Кіріспе

1987 жылғы саяси спектрді бағалау

Дүниедегі ең кішкентай саяси сұрақ-жауап – он сұрақтан тұратын білім беруге арналған тест. Ол негізінен бір өлшемді «сол-оң» немесе «либерал-консервативті» саяси спектрге қарағанда екі өлшемді бейнелеу арқылы дәл болу үшін жасалған. Тест екі бөлімнен тұрады: саяси картаның схемасы және көрермендерге картада өздері мен басқаларды жылдам бағалауға көмектесу үшін жасалған 10 қысқа сұрақтан тұратын жиын. 10 сұрақ екі топқа бөлінеді: экономикалық және жеке, әрқайсысы бес сұрақтан тұрады. Сұрақтарға «Келісемін», «Мүмкін» немесе «Келіспеймін» деп жауап беруге болады. «Келісемін» деп жауап бергенге 20 ұпай, «Мүмкін» деп жауап бергенге 10 ұпай, ал «Келіспеймін» деп жауап бергенге 0 ұпай беріледі. Әр топтың ұпайлары қосылады және 0-ден 100-ге дейін болуы мүмкін. Осы екі сан ромб пішіндес кестеге түсіріледі, нәтижесі тест тапсырушымен ең көп келісетін саяси топты көрсетеді. Карта екі өлшемнен тұрады: Прогрессивті – Орташа – Консервативті және Либертариандық – Орташа – Авторитарлық. 100 ұпай жинағандар жоғарыда либертариандық ретінде көрсетіледі, 0 ұпай жинағандар төменде авторитарлық ретінде көрсетіледі. Жеке мәселелерде 100 ұпай, экономикалық мәселелерде 0 ұпай жинағандар сол жаққа, прогрессивті ретінде орналасады, ал егер біреу жеке мәселелерде 0 ұпай, экономикалық мәселелерде 100 ұпай жинаса, онда олар оң жаққа, консервативті ретінде орналасады. Екі сынақта да 50 ұпай жинағандар ортадағы «Орташа» санатқа жатады. «Орташа» деңгейінің шектері әр шкалада 35 пен 65 арасында болады. Тест негізінен американдық аудиторияға арналған, оны тарапсыз либертариандық ұйым Advocates for Self Government әзірледі және ұйымның веб-сайтында жариялады. Тестті Маршалл Фриц жасаған, ол тест тапсырушыны бес санаттың бірімен байланыстырады: либертариандық, солшыл либералдық, центрист, оңшыл консервативті немесе мемлекетшіл.

Тарих

Квизге байланысты диаграмма 1969 жылы либертариандық саясаттанушы Дэвид Нолан жасаған Нолан диаграммасына негізделген. Ноланның пікірінше, адамзаттың барлық саяси әрекеттерін екі негізгі санатқа бөлуге болады: экономикалық және жеке. Осы ойды визуальды түрде көрсету үшін Нолан екі осьті графикті жасады. Бір осі экономикалық еркіндік үшін, ал екіншісі – жеке еркіндік үшін болды. Нолан өзінің диаграммасын «Саяси-экономикалық жүйелерді жіктеу және талдау» деген мақаласы арқылы таныстырды, ол 1971 жылғы қаңтарда либертариандық ақпараттық бюллетень «The Individualist» журналында жарияланды. 1985 жылы Маршалл Фриц «Өзін-өзі басқаруды қолдаушылар» ұйымын құрды. Ұйымның мақсатының бірі – либертариандық идеяларды жұртшылыққа түсіндіру болды. Фриц Ноланның диаграммасы либертариандық идеологияның консерватизм мен либерализмнен қалай ерекшеленетінін түсіндіруге өте пайдалы екенін анықтады. Ол 1987 жылы Квизді жасады, ол Интернетте жарияланған алғашқы саяси викторина болды. Квиздің бастапқы форматы визитка болды, онда диаграммамен бірге он сұрақ жазылған. 2004 жылғы тамызға дейін 7 миллионнан астам Квиз басылды. Осылайша, Квиз екі элементтің үйлесімі: Ноланның диаграммасы және Фрицтің он қысқа сұрақтан тұратын идеясы, бұл адамға осы графикте өзінің орнын табуға көмектеседі. Квиз басқа да түрлерде ұсынылды: газеттерде жарияланды, оқу сабақтарында қолданылды және жетекші орта мектептер мен жоғары оқу орындарының оқулықтарында ұсынылды. 1995 жылы Пол Шмидт Ұйымның веб-сайтын құрды, онда әлемдегі ең кішкентай саяси викторинаның қазіргі интерактивті нұсқасы орналасқан. 2013 жылғы 1 қарашаға дейін әлемдегі ең кішкентай саяси викторина 1995 жылы алғаш рет Интернетке жүктелгеннен бері 20 миллион рет өтілді.

Қолданылуы

2000 жылдың 23 тамызында «Америка портреті» ұйымы 822 мүмкін дауыс берушінің арасында жалпыұлттық телефондық сауалнама жүргізді. Сол сұрақтар мен шкаланы пайдаланып, сауалнама нәтижесінде американдық дауыс берушілердің 32%-ы орталық саясаттағылар, 16%-ы либертариандық, 14%-ы авторитарлық, 13%-ы либералдық, 7%-ы консервативтік екені анықталды, ал 17%-ы бір немесе бірнеше санатқа жатады. Қателік маржасы 95% сенімділік деңгейінде +/- 3 пайыздық тармаққа тең. Сауалнаманы қолдаушылар жинаған электрондық хаттарға сәйкес, бұл тест АҚШ-тағы 420 мектепте қолданылған. Сонымен қатар, бірнеше оқулықтармен байланысты онлайн контентте де бұл тест кездеседі деп хабарланады.