Кіріспе
Тоса Мицуоки (土佐 光起) – жапон суретшісі. Тоса Мицуоки әкесі Тоса Мицуноридің (1583–1638) орнын басып, Тоса мектебінің басшысы болды және Сакайда шамамен 50 жылдан кейін Тоса мектебін Киотоға көшірді. Мектеп Сакайда орналасқанда Мицунори қала тұрғындары үшін суреттер салды. Мицунобу мектепті басқарған кезде, көптеген көркем өрнектер (1434–1525) салынғандай, мектеп бұрынғыдай өнімді болған жоқ. Мицуоки 1634 жылы әкесімен бірге Сакайдан Киото қаласына көшіп келді. Ол Тоса мектебін жаңғыртуға және Киото сарайындағы оның беделін қайта көтеруге үміттенді. 1654 жылға қарай ол көп жылдар бойы дәстүрлі түрде Тоса әулетіне тиесілі болған, бірақ Муромачи кезеңінің соңынан бері (1338–1573) Кано мектебінің қолында болған сарай суретшісі (эдокоро азукари) лауазымын иеленді.
Tosa Mitsuoki (土佐 光起) was a Japanese painter. Tosa Mitsuoki succeeded his father, Tosa Mitsunori (1583–1638), as head of the Tosa school and brought the Tosa school to Kyoto after around 50 years in Sakai. When the school was settled in Sakai, Mitsunori painted for townsmen. The school was not as prolific as it once was when Mitsunobu, who painted many fine scrolls (1434–1525) ran the school. Mitsuoki moved out of Sakai with his father, in 1634 and into the city of Kyoto. There, he hoped to revive the Tosa school to gain status back into the Kyoto court. Around the time of 1654 he gained a position as court painter (edokoro azukari) that had for many years traditionally been held by the Tosa family, but was in possession of the Kano school since the late Muromachi period (1338–1573).
Тоса мектебін қалпына келтіру
1634 жылы Мицуоки Император Го Мизуноның бұйрығымен Осака префектурасының Сакай қаласынан астанаға көшіп келді. Мицунори сарай үшін әшекейлі жапсырма сырғалар (сенсу) салуды бастады. 1654 жылы Мицуоки әкесі Тоса Мицунориден кейін "Император сарайының сурет бюросының басшысы" – эдокоро азукари лауазымына тағайындалды. Тоса мектебі 1600-1868 жылдар аралығында Эдо дәуірінде гүлденді. Тоса мектебінің туындылары қайтадан Киото элитасының қызығушылығын тудырды. Қытай суреттерінен әсер алып, Кано мектебінің стильдік ерекшеліктерін қайталап, Мицуокидің сурет салу стилі алдыңғы буынға қарағанда Тоса стилінің дәстүрлерінен көбірек ерекшеленді, бұл оған император сарайының өнер талғамының өзгеруіне байланысты кең аудиторияны қамтамасыз етті. Мицуокидің ұрпақтары, бастапқыда оның ұлы Тоса Мицунари (1646–1710) эдокоро азукари лауазымын жалғастырды. Мицуокидің көптеген ізбасарлары оның сурет салу техникасын мен стилін қолданды, олардың жаңашылдықтан бас тартуы Мицуокиге дұрыс емес жатқызылуы мүмкін көптеген жұмыстарға әкелді. 17 ғасырдағы жапон мәдениетінің үздіксіз дамуына бейімделе алмауы отбасының туындыларына деген қызығушылықтың бірте-бірте төмендеуіне және 19 ғасырда тоқтауына себеп болды. 1690 жылы Мицуоки "Жапон суретінің ережелерінің толық жинағы" (The Authoritative Summary of the Rules of Japanese Painting, Honchou gahou daiden (本朝画法大伝)) кітабына үлес қосты, онда дәстүрлі түрде ауызша беріліп келген Тоса сурет салу техникалары егжей-тегжейлі сипатталған.
