Кіріспе

Жапон буддалық монахы

Жапон буддизміндегі маңыздылығына байланысты Кукай көптеген әңгімелер мен аңыздармен байланыстырылған. Аңыздың бірі кана әліпбиін Кукайға жатқызады, оның арқасында жапон тілі бүгінгі күнге дейін жазылып келеді (канжимен бірге), сондай-ақ кананы стандарттауға және танымал етуге көмектескен Ироха өлеңі де оған байланысты. Шингонның жақтастары Кукайды әдетте құрметті «Одаиши-сама» (お大師様) атауымен және діни есіммен «Хенджо-Конго» (遍照金剛) деп атайды.

Алғашқы жылдар

Кукай 774 жылы Шикоку аралындағы Сануки провинциясындағы Зенцу-дзи ғибадатханасының аумағында дүниеге келген. Оның отбасы аристократиялық Саэки отбасының мүшелері болды, ежелгі Отомо кланының тармағы. Қазіргі заманғы зерттеулерде оның есімі Мао ("Нағыз Балық") деп есептеледі, бірақ бір дереккөзде оның туған есімі Тотомоно ("Қымбат") деп жазылған. Кукай маңызды саяси өзгерістер кезеңінде дүниеге келді. Император Канму (781-806 жылдары) өз билігін нығайтуға және өз аймағын кеңейтуге ұмтылды, Жапонияның астанасын Нарадан Хэйанға (қазіргі Киото) көшіруді қамтитын шаралар қабылдады. Кукайдың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ. Он бес жасында ол анасының ағасы жетекшілігінде қытай классикасын оқыта бастады. Осы уақыт ішінде Саэки Отомо кланы клан басшысы Отомо Якамочи өзінің бәсекелесі Фудзивара но Танецугудың өлтірілуіне кінәлі деп айыпталды және үкімет тарапынан қуғын-сүргінге ұшырады. Осы кезеңде Кукай жеке буддалық тәжірибемен айналысты. Осы уақытта Кукайға түс көрінді, онда бір адам пайда болып, Махавайрокана Тантрасы Кукай іздеген ілімді қамтитын кітап екенін айтты. Губернатор кемеге тоқтауға рұқсат берді, ал топ Тан әулетінің астанасы Чанъаньға (қазіргі Сиань) баруға бағытталды. Тағы да кешігулерден кейін Тан сарайы Кукайға Химинг ғибадатханасында орын берді, онда оның қытай буддизмін зерттеуі шын ниетпен басталды. Ол сондай-ақ гандхаралық пандиті Праджанадан (734-810? ), Наландадағы Үнді буддалық университетінде білім алған, санскритті де оқыды. 805 жылы Кукай Хуигуо (746-805) монахымен кездесті, ол оны Чанъаньның Цинлонг монастырында (青龍寺) қытайлық эзотерикалық буддизмге (Тангми) кіргізді. Хуигуо буддалық ұстаздардың көрнекті әулетінен шыққан, әсіресе санскрит мәтіндерін қытай тіліне, соның ішінде Махавайрокана Тантрасын аударумен танымал болған. Кукай олардың алғашқы кездесуін былай сипаттайды: "Жиминг, Таншенг және Химминг монастырындағы бірнеше Дхарма ұстаздарымен бірге мен оған [Хуигуоға] барып, қабылдауға кірдім. Ол мені көргенде, абат күлімсіреп, қуанышпен: "Сіздің келуіңізді естігеннен бері асыққанмын. Бүгін кездесуіміз қандай керемет! Өмірім аяқталуға жақын, бірақ мен Дхарманы жеткізуге шәкірттер таба алмадым. Сіздің әбішека мандаласына кіруіңізге түтеті мен гүлдерді дереу дайындаңыз".

Коя тауы

816 жылы император Сага Кукайдың дүниелік істерден шегініп, Коя тауында тау-жайлау құру туралы өтінішін қабылдады. Жер 819 жылдың ортасында жеті күндік рәсімдермен ресми түрде қасиеттендірілді. Бірақ ол қала алмады, себебі ол мемлекеттік хатшының кеңесшісі қызметін атқару туралы императорлық бұйрық алды, сондықтан жобаны үлкен шәкіртіне тапсырды. Сақталған көптеген хаттарынан белгілі болғандай, Кукайдың көп уақытын жобаға қаржы жинауға жұмсады, қаржылық қиындықтар үнемі мазалады; ішкінде, жоба Кукайдың 835 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана толыққанды жүзеге асты. Кукайдың арманы бойынша, Коя тауы Шиңгон буддизмінің негізінде жатқан Екі Әлемнің мандаласын бейнелеуге тиіс болды: орталық жазық – Жатыр Әлемі мандаласы, ал оны қоршаған шыңдар – лотос гүлдің жапырақтары, ал осының ортасында ғибадатхана нысанында Алмаз Әлемі мандаласы орналасқан, ол Конгобу-дзи ("Алмаз Шыңы ғибадатханасы") деп аталды. Ғибадатхана кешенінің ортасында соңғы шындықтың бейнесі – Ваирокананың зор мүсіні тұр.

