Кіріспе

Француз шенеунігі, тарихшы және антиквари (1530–1602)

Клод Фошэ (3 шілде 1530 – 1 қаңтар 1602) – XVI ғасыр француз тарихшысы, антиквари және роман тілдері филологының алғашқы зерттеушісі. Фошэ Еуропадағы тұңғыш әдебиет тарихының ана тілінде басылған еңбегін жариялады – «Рекуль де л’ориген де ла лангвэ эт поэзи франсуа» (1581). Ол Карл IX, Генрих III және Генрих IV үкіметтерінде жоғары лауазымды қызметкер болды, сондай-ақ Cour des monnaies президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Ол Парижде, Николь Фаше, Шатель прокуроры және Женевьева Одри, Жак III Де Тудың немере қызы болып дүниеге келді. Оның анасы бұрынғы некесінен болған қызы арқылы Годфрой отбасымен де байланысты болған. Осылайша, Фаше тегі бойынша Париж Парламентінің ортасына жақын болды. Фаше 1550 жылы Орлеан университетінде азаматтық құқықтан диплом алғанға дейін Париж университетінде оқыды. Осы жинақтың автордың қолжазбасы бүгінге дейін сақталған; ол Фаше тірілігінде толығымен басылмаған, бірақ ол оның кейінгі француз поэзиясы және француз сот жүйесі туралы басылған еңбектерінде оның бөліктерін пайдаланды.

Кейінгі өмірі мен 1581 жылғы жинағы

Фауше ақырында Cour des monnaies-тің екінші президенті болды (1569 жылдың 29 наурызы), содан кейін 1581 жылы премьер-президент дәрежесіне көтерілді. Ол бұл лауазымды 1599 жылға дейін сақтап тұрды. Бүкіл өмірінде ол заманауи тіл теориясы туралы терең білімді көрсетті, сондай-ақ Дантенің De vulgari eloquentia сияқты ертерек және сирек цитаталатын тіл теориясы дәстүрлерімен де айналысты. "Рекуйль" еңбектері келесі екі ғасырда ортағасырлық француз әдебиетіне қызығушылық танытқан әдебиет тарихшылары мен антикварлар тарапынан кеңінен қолданылды. Дін соғыстары кезінде Генри III үкіметінің мүшесі ретінде Фауше 1589 жылы Парижден қашуға мәжбүр болды және 1594 жылдың 18 сәуірінде ғана жаңа король Генри IV қызметіне орала алды. Осы уақыт аралығында Фаушенің Париждегі резиденциясы тоналып, кітапханасы жойылды: оның өзінің мәлімдемесіне сәйкес, екі мыңнан астам том, олардың көп бөлігі қолжазбалар еді. Кітаптарының бір бөлігі Еуропа кітапханаларында сақталған (Париждегі Сен-Женевьев кітапханасы, Ұлыбритания кітапханасы, Берлин мемлекеттік кітапханасы, Дижон қалалық кітапханасы, Швеция Ұлттық кітапханасы, Берн қаласының Бургербиблиотекасы, Амброзиана кітапханасы), ал қалғандары әлі табылмай отыр. Ол Парижде қайтыс болды. Фауше әділ және ұқыпты жазушы ретінде танымал, ал оның еңбектерінде басқа жерде кездеспейтін маңызды фактілер кездеседі. Оның барлық еңбектері Галлияның және Меровинг және Каролинг Франциясының (1579, 1599, 1601, 1602) ежелгі тарихын, Францияның мәртебелі тұлғалары мен билеушілерін (1600), француз тілі мен поэзиясының бастауын (1581) және Галликан шіркеуінің еркіндіктерін қамтиды. 1610 жылы бір үлкен томдық жинақ жарық көрді. Фауше өмірі бойы Ежелгі және Орта француз әдебиетінің маңызды авторларын, соның ішінде Жан Фруассар, Энгерран де Монстреле және Филипп де Коммин сияқты жылнамашылар мен тарихшыларды, сондай-ақ Гасе де ла Буйнь, Гийом де Лоррис, Жан де Мён, Хуон де Мери, Хью де Берзе және Кретьен де Труа сияқты ақындарды көп оқыды. Фауше "Мари де Франс" деген атты англо-нормандық "Лейс" жазушысына қатысты алғаш рет қолданған адам болды.

Тациттің аудармасы

Тарихшы және мемлекеттік қызметкер ретіндегі жұмысымен қатар, Фауше Тациттің толық шығармаларын француз тіліне алғаш аударған адам болды. "Анналдардың" жартылай аудармасы (XI-XVI кітаптар) 1581 жылы Абель Л'Анжельер үшін басылған басылымда Этьен де ла Планштің "Анналдар, I-IV" аудармасымен бірге анонимді түрде алғаш рет пайда болды. Келесі жылы Л'Анжельер Фаушенің Тацит шығармаларының толық аудармасын жариялады ("Анналдар", "Тарихтар", "Германия" және "Агрикола", бірақ "Ораторлар туралы диалог" кірмейді), ол 1584 жылы қайта басылды. "Ораторлар туралы диалогтың" аудармасы 1585 жылы жарық көрді. Бұл аудармалар Фауше атымен 1612 жылы жарық көрген өлімнен кейінгі басылымға дейін ашық түрде жарияланбаса да, авторлығы күмәнді емес.

Фауше аты

Фауше өзінің тегінің этимологиясы және антиквариат саласындағы қызметінің символикасы бойынша әдемі әзілдер жасауды ұнататын. Француз тілінде "fauchet" – ескі үлгідегі шөп жинағыш, кесілген шөпті жинауға қолданылады. Фаушенің жеке ұраны – "sparsa et neglecta coegi", яғни "Шашырап, ұмытылған нәрселерді жинадым", ол жинаған (немесе "сүріп алған") және тарихи зерттеулерінде пайдаланған сирек және көне мәтіндерге сілтеме жасайды. 1599 жылғы портретінің астындағы латынша ұранда: "Falchetus Francis sparsa & Neglecta coëgi / Lilia queis varium hoc continuatur opus" деп жазылған. (Мен, Фауше, француздар үшін шашырап, ұмытылған нәрселерді жинадым / лилиялармен осы алуан түрлі жұмыс жасалған). 1581 жылғы "Жинамада" Фауше мақтанышпен былай деп жазады: "Өзімнің ұраныма сәйкес, мен шашырап, тастап кетілген нәрселерді жинадым: немесе соншалықты жақсы жасырылған, оны көп еңбектенбестен табу қиын еді".