Кіріспе

Еуропалық соттың Лоизиду мен Түркияға қарсы ісі – бұрынғы үйлері мен мүліктеріне қайтуға ниет білдірген босқындардың құқықтарына қатысты маңызды құқықтық іс. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Титина Лоизидуға және барлық басқа босқындарға бұрынғы жерлеріне оралу құқығы бар екенін мәлімдеді. ЕҚҚК Түркияның Еуропалық адам құқықтары конвенциясының I протоколының 1-бабы бойынша Лоизидудың адам құқықтарын бұзғанын, оған үйіне оралуға рұқсат берілуі керек екенін және Түркия оған өтемақы төлеуі керек екенін шешті. Түркия бастапқыда бұл шешімді елемеді. 1989 жылдың 22 шілдесінде Кипр азаматы Лоизиду Түркияға қарсы Еуропалық адам құқықтары сотына үсыныс жасады, оны грек кипрлігі адвокат Ахиллеас Деметриадис өкілдік етті. Лоизиду 1974 жылы Түркияның Кипрді басып алуы кезінде шамамен 200 мың басқа грек кипрлігімен бірге үйінен шығарылды. 20 жылдан астам уақыт бойы ол Кирениядағы үйіне қайта оралуға бірнеше рет тырысты, бірақ түрік әскері оны Түркия басып алған Кипр бөлігіне кіргізбеді. Оның үсынысы нәтижесінде Еуропалық адам құқықтары сотының (Страсбург) үш шешімі шығарылды, онда Түркия Кипрдің солтүстік бөлігіндегі адам құқықтары бұзылғаны үшін жауапты деп танылды, бұл аймақ түрік қарулы күштерінің толық бақылауында. АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл іске қатысты келесі пікірді білдірді:

Сот сондай-ақ, төленген өтемақы мүлік үшін емес, тек мүліктің иелігінен айырылғаны және пайдалану құқығының жоққа шығарылғаны үшін ғана берілгенін, ал Лоизиду өзінің мүлігінің толық заңды иесі болып қалатынын нақты айтты. 2003 жылы Түркия Еуропалық адам құқықтары сотының шешімімен (бір миллион доллардан астам) Лоизидуға өтемақы төледі. NOTOC

Прецеденттер

Бұл іс Кипр дауына қатысты халықаралық соттардың шешімдері үшін маңызды прецедент құрайды. Осыған ұқсас істер ЕҚҚС-ге (Еуропалық адам құқығы соты) түсірілді, олардың үкімін күтуде және екеуі ұқсас нәтижемен аяқталды: 2007 жылдың мамыр айы: Myra Xenides v. Turkey, онда Myra Xenides Фамагустадағы мүлкін пайдалана алмағаны үшін өтемақы алды. 2008 жылдың сәуір айы: Demades v. Turkey, онда Ioannis Demades Кирениядағы мүлкін пайдалана алмағаны үшін 835 000 евро көлемінде өтемақы алды. Лоизиду ісі сондай-ақ 2001 жылғы Кипр v. Түркия мемлекетаралық іс бойынша сот шешімінде де сілтеме жасалды.