Кодок: Шиллик Корольдығының рухани орталығы және тарихы

Кіріспе

Кодок немесе Коток (كودوك), бұрын Фашода деп аталған, Оңтүстік Суданның Үлкен Жоғарғы Нил аймағындағы Жоғарғы Нил штатының Фашода округіндегі қала. Кодок – Шиллук елінің астанасы, ресми түрде Шиллук патшалығы деп танылады. Шиллук он алты ғасырдан астам тәуелсіз патшалық болып келді. Фашода 1898 жылғы Фашода оқиғасында британдықтар мен француздардың соғысқа дейін жеткенімен әйгілі. Шиллук сенімдеріне, дініне, дәстүрі мен конституциясына сәйкес, Кодок Шиллук патшасы үшін делдалдық қызмет көрсететін қала болып табылады. Онда әрбір жаңа Шиллук патшасының салтанаты мен тәж кигізу рәсімі өтеді. 500 жылдан астам уақыт бойы Кодок құпия сақталған және Шиллук патшасы үшін тыйым салынған қала ретінде танылған, бірақ қазіргі білім мен дәстүрлердің дамуымен Кодок әлемге белгілі болды. Кодок – бұл Джуок (Құдай), Ньиканго (Шиллук патшалығының негізін қалаушы және Шиллук дінінің рухани жетекшісі), қайтыс болған Шиллук патшаларының және тірі Шиллук патшасының рухтарының Шиллук патшалығының рухани жазылуы үшін делдалдық ететін жер деп есептеледі. Кодок Құдайдың рухы үшін тыныш орын ретінде сақталған, онда Құдайдың (Джуок) дауысы мен сөздері Патша, басшылар мен ақсақалдар естіп, түсіне алады. Шиллук халқы үшін Кодок – татулық пен бейбітшілік қаласы.

Тарих

1865 жылы Фашодада Мысыр әскери бекеті құрылды. Ол кезде бұл маңызды сауда орталығы болған, соның ішінде құл саудасы да жүргізілді. 1883-1884 жылдары бұл жер махдистердің бақылауына өтті. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда Фашода 1898 жылғы Ұлыбритания мен Франция арасындағы Фашода оқиғасының болған жері ретінде әйгілі. Британдықтар Оңтүстік Африкадан Шығыс Африка арқылы Мысырға дейін, қазірдің өзінде британдық бақылауда болған аймақтардағы ықпал етудің берік блогын құруға тырысты. Сол уақытта француздар Сахель арқылы барлық сауданы бақылау мақсатында Батыс Африкадан Сахара шөлінің оңтүстік шекарасы бойымен кеңейуді көздеді. Бұл бақылау сызықтары Кодок қаласынан өтті, және қарулы экспедициялық күштер арасындағы қақтығыс екі елді соғысқа дейін жеткізді. Ұлыбританияның жеңісі отарлық талаптарды бекітуге және «Африка үшін күрестің» аяқталуына септігін тигізді. Бұл оқиға француз сыртқы саясатында «Фашода синдромы» деп аталады. 1904 жылы ағыл-француздық Entente Cordiale келісімінің дамуы британдықтарды қаланың атын Кодокқа (Котхок) өзгертуге итермеледі, осылайша оқиғаның естелігін жоюды үміттенеді. 1898 жылы Евангелиялық шіркеу миссионерлік қоғамы (ЕМҚ) британдық отарлық әкімшілігінің тапсырмасымен Хартум орнына Кодокқа миссионерді жіберді. Католик Верона әулеттеріне Нилдің батысындағы аймақ, ал Пресвитериан шіркеуіне (АҚШ) – шығыста, Эфиопия шекарасына дейін жер берілді. 1900 жылдан бастап миссионерлердің саны аз болды және аумақтық даулар туды, бірақ 1920 жылдары ЕМҚ өз аумағында католиктердің кеңеюіне қатысты шағымдар білдірді. 1933 жылдың қаңтарында Кодокта католик миссиясы құрылды және 1974 жылдан бері Малакал епархиясының құрамына кіреді. 1930 жылдардан бастап Кодок пресвитериандардың орталығы болды, сондықтан Кодоктың христиандық ықпалы зор. 1955 жылы Кодоктың халқы шамамен 9100 адамды құрады. 1964 жылы Мұхаммед Ахмад Махжубтың билігі кезінде Суданның бірінші азаматтық соғысы кезінде Кодок Хартумдағы әскерилер жасаған қырғынның куәсі болды. 1964 және 1965 жылдары Оңтүстік Суданның басқа қалаларында да осындай қырғындар орын алды. 1990 жылдары Кодок ауыр ашаршылыққа ұшырады және көптеген қайырымдылық ұйымдары, әсіресе Суданға көмек көрсету операциясы (Operation Lifeline Sudan) аймаққа жеткізілді. 2004 және 2005 жылдары екінші Судандық азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін көптеген босқындар оралды, бірақ 2004 жылғы қауіпсіздік жағдайы әлі де өте күрделі болды. Бүгінде Кодок тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады және тары мен ірі қара мал өсіру арқылы күн көреді. 1990 жылдардың ортасынан бастап олар арабика (Acacia seyal) саудасын бастады, оны солтүстіктен келген араб саудагерлеріне сатты. Сондай-ақ, Кодок пен Малакалдың оңтүстігінде Нил өзені бойындағы жер және су құқықтары үшін жергілікті даулар жалғасуда.