Қоғамдық жұмыстар

821 жылы Кукай азаматтық инженерлік жұмысқа кірісіп, Жапониядағы ең ірі суару резервуары болып табылатын Манно суқоймасын қалпына келтіруді қолға алды. Оның басшылығы арқасында бұрын тоқтап қалған жоба сәтті аяқталды және қазір оның айналасындағы көптеген аңыз әңгімелердің бастауы осы оқиғамен байланысты. 822 жылы Кукай бұрынғы император Хейзеи үшін қасиетті дәстүрді өткізді. Сол жылы Сайчо дүние салды.

Тодзи дәуірі

784 жылы император Канму астананы көшіргенде, ол Нара ғибадатханаларындағы ықпалды буддистердің оның ізінен келуіне рұқсат бермеді. Ол екі жаңа ғибадатхана салдыруға бұйрық берді: Тодзи (Шығыс ғибадатханасы) және Сайдзи (Батыс ғибадатханасы), олар қаланың оңтүстік кіреберісіндегі жолдың екі жағында орналасып, астананы жаман ықпалдардан қорғады. Бірақ, үш он жылға жуық уақыт өткен соң да ғибадатханалар толыққанды аяқталмады. 823 жылы зейнетке шығуға дайындалып жатқан император Сага қоғамдық жұмыстарда тәжірибелі Кукайды Тодзиді басқаруға және құрылыс жобасын аяқтауға шақырды. Сага Кукайға толық еркіндік берді, оның нәтижесінде Тодзи Киотодағы алғашқы Эзотерикалық будда орталығына айналды, сонымен қатар оған сарайға және оның билігіне жақын базаны қамтамасыз етті. Жаңа император, император Юнна (823–833 жылдары) да Кукайға жақсы қанағаттанды. Императордың өтініші бойынша Кукай, сондай-ақ басқа жапон буддист басшылары, буддизмінің осы түрінің сенімдерін, тәжірибелерін және маңызды мәтіндерін баяндаған құжатты ұсынды. Императорлық жарлығында Кукайдың эзотерикалық буддизмінің негіздерін бекіткен Юнна алғаш рет Шингон шү (真言宗) терминін қолданды. Императорлық жарлық Кукайға Шингон мектебі үшін Тодзиді пайдалануға эксклюзивті құқық берді, бұл бұрын ғибадатханалар буддизмнің барлық ағымдарына ашық болған ортада жаңа үрдіс орнатты. Бұл оған ғибадатханада 50 монахты ұстап, оларды Шингон іліміне оқытуға да мүмкіндік берді. Бұл Шингонның тәуелсіз буддалық қозғалыс ретінде қалыптасуының соңғы қадамы болды, ол мемлекеттік бекітумен берік институционалдық негізге ие болды. Шингон заңды күшке енді. 824 жылы Кукай ғибадатхана құрылысына ресми түрде тағайындалды. Сол жылы ол Эдо (Токио) аймағындағы ең көне екінші ғибадатхана – Дзенпуку-джиді салды. 824 жылы ол діни істер жөніндегі кеңсеге де тағайындалды. Офис төрт лауазымнан тұрды, Бас діни қызметкер лауазымы құрметті болып саналды және көбінесе бос тұратын. Согоның нақты басшысы – Дайсозу (大僧都) болды. Кукай Шосозу (小僧都) лауазымына тағайындалды. Император Нинмё (833–850 жылдары) Коя тауына көңіл айту хабарын жіберді, Коя тауының оқшаулануына байланысты байланыс уақытының кешігуіне байланысты кремацияға қатыса алмағанына өкініш білдірді. Алайда, Кукайға дәстүрлі кремация жасалмады, керісінше, оның өсиетіне сәйкес, Коя тауының шығыс шыңында жерленді. "Біраз уақыттан кейін қабір ашылғанда, Кобо Дайши әлі де ұйықтап жатқандай, сыртқы түрі өзгермеген және шашы сәл ұзарған күйінде табылған еді". Аңызға сүйенсек, Кукай өлмеген, бірақ мәңгілік самадхиге (медитациялық трансқа) енген және әлі күнге дейін Коя тауында Майтрея, болашақ Будданың пайда болуын күтіп отыр.