1801 жылғы Александрия шайқасы немесе Канопе шайқасы

Кіріспе

1801 жылғы шайқас, Египет және Сириядағы француз кампаниясы барысында болды.

Александрия шайқасы немесе Канопа шайқасы 1801 жылдың 21 наурызында генерал Жак Франсуа Мену басқаратын Наполеонның Франция Бірінші Республикасы әскері мен сэр Ральф Аберкромби басқаратын британдық экспедициялық корпусы арасында өтті. Шайқас 8 наурыздағы Абукир және 13 наурыздағы Мандора шайқастарынан кейін британ әскері Александрияға қарай жылжыған, теңіз бен Абукир көлі арасындағы тар жер тілкесінде, Никополис қираған жерлерінің жанында болды. Бұл шайқас 1798 жылы басталған, Осман империясына қарсы Францияның Египет және Сириядағы жорығының бір бөлігі еді.

Кіріспе

Мандорадағы Ланустың сәтсіздігінен кейін, Мену ақыры Каирден келіп француз күштеріне тікелей басшылық етуге кірісті және 21 наурызда шабуыл жасауға шешім қабылдады. Франсуа Ланус Валентин мен Силли бригадаларымен сол жақтан, ал орталықта Антуан Гийом Рампонның, оң жақта Жан Рейньердің жаяу әскер дивизияларының қолдауымен шабуылға шықты. 20 наурыз күні британдықтардың орналасқан жері мойынсың арқылы созылып жатты, оң жақ қанаты Никополис қираған жерлері мен теңізге, сол жақ қанаты Абукир көлі мен Александрия каналына тірелді. Қорғаныс шебі қалаға қарай оңтүстік-батысқа бұрылған, оң жақта генерал-майор сэр Джон Мур басқаратын резервтік дивизия, орталықта Джордж Лудлоу басқаратын Foot Guards бригадасы, ал сол жақта Айр Кут, Джон Крэдок және Эрл Каван басқаратын үш бригада орналасқан. Екінші қатарда екі жаяу әскер бригадасы мен атқыштар (жаяу шайқасқа дайындалған) болды.