Көркемсурет шеберханасы
Тарихи Жапонияның сарай және саяси байланысты өнер мектептері Еуропа мен Америкадағы заманауи әріптестерінен мүлдем өзгеше, бірақ кез келген адам білім алатын академиялық мекемеге емес, отбасылық қолөнер, кәсіп немесе шеберханаға көбірек ұқсас. Эдо дәуірінде көптеген тәжірибелер гүлденді, жапондық әдет-ғұрыптар мен қытайлық көркемдік білімді әртүрлі түсінуді қажет етті. Ямато-э повесть құру үшін түрлі көрнекі және әдеби тәсілдерді қолданды. Туындылар әрқашан мәтінмен бірге келмейтін, ал оқиға немесе тақырыпты жеткізу үшін сол дәуірге тән визуалды мотивтерге, иконалар мен символдарға көп сүйенуі мүмкін. Мицуоки тұсындағы Тоса стилі өсімдіктер мен табиғат, танымал жерлер, мейшо-э (名所絵), төрт маусым, сики-э (四季絵), құс және гүл, качо-э (花鳥絵) тақырыптарын бейнелеуге ерекше назар бөлді. Көптеген танымал символдар мен иконалар қытайлық тәжірибелерді еліктеп, түпнұсқа қытайлық шеберліктерді жақсартуға арналған прототип ретінде қарастырылды. Мицуокидің суреттері үшін танымал форматтар – қабырғадағы кәкемно (掛け物) немесе оңнан солға қарай оқылған қол орамалары (эмакимоно), жылжымалы есіктер фусума және алты панельге дейін болатын бүктемелі экрандар бобу болды. Мицуоки стиліне Сун (960–1279) және Юань (1271–1368) династияларының қытай сарай суреттеріне ұқсас, сиямен жуылған суреттемелердің тереңдігі мен каллиграфиялық әдістері, эскиздік сызықтар, тарихи дизайнның жаңаруы және сәндік элементтердің тамаша орындалуы енгізілді. Жапон мәдениеті мен әлеуметтік құрылымының екі жүз елу жыл ішіндегі үлкен өзгерістерімен бірге, жақында танымал болған Тоса мектебінің қайта жандануына қарсы тұруға тура келген жаңа өнер мектептері мен тәжірибелер пайда болды. Кано стилі мен Укиё-э сияқты жаңа ықпалдар, олардың құстарды, аңдарды және Жапонияның өсімдіктер әлемін қайта бейнелеуі Мицуокидің практикасына әсер еткенін көруге болады. Тоса Мицунори, Тоса Мицуоки, Кано Танъю. Мицуокидің суретшілік тәжірибесінің, әсіресе әкесі Мицуноримен және замандасы Кано Танъюмен салыстырғанда айқын өзгергенін көру оңай. Мицуокидің суреттердегі анықталған фигуралар арасындағы бос кеңістікті қалай пайдаланғанын жақсы көруге болады, түстік жуулар тек алтын жапырақтың нысансыз бөліктерімен бұзылады. Мұнда тұманның мәні перде сияқты әрекет етеді және «Гендзи туралы әңгіме» арманды көрінісін Мицуноридің интерпретациясындағы тұман сияқты емес, көрерменнің шындығынан әлдеқайда тиімдірек бөліп көрсетеді. Мицуокидің кеңістігі кең, Кано Танъюдың Пауловния ағаштарындағы Феникстері сияқты. Мицуокидің кеңістігін жерге бекітетін заттардың сиректігі көрерменді кеңістіктің екіұшты кеңдігінде таңғалуға шақырады, ал Мицуноридің жұмысы осы шындықты бөлісуге себеп болмайды және көрерменді терезеден қарап тұрғандай сезіндіреді. Мицуокидің