Кіріспе

Жапон буддизмінде, әсіресе Ничирен буддизмінде (御本尊) – құрметті нысанды білдіретін термин. Бұл жапон буддизміндегі діни құрметті нысанды білдіретін жалпы атау. Ол түрме немесе мүсін түрінде болуы мүмкін. Әдетте, бұл термин Ничирен буддизмінде қолданылатын құрметті нысандарды білдіреді, атап айтқанда, 13 ғасырлық жапон буддистік дін қызметкері Ничирен жазған каллиграфиялық қағаз мандала, оған құлшылық ғибадаттары бағытталған. Тілдік тұрғыдан алғанда, (本尊) түбір сөзі ежелгі сөзден шыққан, ол құрметке немесе ғибадатқа лайық нысанды білдіреді және (御) құрметті префиксімен қолданылады. Ничиреннің әртүрлі топтары бұл терминге өзгеше мағына береді, осы арқылы нысанға қатысты көзқарастарын көрсетеді:

"Құдайға бағыну нысаны" – Сока Гаккай
"Құдайға табыну нысаны" – Ничирен Шōшу
"Ұлы мандала, ең жоғары құрметті" – Ничирен шū секталары

Қағаз түрмелер кейде "жазу мандаласы" деп аталады; 文字曼荼羅; [[мандала]]. Мүсіндер үшін бұл термин қолданылады. Олар көбінесе құрбандық тақтарының ішінде орналастырылады.

Сипаттама

Ничиреннің өзі "Мейдін" жазуына ең үлкен мән берді және оны өміріндегі шешуші сәт деп санады. Ол оны жазу үшін қолданған сияның өзін "арыстан патша" сияқты әрекет етуіне себеп болғанын айтты. Ничиреннің қалымы жылдар бойы өзгеріп отырды. "Мейдін" құрамының толық мәліметтері 1271 жылдан 1282 жылға дейінгі аралықта Ничиреннің өзінің қолымен жазылған, қазірге дейін сақталған шамамен 120-125 данасынан көрініп тұр. Мысалы, 1273 жылдың шілде айында жазылған "Мейдін" жібекке жазылған. Түпнұсқа "Мейдін" жазуларының көшірмелері басқалар жасаған және олар әртүрлі өлшемдерде кездеседі. Бір "Мейдін" нақты бір адам немесе ұйым үшін жазылса, ал екіншісі жалпылама болып, ағаштан жасалған баспа арқылы көбейтіледі. Ничирен мен оның ізбасарлары сондай-ақ, адаммен бірге алып жүруге арналған кішкентай "Мейдін" жазуларын да жазды.

Оның маңыздылығы туралы пікірлер

Автор Филип Ямпольский Ничиреннің мандаланы, Ничирен Лотос Сутрасының мәні деп санайтын нәрсені жеткізу үшін жазған нақты затты сипаттады. Бұл сондай-ақ "Лотос Сутрасының" 11-тарауындағы "Ақ байлық мұнарасының пайда болуы" атты Ауадағы рәсімнің бейнесі ретінде де сипатталған. Бұл Ничирен буддизмінің "үш үлкен құпия заңдарының" біріншісі, ал қалғандары – Нам Мёхо Ренге Кё және діни рәсімдер алаңы немесе ғибадат орны. Авторлар Роберт Элвуд пен Ричард Пилгрим оны "Ничиреннің ішкі сезімінен туған ғаламның мандаласы" деп сипаттады. Масахару Анесаки оны "адамның ғаламдық өмір сүруінің шындығының физикалық бейнесі ретінде, 'өзара байланыстың' толыққанды түсінігінде жүзеге асырылған және Ақиқаттың толық жарықтандыру күшімен нұрланған" деп сипаттады. Жаклин Стоун былай деді: "Оған сеніп, оны осы ғибадат нысанының алдында жатқанда [Ничирен үйреткендей], адам мандалаға кіріп, ол бейнелейтін ағартушылық шындыққа қатыса алады". Негізін қалаушы Ничирен оны "таралудың туы" және "берекелердің жиынтығы" деп атады.

Каллиграфиялық мағыналар

Ничирен әдетте екі сиддхама жазуы қосылған дәстүрлі канджи таңбаларымен жазылады. Өзінің замандағы басқа буддалық секталарға ғана тән болса да, Ничирен Веда және Қытай дәстүрлерін жоғары деңгейде қамтыды, оларды өзінің ілімдерінің алғыштары ретінде қарастырды және осы дәстүрлердің тұлғалары бейнеленген. Ең бастысы – бұл фраза – Ничирен буддизміндегі негізгі мантра – қалың әріппен ортасына жазылған. Бұл (題目) немесе "тақырып"; 主題; shudai деп аталады. Төменде, сондай-ақ қалың әріппен, Ничирен өзінің есімін және мөрін жазады. Бұл Ничиреннің өмірі Лотос сутрасының мәнін іске асырды деген сенімін көрсетеді. Жоғарғы қатарда Шакьямуни Будда мен Прабхутаратнаның, сондай-ақ Жердегі төрт Бодхисаттваның есімдері жазылған. Будда жерін қорғайтын құдайлардың есімдері, яғни Төрт Көк Патшасы (Бишамонтен, Джикокутен, Комокутен және Зойотен) төрт бұрышты толтырады, ал Санскрит таңбалары Аизен Мёо о және Фудо Мёо о сол және оң жақ шеттерінде орналасқан. Бұл шеңберде әртүрлі Буддалардың, Бодхисаттвалардың, буддизмдегі тарихи және мифологиялық тұлғалардың, он әлемді бейнелейтін тұлғалардың, Веда, Қытай және Жапон дәстүрлерінен алынған құдайлардың есімдері иерархиялық түрде орналасқан. Бұл есімдердің әрқайсысы Будданың ағартуының бір қырын немесе маңызды буддалық ұғымды білдіреді.