An Egyptian military post was established at Fashoda in 1865. It was then a trading station of some importance, including a slave trade. Between 1883 and 1884 the place fell into the hands of the Mahdists. However, historically Fashoda is chiefly known for being the site of the 1898 Fashoda Incident between the United Kingdom and France. The British were attempting to create a solid block of influence from southern Africa through East Africa to Egypt, which was already under British control. Meanwhile, the French were attempting to expand from West Africa along the southern border of the Sahara Desert in order to control all of the trade through the Sahel. The intersection of these lines of intended control passed through Kodok, and a standoff between armed expeditionary forces led the two countries to the brink of war. The outcome in Britain's favour contributed to the stabilisation of colonial claims and the eventual end of the "Scramble for Africa". The incident gave rise to what is known as the "Fashoda syndrome" in French foreign policy. In 1904, the development of the Anglo French Entente Cordiale prompted the British to change the town's name to Kodok (Kothok) in the hope of obliterating the memory of the incident. The Evangelical Church Mission Society (CMS) was assigned in 1898 by the British colonial administration to Kodok awarded to the missionary, after they had been denied the location of Khartoum. The Catholic Verona Fathers were also given the area west of the Nile and the Presbyterian Church (USA) the east to the Ethiopian border. From 1900, the missionaries were in low numbers and encountered territorial disputes, but in the 1920s, complaints were made by the CMS about the expansion of the Catholics on their territory. In January 1933, a Catholic Mission was established in Kodok and since 1974 has been classified under the Diocese of Malakal. From the 1930s, Kodok was also a centre of the Presbyterians, so Kodok has a major Christian influence. In 1955, the population of Kodok was about 9,100. During the First Sudanese Civil War in 1964, during the reign of Muhammad Ahmad Mahjub, Kodok was the scene of a massacre by the military in Khartoum. Similar massacres in 1964 and 1965 also took place in other cities in southern Sudan. In the 1990s, Kodok suffered a serious famine and saw many charities brought to the region, especially Operation Lifeline Sudan. In 2004 and 2005, at the end of the Second Sudanese Civil War, many refugees returned but the security situation in 2004 was still very critical. Today the inhabitants of Kodok are mainly involved in subsistence farming and grow as a staple of their diet millet and rear cattle. From the mid 1990s they began marketing gum arabic, obtained from Acacia seyal and sold to Arab traders from the north. There are also ongoing local disputes in the area between Kodok and the south of Malakal on the Nile for land rights and water distribution.