бұлттары шашырап, жасырын суреттерді аша алады. Ямато-э суретшілерінің ең білгірлерінің бірі Мицуоки болды. Оның суреттері көркемөнерге тақырыпты қайта енгізді. Оның қалалық ортасы оның стиліне күшті әсер етті, оның өнері «Бүркіттер мен гүлдерден» бастап алтын жапырақ экрандарындағы ағаштар мен пейзаждарға дейін кең ауқымды болды. Мицуоки Тоса мектебінің стилін кеңістік пен жеңіл әсерді біраз ұқсатып, бұрынғы Сун және Юань династияларының (960–1279) қытай сарай суреттерімен қайта жаңартып, жаңғыртты. Ол сонымен қатар сиямен сурет салуға көбірек мән берді. Мицуокидің стилі декоративті, нәзік және дәл болды, және ол өмірі бойы тұрақты жеткізілімді сақтады. Құстар мен пейзаждар жұмсақ, нәзік сызықтардан құралған, олар әдемілікке толы, шабыттандыратын туындыларды жасады. Оның жеңіл сызықтары, дизайнының түпнұсқалығы және тамаша орындалуы Мицуоки жарқын, бірақ қатал емес түстерді біріктірді, кейде оның дәуірінде табу қиын болған түстердің үйлесімін құратын алтыннан жасалған әсерлермен. Ол қытай сарай стиліндегі құс және гүл (качо) суреттерінің ең танымал жапондық шебері болды және әсіресе бөденелерді дәл бейнелеуімен ерекшеленді. Оның гүлдері әдемі, және кейбір жұмсақ сезімдер берілген. Мицуокидің ескі стилінің қаталдығы ешқашан беделін жоғалтпады, бірақ жұмсақтық пен тыныштыққа ие болды. Император, ақсүйектер мен бай отбасылар оның кітаптарын жинап, сақтады.
Шығармалары
АтауыТехникаФормат Өлшемі (см) ҚолтаңбаЖылАғымдағы орнысуретҚуыршақ пен ДарқанҚолжапырақ және түсті жібекТүсті орама124.14 × 69.85 × 2.54 смТоса сакон шоген Мицуоки17 ғасырДаллас өнер мұражайыОно но КомачиҚолжапырақ және түсті жібекТүсті орама73.3 x 31.3Тоса сакон шоген Мицуоки17 ғасырИсияма-дера эмаки 4 бөлік1655 81Исияма-дераОн екі айдың әніҚолжапырақ және түсті жібек2 бөліктен тұратын орама1-том 29.0x665.02-том 29.0x663.51664 68Токио Ұлттық мұражайАққулар мен мақта гүлдеріҚолжапырақ және түсті жібекТүсті орама118.5 × 56.3Тоса сакон шоген Мицуоки17 ғасырМетрополитен өнер мұражайыХодзё Удзинағаның портретіҚолжапырақ және түсті қағазТүсті орама127.2x56.41670 81Детройт өнер институтыТоётоми Хидэёсидің портретіҚолжапырақ және түсті жібекТүсті орама75.2x31.5Тоса сакон шоген Мицуоки17 ғасыр Тайган тарихи мұражайы, Сан коллекциясыСакаория Ренга орамасыТоса сакон шоген Мицуоки17 ғасыр Яманаси префектуралық мұражайыГэндзи Моногатари қаттамалы экраныҚолжапырақ және түсті6 панельді қаттамалы экран100.7x286.0 (панель)17 ғасырТокио Ұлттық мұражайыСаңырауқұлақтарды бамбук таяқшаға қадауҚолжапырақ және түсті жібекТүсті орамаTosa sakon shogen Mitsuoki17 ғасырБритан мұражайыЯсима Удзи өзені Хэйдзиан экраныҚолжапырақ және түсті6 панельді қаттамалы экран155.1x365.4 (панель)17 ғасырТокио Ұлттық мұражайыОттыз алты бейне поэзия авторының альбомыҚолжапырақ және түстікітапша17.5x15.4 (панель)17 ғасырТокио өнер университетінің мұражайыГүлдейтін алмұрт және күзгі үйелі жапырақтар поэзия жолдарыменҚолжапырақ және түсті, алтын және күміс2 x 6 панельді қаттамалы экран144x286 (панель)Тоса сакон шоген Мицуоки1654 81Чикаго өнер институты