Шайқас

Аберкромби түнгі шабуылды күтті, сондықтан 21 наурызда британдықтар қарулы күйде позицияларында ұйықтады. Сағат 3:30-да француздар шабуыл жасап, британдықтардың алғы күзетін кері шегіндірді. Ланус сол жақтан үлкен ерлікпен жылдам ілгерілеп, Валентин бригадасымен теңіз жағалауы бойымен колоннада, ал Силли бригадасымен римдік қираған жерлердегі британдық бекіністеріне қарсы шабуылдады. Шабуылдың күші Мур басқаруына, әсіресе 28-ші (Солтүстік Глостершир) жаяу әскер полкіне тиді. Британдықтар осы алғашқы шабуылды тойтарды, оның кезінде Силли мен Ланус екеуі де жараланды. "Генерал Ланус генерал Валентиннің теңіз жағалауынан шығып, редут пен римдік лагерьтің кіреберіс бұрышына келгенін көрді, онда жаудың тоғысқан атысы оны тежеп тұрды. Генерал Ланус сол жерге жетіп, сарбаздарын жігерлендіріп, алға жылжытты. Батыр генералдың жамбасына қайықтан оқ тиді; төрт гранатометші оны алып кетуге тырысты, бірақ екінші оқ осы батыл ерлердің екеуін өлтірді". Көп ұзамай Рампонның орталықтағы басқаруы да шайқасқа қатысты, және қараңғыдағы бағдарсыздануға қарамастан, 42-ші жаяу әскер полкінің алдыңғы және артқы қанаты арасына еніп кірді. 42-ші полкпен бірге француз әскерлерінің барлығы қираған жерде шайқаста қаза тапты немесе тұтқынға алынды, олар полктің туын тартып алды. Басқа британдық полктерге 23-ші жаяу әскер полкі, 40-шы (2-ші Сомерсетшир) жаяу әскер полкі және 58-ші (Рутландшир) жаяу әскер полкі, сондай-ақ Стюарттың Минорка полкі қатысты. Осы уақытқа дейін Мену басқаруды өзінің бағыныштыларына жүктеді және "бас қолбасшы емес, көрермендей" артқы жақта әрекетсіздік танысты. Бірақ ол енді өзінің резервтік ат әскерін қолдаусыз шабуылға жіберді. Командир Сезар Антуан Руайз бекер наразылық білдірді, бірақ республикалық атты әскер британдық лагеріне және Аберкромби штабына жетіп, 42-ші полкке ауыр шығын келтірді, содан кейін бекіністер мен мылтық ату шабуылды тоқтатты. "Батыр адамына қарап, генерал Руайз: «Достар, олар бізді даңқ пен өлімге жіберіп отыр! Ілгері!» деді. Шабуыл қорқынышты болды. Батыр генерал Руайз өзінің бірінші қатарының кері шегінгенін көріп, екінші қатармен ілгерілеп, күйрете шабуыл жасап, екінші ағылшын қатарының лагеріне жетіп, жолындағы барлығын қырқып, құлатты. Қорқып кеткен ағылшындар жерге жатып қалды, ал басқалары шатырларына қашты, бірақ бұл кедергі атты әскеріміздің қорқынышты шабуылын тоқтатты және біздің жойылуымызға себеп болды. Ағылшындар лагерінде қасқыр шұңқырларын қазып, тікендерді шашып тастады. Аттар осы шұңқырларға түсіп немесе арқандар мен шатыр тіректеріне ілініп қалды. Батыл және бақытсыз генерал Руайз мұндай жағдайдан қашудың жоқ екенін түсініп, аттан түсіп, арыстан сияқты шайқасты және өзінің адамдары сияқты қаза тапты". 28-ші жаяу әскердің алдыңғы және артқы қатарлары бір мезгілде алдынан да, артынан да шайқасқа қатысты, сарбаздарға "Алдыңғы қатар өз орнында тұрыңдар, артқы қатар бұрылыңдар" деген бұйрық берілді. Еске алу үшін полк кейіннен "Артқы нөмір" деп аталатын екінші бас белгісін қабылдады, ол бас киімдерінің артқы жағына бекітілді. Руайздің екінші қатарының шабуылы кезінде сэр Ральф Аберкромби француз драгундарымен қысқа уақытқа тұтқынға алынды, бірақ 42-ші полктің жоталықтары оны тез құтқарып алды. Осы уақытта ол жамбасына оқ тиді, ол ақырында өлімге себеп болды, бірақ ол соңына дейін далада және басқаруда болды. Рампонның орталыққа қайта жасаған жаяу әскер шабуылын Гвардия бригадасы, Кут бригадасының қолдауымен тойтарды, ал сол жақ қанаты өз позициясын оңай сақтап қалды, бірақ француз атты әскері екінші рет резервке жақын келді. Сағат сегіз жарымға қарай шайқас баяулап, соңғы оқ сағат онда атылды. Шабуылдардың көп бөлігі британдықтардың оң жағында болды, Корольдік Батыс Суррей полкінің тарихы резервтегі полктерді мақтап, "егер басқа әскерлерге қарағанда осы қатыгез шабуыл табысты болар еді" деді. Техникалық тұрғыдан алғанда, шайқастың егжей-тегжейлері, соғысқа тозған француздықтардан айқын артық болмаса да, британдық жаяу әскерінің волейлерінде басқа әскерлерде болмаған күш болды және осы волейлер күнді шешті, тіпті адамдардың жеке басынан да артық. 42-ші полк екі рет атты әскермен шабуылға түсіп, семсерден 13 адам жараланды. Француздардың шығындарының бір бөлігі жағалауға жақын орналасқан және француз колонналарының сол жақ қанатын зеңбірекпен қоршап тұрған, сондай-ақ 28 наурыздағы позицияға жақын орналасқан ауыр теңіз гарматынан туындады.