Тарих

Зерттеулер Никиреннің 740 дана жазғанын көрсетіп тұр. Ол 1271 жылдың соңы мен 1274 жылдың басында Садоға жер аударылған кезінде жазуды бастады. Бұл 1271 жылы Тацунокучи жағажайындағы өлімге кесім жасау әрекетінен кейін болды. Әртүрлі хаттарында ол бұл оқиғаны "өткіншіні тастап, нағызды ашу" деп атады, сол кезде ол өзінің өткінші статусынан бас тартып, Соңғы Заманның Буддасы ретіндегі өзінің мәнді болмысын ашқанын мәлімдеді. Икеданың сөзіне қарағанда, Ничиреннің мақсаты – адамдарға Заңмен тікелей байланысуға мүмкіндік беру, осылайша олар да өткінші нәрселерден арылып, өзінің ағартылған жандай болмысын таныта алады. Бірінші сақталған жазуды Ничирен 1271 жылдың 12 қазанында Садо аралына жіберілгенге дейін жазған. Стоун оны бастапқы нысанда сипаттайды. 1273 жылдың 8 шілдесінде Ничирен "Ничирен мұны алғаш рет жазады" деген жазумен толық нысанда жазды. Садо аралындағы (1271–1274) жер аударылу кезінде Ничирен құлшылық нысанының маңыздылығын адамның (Көз ашылуы) және заңның (Аңды бақылау үшін құлшылық нысаны) теориялық тұрғысынан түсіндіретін екі трактат жазды. Ничирен өзінің ізбасарларына қосымша хаттар жазып, оларға сыйлады және олардың мағынасын түсіндірді: "Мисаваға хат", "Кёоға жауап", "Гохонзонның нағыз бейнесі" және "Қазына мұнарасы туралы".

Сока Гаккай мәселесі

Ничирен Шошу діні оның бас ғибадатханасындағы бастапқы мандала – Ничирен Шошудың Бас діни қызметкерлері көшірген күштің бастапқы көзі деп мәлімдейді. Ничирен Шошу берген барлық мандалалар, соның ішінде қазіргі уақытта Сока Гаккай мен Кеншокай өз қызметтерінде қолданатындары да, осы бастапқы мандаладан көшірілген. 1991 жылғы 28 қарашада Сока Гаккай Ничирен Шошудан қуылды, осылайша оның бастапқы көзінен айырылды. 1993 жылдың қыркүйегінде Сока Гаккай өз нұсқасын және қазіргі мүшелері үшін қолданылатын көркемдік форматын жасауды бастады. Тайсекиджидің 26-шы бас абысы Ничикан Шонин көшірген мандала, президент Дайсаку Икеданың жағына шыққан кезде ағаштан жасалған көшірмені ұсынған, Ничирен Шошудан бөлініп кеткен діни қызметкердің бірі арқылы таңдалды. Қазіргі Сока Гаккайда қолданылып жүрген мандала 1720 жылғы шілде айында Ничикан Шонин (1665–1726), Ничирен Шошудың жиырма алтыншы Бас діни қызметкері көшіріп, жазған. Сока Гаккайда тағы бір мандала бар – 1974 жылы 64-ші Бас діни қызметкер Нисшо Шонин жасаған, бұрын Осакада сақталған, ал қазір Жапонияның Токиодағы Шинджуку қаласындағы Дайсейдо залының негізгі SGI штаб-пәтерінде сақталған ағаштан жасалған көшірме. Бұрынғы Сока Гаккай президенті Жосеи Тода осы мандаланы "бақыт өндіретін машина" деп сипаттады, ол "әмбебап өмір күшімен" үйлесімде болу құралы. Қазіргі Сока Гаккай Халықаралық ұйымының президенті Дайсаку Икеда осы мандаланы адамның ішкі дүниесін көрсететін айна деп айтады.

Ничирен буддизмінен тыс

Терминдер жиі бір-бірінің орнына қолданылады және олардың арасында шатасушылықтар болады. Жапонның жаңа діні Рисшо Косей Кайда мүшелер өз үйлерінде сақталатын құрбандыққа арналған нысанды алып, онымен айналысады; осы кітапшада Гаутама Будданың суреті бейнеленген. Рисшо Косей Кай штаб-пәтерінде Шакиамунидің мүсіні орналасқан. Хонен мен Шинран дәуірінде Таза Жер Буддизмінің Жодо Шиншу мектебінде бұл нысандардың қолданылуы жиіледі; олар сектаның мантрасы «Наму Амида Будда» жазулары, басқа да сөздер, Будданың суреттері, мүсіндері және тіпті негізін қалаушының бейнелері түрінде болды. Ренньо жазылған мантраның мүсінге қарағанда қолайлырақ екенін ойлады, бірақ Ничиреннің ізбасарларының нысандарына сияқты оған ерекше күштер тағайындамады. Миккё тәжірибелерінде, мысалы Шингон Буддизмінде, бұл термин ритуалда құрметтелген қасиетті күшке сілтеме жасайды, бірақ кейіннен оны құлшылықтың формалды нысаны ретінде қарастыра бастады. Қорғаушы тұлғаның рөлі тибет Буддизміндегі йидамның рөліне ұқсас. Ваджраянадағы қорғаушы құдайлар, оның ішінде Миккё, қытайлық эзотерикалық Буддизм және тибет Буддизмі, көптеген діни тәжірибелерде маңызды рөл атқарады. Белгілі от ритуалында оттың өзі, жану арқылы жанға бітіп, жанданып тұрғанда, уақытша нысан ретінде қарастырылады.