Тоса мектебі
Тоса мектебінің өзінің тарихында 9 ғасырда негісталған мектептің Қытайдың ықпалынан ешқандай әсер көрмегені айқын түрде көрсетілген. Бірақ Тоса мектебінің стилі Қытай суреттерінің күшті ықпалында болғандай көрінеді. Діни сюжеттерден өзге, Киото сарайының талғамына маманданған өнерде ерекше орын иеленді. Кескілдер мен тауысқұстар, гүлдейтін шие бұтақтары, қораз бен тауық, самурайларымен бірге сәнді салтанатты киімдердегі даймиолар уақыт өте келе ең жоғары мұқияттықпен, шыдамдылықпен және егжей-тегжейлілікке назар аудара отырып салынды. Жылдар өте келе олардың стилі күннен-күнге дәлдігімен көзге түсе бастады, тіпті ғылым деңгейіне жетті. Тоса суретшілерінің танымалдылығы төмендеген кезде, кейінірек Кано мектебінің суретшілеріне беделінің көп бөлігін жоғалтты, олардың зерттеулері ауқымдырақ және әртүрлі тақырыптарды қамтыды. Тоса мектебінің суреттері дизайнының әсемдігімен және нақтылығымен ерекшеленсе, ал олардың қарсыластары – Кано мектебі, дизайнының күшімен және еркіндігімен танымал болды.
Тоса мектебі мен Кано мектебі
Егер Тоса және Кано мектептерінің бұрынғы жұмыстарын мұқият қарастырсақ, екі дәстүрлі мектептің де сурет салу тәсілінде ұқсастық бар екеніне нақты дәлел көрінеді. Екеуі де шамамен бір кезеңде жапон сарайларының қамқорлығында болды және Ямато-э мен укийо-э суреттеріне маманданған. Сонымен қатар, олар Эдо сарайында әртүрлі мақсаттарда қолданылды. Кано суретшілері көбінесе сёгун мен даймё резиденцияларындағы ресми қабылдау залдарында және ер адамдар жиналатын басқа да қоғамдық орындарда ілінетін қалқандар мен түрмелерді салуға шақырылатын. Ал Тоса суретшілерінің сарай стилі әйелдер мен балалардың жеке бөлмелерін, сондай-ақ тойларда жиі сыйланатын альбомдар мен түрмелерді безендеуге көбірек лайық деп есептелді. Дегенмен, екі мектептің өкілдері арасында айқын стильдік байланыс болды. Тоса және Кано мектептерінің өнер туындылары ғана емес, тіпті олардың арасындағы туыстық байланыстар да болған. Тоса Мицунобудың қызы Кано Мотонобуға үйленді. Мицумочи кезеңінде (1496–1559) Тоса мектебінің танымалдылығы төмендегеннен кейін, Кано мектебі оны басып озды және Тоса мектебінің суретшілері көбінесе Кано мектебінің суретшілерімен бірге жұмыс істеді, кейде Кано суретшілері үшін аяқталуға жақын туындылардың эскизін жасауға көмектесті. Тоса мектебі стиліндегі жаңашылдықтардың жетіспеуі жапон халқымен байланыс үзуге әкелді, себебі ол халықтың үміттері мен армандарына сай келмеді.