Abercromby anticipated a night attack, so on 21 March, the British slept in position under arms. At 3:30 a. m. the French attacked and drove in the British outposts. Moving forward rapidly with great gallantry from the left, Lanusse launched the attack with Valentin's brigade in column along the seashore, and to their right Silly's brigade against the British entrenchments around the Roman ruins. The brunt of the attack fell upon Moore's command, and in particular upon the 28th (North Gloucestershire) Regiment of Foot. The British repulsed this first assault, during which both Silly and Lanusse were hit. "General Lanusse saw that General Valentin had left the seashore, and was within the re entering angle of the redoubt and the Roman camp, where the cross fire of the enemy held him back. General Lanusse marched to this spot, encouraged the men, and made them advance. The worthy general was hit in the thigh by a ball from a gun boat; four grenadiers tried to carry him off, but a second ball killed two of these brave fellows". Soon Rampon's command in the centre was engaged, and despite disorientation in the dark, penetrated between the front and rear wing of the 42nd Regiment of Foot. A confused fight ensued in the ruins, in which the French troops were all either killed or captured with the 42nd taking their colour. Other British regiments engaged were the 23rd Regiment of Foot, 40th (the 2nd Somersetshire) Regiment of Foot and 58th (Rutlandshire) Regiment of Foot, together with Stuart's Minorca Regiment. During this time, Menou had devolved command to his subordinates, and was seen gesticulating wildly at the rear "more as if he were a spectator than the commander in chief". However he now ordered his reserve cavalry forward in an unsupported charge. The commander, Cézar Antoine Roize remonstrated in vain, the Republican cavalry nevertheless were able to penetrate as far as the British camp and Abercromby's headquarters, inflicting severe losses on the 42nd Foot before a combination of dug fortifications and musketry ended this effort. "Turning to his brave men, General Roize said, 'Friends, they are sending us to glory and death! March!' The charge was terrible Brave General Roize, seeing his first line driven back, advanced with the second, made a desperate charge, and penetrated to the camp of the second English line, sabring and overthrowing all in his road. The terrified English threw themselves on their faces on the ground; others fled to their tents; but this obstacle stopped the terrible rush of our cavalry and caused our ruin. The English had dug wolf pits in their camp, and strewn caltrops about, plentifully. The horses fell into these pits, or were entangled amongst the cords and tent pegs. The brave and unfortunate General Roize, finding there was no chance of escaping from such a position, dismounted, fought like a lion, and was killed, as were also his men"

The front and rear ranks of the 28th Foot were simultaneously engaged to both their front and rear, the soldiers receiving the order "Front rank stay as you are, rear rank about turn". In commemoration the regiment later adopted a second cap badge, the 'Back Number,' worn at the back of their head dress. During the attack of Roize's second line Sir Ralph Abercromby was briefly captured by French dragoons, but quickly rescued by a highlander of the 42nd. About this time he received a bullet wound to the thigh which would eventually prove fatal, though he remained on the field and in command to the end. Rampon's renewed infantry attack on the centre was repulsed by the Guards brigade, supported by Coote's brigade, and the left wing maintained its position with ease, but the French cavalry for the second time came to close quarters with the reserve. About half past eight the combat began to wane, and the last shots were fired at ten. Most of the attacks had been pressed home on the British right, the History of the Queen's Royal West Surrey Regiment praises the regiments of the reserve, saying that "the determined attack would have been successful against almost any other troops." Technically, the details of the action show that, while not markedly better in a melee than the war seasoned French, the British infantry had in its volleys a power that no other troops then existing possessed, and it was these volleys that decided the day even more than the individual stubbornness of the men. The 42nd, twice charged by cavalry, had but 13 men wounded by the sabre. Part of the French losses were caused by the gunboats which lay close inshore and cannonaded the left flank of the French columns, and by a heavy naval gun which was placed in battery near the position of 28 March.

Салдары

Сол күні шайқасқа түскен екі әскердің де саны шамамен 14 000 адамды құрады. Британдықтардың жоғалғандары: 10 офицер мен 233 сарбаз қаза тапты, 60 офицер мен 1193 сарбаз жараланды, ал 3 офицер мен 29 сарбаз хабарсыз жоғалып кетті. Көрнекті офицерлердің арасында қайтыс болғандар: Аберкромби (28 наурызда алған жарақатынан көз жұмды), 44-ші полктің подполковнигі Дэвид Огилви және Минорка полкінің подполковнигі Дутенс. Мур, Оукс және генерал-адъютант Джон Хоуп жараланды. Француздар 1000 адамнан қаза тапты, 600-ы жараланды және 200 әскер тұтқынға түсті, бірақ Фортескү жалпы саны 4000-ға дейін жетеді деп есептейді. Француздардың жоғалғандарының арасында үш генерал (Лануссе, Ройзе және Рейнье дивизиясының бригада командирі Бодо) қаза тауып, бірнеше жоғары шенді офицерлер жараланды. Сонымен қатар, 21-ші жеңіл жарты бригаданың туы мен бір австриялық зеңбірек жоғалып кетті. Джон Хели Хатчинсон Аберкромбидің орнына британдық әскерлеріне басшылық етті, содан кейін Александрияға шабуыл жасап, оны қоршауға алды. Француз гарнизоны 1801 жылдың 2 қыркүйегінде капитуляциялады. Рейнье Францияға оралғаннан кейін Менуды өзінің мемуарларында қатты сынады. Бонапарт осы себепті (немесе басқа да себептермен) 1802 жылы мемуарларды жариялауға тыйым салды. Өздерін қорғағанда, Меноу, Рампон және Лагранж Рейнье, Дамас және Ланусске жеңіліске кінә тақты.