form of poetry. The term originally comes from the heraldic term "blazon" in French heraldry, which means either the codified description of a coat of arms or the coat of arms itself. The Dutch term is Blazoen, and in either Dutch or French, the term is often used to refer to the coat of arms of a chamber of rhetoric.
Тарих
Бұл термин қазіргі заманғы "emblazon" сөзінің түбірін құрайды, яғни геральдикалық белгілермен әшекейлеу немесе мақтауды білдіреді, сондай-ақ "blazoner" – emblazon жасайтын адам деген мағынаны береді. Бұл поэзия түрін Елизавета дәуіріндегі ақындар кеңінен қолданды. "Blason", "blasonner", "blasonneur" терминдерін 16 ғасырдағы француз әдебиетінде Клемент Мароның 1536 жылғы үлгісімен әйелдің дене мүшелерін бөліп, оларға сәйкес келетін метафоралар тауып, мақтауға арналған өлеңдер жанрын қолданған ақындар пайдаланды. Бұл мағынада әдебиетте, әсіресе поэзияда қазір де қолданылады. Мұндай мақтау өлеңдерінің бір мысалы, ұсынылған метафораларды ирониялық түрде жоққа шығаратын, Уильям Шекспирдің 130-шы сонеті:
The term forms the root of the modern words "emblazon", which means to celebrate or adorn with heraldic markings, and "blazoner", one who emblazons. This form of poetry was used extensively by Elizabethan era poets. The terms "blason", "blasonner", "blasonneur" were used in 16th century French literature by poets who, following Clément Marot in 1536, practised a genre of poems that praised a woman by singling out different parts of her body and finding appropriate metaphors to compare them with. It is still being used with that meaning in literature and especially in poetry. One famous example of such a celebratory poem, ironically rejecting each proposed stock metaphor, is William Shakespeare's Sonnet 130:
Менің сүйіктіімнің көзі күнге ұқсамайды;
Корал оның еріндерінен гөрі қызылрақ;
Егер қар ақ болса, оның кеудесі неге сұрғылт?
Егер шашы жіп болса, оның басында қара жіп өседі.
Мен қызыл-ақ атлас гүлдерді көрдім,
Бірақ оның екі бетінен мұндай гүлдерді таба алмадым,
Ал кейбір хош иістерде одан да ләззәт бар,
Қарағанда оның тынысынан.
Оның сөйлегенін естігенді жақсы көремін, бірақ білемін,
Музыка одан да әдемі дыбыс береді.
Мен құдайшаны қадам басатынын көрген емеспін;
Менің сүйіктіім жерге қадам басады.
Дегенмен, ант етеймін, менің махаббатым одан да сирек,
Ол жалған салыстырумен өсек айтқаннан.
My mistress' eyes are nothing like the sun;Coral is far more red than her lips' red;If snow be white, why then her breasts are dun;If hairs be wires, black wires grow on her head. I have seen roses damasked, red and white,But no such roses see I in her cheeks,And in some perfumes is there more delightThan in the breath that from my mistress reeks. I love to hear her speak, yet well I know,That music hath a far more pleasing sound. I grant I never saw a goddess go;My mistress when she walks treads on the ground. And yet, by heaven, I think my love as rareAs any she belied with false compare.
Қарым-қатынас сөз тіркестері
Блассон Петрарканың 14 ғасырдағы «Канзониере» атты туындысында әйел сүйіктісін бейнелеу туралы Петраркалық үлгілерге сүйенеді. Петрарка өзінің сүйіктісі Лораның толық бейнесін ешқашан көрсетпейді, оны әйел денесінің жеке бөліктері арқылы ғана сипаттайды. Француз Бласон дәстүрін де Петраркаға қарсы деп санауға болады, себебі ол Петрарка сонетінің (Петрархизм Ренессанс дәуірінде кең таралған, сонымен қатар Петраркалық үлгілерді бұзуды да қамтиды) мақтауға толы мәнерінен алшақтайды. «Блассон популяр» термині – бір мәдениет немесе этностық топтың өзін-өзі бағалауын басқаларды кемсіту арқылы арттыруын білдіретін сөз тіркесі. Мысалы, Сэмюэл Джонсонның: «Шотландиялықтың көретін ең құнды пейзаж – Англияға жетелейтін жол!» деген сөзі. Бұл термин Альфред Канельдің «Blason Populaire de la Normandie» (1859) атты саяхат жазбасынан шыққан, онда Нормандия тұрғындары басқа аймақтарды сынай отырып, өздерімен мақтанады. Бұл жанр сонымен қатар ақындардың әйел денесінің сұлу емес бөліктерін паш ететін «контреблазон» деп аталатын туындыларды да дүниеге әкелді.
Blason draws on Petrarchan conventions of representing the female beloved in Petrarch's Canzoniere of the 14th century. Petrarch never offers a complete picture of his beloved Laura, but depicts her only as parts of a woman. The French Blason tradition can also be considered anti Petrarchan, as it moves away from the adulatory tone of the Petrarchan sonnet (Petrarchism was so pervasive in the Renaissance, it also included subversion of Petrarchan conventions). The term Blason populaire is a phrase in which one culture or ethnic group increases its own self esteem by belittling others e. g. Samuel Johnson's description that "The noblest prospect which a Scotsman ever sees, is the high road that leads him to England!". This term originated from Alfred Canel's travelogue Blason Populaire de la Normandie (1859), in which people from Normandy boasted about themselves while sneering at other regions. The genre also spawned contreblasons, in which the poet mocked unattractive parts of a woman's body.
Қауысқан жанрлар
Басқа мәдениеттерде де блассон поэзиясының түрлері кездеседі. Мысалы, Эфиопияда "бейне" немесе "портрет" мағынасындағы Mälkə деп аталатын поэзия жанры бар, ол әдетте қасиетті тұлғалардың құрметіне Gəˁəz тілінде жазылады. Мұндай өлеңдерде әулиенің рухани күштері тізіліп, мадақталады, оның дене мүшелері – шаш, кірпік, тіл, еріннен бастап, мойын, кеуде, қарны, содан кейін аяқ-қолдары және басқа да бөліктері арқылы метафоралық түрде сипатталады. Мысалы, Mälkəˀa Wälättä Ṗeṭros өлеңін қараңыз: "Сәнді жамылғыны тастаған арқаңа салам болсын, және кеудеңе, қайыршыларға той дастарқаны болған құрметті Walatta Petros, о, ораза мен дұғаны жақсы көретін анамыз, біздің күнәларымызды Тәңір алдында кешіруіңді сұраймыз: Сенің кісің болған біз осылай жалбарынамыз."
Other cultures have types of blason poetry. For instance, Ethiopia has a genre of poetry called Mälkəˀ, meaning "image" or "portrait,” generally written in the language of Gəˁəz in honor of sacred individuals. Such poems list and eulogize the spiritual powers of the saint, using the metaphor of various body parts, starting with the hair, eyelashes, tongue, and lips, moving down to the throat, breasts, and belly, and from there down to legs and toes, among other parts. For an example, see the poem Mälkəˀa Wälättä Ṗeṭros: Hail to your back, which cast off luxurious cloaks,and to your chest, a banquet table for the wretched. Walatta Petros, our mother, lover of fasting and prayer,request forgiveness for our sins before the Lord:Thus we implore you, we who are yours.