Мицуоки өмір сүрген кездегі Эдодағы өнер
Токугава Иэясу Эдоны құрғаннан кейін, қала ұзақ уақыт оқшауланды. Токугаваның үшінші шогуны, Жапонияны әлемнен оқшаулап, өзінің билігін нығайтуға тырысты, Нагасаки порты арқылы шектеулі байланыстарды ғана сақтап қалды. Жапонияда шамамен бір ғасыр бойы болған христиан миссионерлері арасындағы пікір келіспеушіліктері 1637 жыл шамасында Жапонияны барлық шетелдік байланыстардан жапқан изоляционистік саясатты қалыптастыруға ықпал етті. Осы кезеңде Эдо Жапониясы саяси, экономикалық және өнер орталығына айналды. Ол әлемдегі ең ірі қалалардың біріне өсті, ал оның өнерінде жаңа, құлшынысқа толы мегаполистің рухы көрінді. Осы кезде Эдода орта таптың қалыптасуы байқалды. Әр таптың қызметі, егер ол жоғары дәрежелі әскери кландардың беделіне нұқсан келтірмесе, өз әлеуметтік стильдерін және мәдениетін дамытуға мүмкіндік алды. Бұрын өнер көбінесе жоғары топ пен беделді сарайлар үшін ғана арналған болатын. Суретшілер Киото сарайының тек жоғары топ үшін ғана жұмыс жасау қысымына ұшырамады. «Ағын сулар әлемінде» суретшілер өз стилін және тіпті өз аудиториясын таңдауға еркін болды. Осының нәтижесінде саудагерлер мен орта таптың мүдделеріне сай келетін өнердің жаңа түрлері пайда болды. Өнер енді тек элитаға ғана емес, оны алуға шамасы жететін барлық адамға тиесілі болды. Эдо шогуны мен Киото сарайы Тоса мектебін, сондай-ақ Кано мектебі сияқты сол кездегі басқа да белгілі мектептерді қолдауын жалғастырды.
Шығу тегі
Фудзивара Юкимицу (藤原 行光) (ф. 1352–1389) Тоса ханың негізін қалаушы. Фудзивара Юкихиро, Тоса Шоген (藤原 行広) (ф. 1406–1434)
Мицунобу (光信) (1434–1525) 11-ші ұрпақ басшысы. Мицумочи (光茂) (1496 – шамамен 1559 ж.) 12-ші ұрпақ басшысы. Мицумото (光元) (ф. 1530–1569) 13-ші ұрпақ басшысы. Мицуёси (光吉) (1539–1613) Отбасының 14-ші ұрпақ басшысы. Мицунори (光則) (1583–1638) Отбасының 15-ші ұрпақ басшысы. Мицуоки (光起) (1617–1691) Отбасының 16-шы ұрпақ басшысы. Мицунари (光成) (1646–1710) Отбасының 17-ші ұрпақ басшысы.
Mitsunobu (光信) (1434–1525) 11th Generational Head of Family. Mitsumochi (光茂) (1496 – ca.1559) 12th Generational Head of Family. Mitsumoto (光元) (fl. 1530–1569) 13th Generational Head of Family. Mitsuyoshi (光吉) (1539–1613) 14th Generational Head of Family. Mitsunori (光則) (1583–1638) 15th Generational He ad of Family. Mitsuoki (光起) (1617–1691) 16th Generational Head of Family. Mitsunari (光成) (1646–1710) 17th Generational Head of Family.
Кітаптар тізімі мен сілтемелер
Герхарт, Карен М. Биліктің көзі: өнер және ертедегі Токугава билігі. Гонолулу: Гавай университетінің баспасы, 1999. Гут, Кристин. Эдо дәуірінің өнері: суретші және қала, 1615–1868. Нью-Йорк: H. N. Abrams, 1996. Гут, Кристин. Токугавалар – меценаттар және коллекционерлер. «Шогундардың Жапониясы: Токугавалар жинағы». Монреаль, Квебек, Канада: Монреаль көркемсурет мұражайы, 1989. Лильходж, Элизабет. Сатып алу: Эдо дәуіріндегі өнер және меншік құқығы Жапонияда. Уоррен, КТ: Floating World Editions Inc, 2007. 9, 172. Лильходж, Элизабет, Скрич, Тимон. «Эдо дәуірінің суреттері». Сатып алу: Эдо дәуіріндегі өнер және меншік құқығы Жапонияда. Уоррен, КТ: Floating World Editions Inc, 2007. 23–51. Пейн, Роберт Т. Өнер тарихының Пеликан шолуы. Penguin Books, 1975. Уотсон, профессор Уильям. Ұлы Жапония көрмесі: Эдо дәуірінің өнері, 1600–1868. Корольдік өнер академиясы/Weidenfeld & Nicolson, 1981. Минамото, Х. Жапон өнерінің суреттелген тарихы. Жапония: Киото, K. Hoshino, 1935. Мюнстерберг, Хьюго. Жапония өнерінің суреттелген тарихы. Бостон: Tuttle Publishing, 1957. Сванн, Петерс С. Жапония өнеріне кіріспе. 15 West 47th Street, New York, New York: Frederick A. Praeger, Inc. Тоса мектебі (жапон суреті) (Britannica Online Encyclopedia). Уэда, Макото. Жапониядағы әдебиет және өнер теориялары. 9-тарау: «Тірідейлік іздестірілімі: Мицуоки сурет салу өнері туралы». Энн Арбор: Мичиган университетінің жапондық зерттеулер орталығы, 1991. Фумико, Кранстон. «Тосса Мицуокидің «Ағып тұрған вишня және күзгі жапырақ» поэмасы бойынша вака өлеңдерінің аудармасы». «Алтын бұлттардан тыс», ред. Кац, Дженис. 48–57. Чикаго, Иллинойс: Чикаго өнер институты, 2009. Филлипс, Квитман. «Сурет салудың жағдайлары». Жапониядағы сурет салу практикасы, 1475–1500. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы, 2000. 25–37. Стерн, Гарольд. «Эдо және қазіргі заман». Құстар, аңдар, гүлдер және жәндіктер: Жапония табиғаты. Нью-Йорк, Нью-Йорк: Harry N. Abrams, Inc., Publishing. 30, 65–67. 守屋, 正彦. Жапон суреттерін тез түсіну. Токио: Токио билеу, 2002. ISBN 4 8087 0716 0. 吉田, 友之. 桑実寺縁起. «Жапондық суреттердің толық жинағы 13: Сандзи-дера ертегісі және Додзё-дера ертегісі». Ред. 小松茂美. Токио: 中央公論社, 1982. 122–132. 宮島, 新一. Жапон өнері 247: Тоса Мицунобу және Тоса мектебінің тегі. 至文堂, 1986. 千野, 香織. Солтүстік және Оңтүстік Династиялар және Муромати дәуірінің суреттері. Токио, Брюкке, 星雲社, 2010. 170–177. ISBN 9784434145834.
Tosa school (Japanese painting) (Britannica Online Encyclopedia). Ueda, Makoto. Literary and Art Theories in Japan. Chapter 9: "In Search of the Lifelike: Mitsuoki on the Art of Painting". Ann Arbor: University of *Michigan Center for Japanese Studies, 1991. Fumiko, Cranston, “Translation of Waka Poems on Tosa Mitsuoki's Flowing Cherry and Autumn Maple with Poem Slips,” Beyond Golden Clouds, ed. Katz, Janice. 48–57. Chicago, Illinois: The Art Institute of Chicago, 2009. Phillips, Quitman. "Circumstances of Painting". The Practices of Painting in Japan, 1475 1500. Stanford, California: Stanford University Press, 2000. 25–37. Stern, Harold. "Edo and Modern Periods." Birds, Beasts, Blossoms, and Bugs: The Nature of Japan. New York, New York: Harry N. Abrams, Inc., Publishing. 30, 65–67. 守屋,正彦. すぐわかる日本の絵画. 東京: 東京美術, 2002. ISBN 4 8087 0716 0
吉田,友之. 桑実寺縁起. "続日本絵巻大成13 桑実寺縁起・道成寺縁起". Ed.小松茂美. 東京: 中央公論社, 1982. 122–132. 宮島, 新一. 日本の美術247 土佐光信と土佐派の系譜, 至文堂. 1986. 千野, 香織. 南北朝・室町時代の絵巻物 東京, ブリュッケ, 星雲社, 2010. 170–177. ISBN 9784434145834