Өзеннен Ар жаққа, Ағаштарға Қарай

Кіріспе

1950 жылы шыққан Эрнест Хемингуэйдің романы. 1950 жылы шыққан «Өзеннен арғы жаққа, ағаштарға қарай» романы – американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің туындысы. Ол алғашқыда сол жылдың басында «Cosmopolitan» журналында бөлім-бөлім жарияланып, кейін 1950 жылы «Charles Scribner's Sons» баспасынан кітап түрінде жарық көрді. Роман атауы АҚШ Азамат соғысының Конфедерация генералы Томас Дж. «Стоунволл» Джексонның соңғы сөздерінен алынған: «Өзенді кесіп өтейік, ағаштардың көлеңкесінде демалайық».

1950 novel by Ernest Hemingway
the 1950 novel

Across the River and Into the Trees is a novel by American writer Ernest Hemingway, published by Charles Scribner's Sons in 1950, after first being serialized in Cosmopolitan magazine earlier that year. The title is derived from the last words of U. S. Civil War Confederate General Thomas J. "Stonewall" Jackson: “Let us cross over the river and rest under the shade of the trees.”

Hemingway's novel opens with Colonel Richard Cantwell, a 50 year old US Army officer, duck hunting near Venice, Italy at the close of World War II. It is revealed that Cantwell has a terminal heart condition, and most of the novel takes the form of a lengthy flashback, detailing his experiences in Italy during World War I through the days leading up to the duck hunt. The bulk of the narrative deals with his star crossed romance with a Venetian woman named Renata who is over thirty years his junior. During a trip to Italy not long before writing the novel, Hemingway met young Adriana Ivancich, with whom he became infatuated, and he used her as the model for the female character in the novel. The novel's central theme is death, and, more importantly, how death is faced. One biographer and critic sees a parallel between Hemingway's Across the River and Into the Trees and Thomas Mann's Death in Venice. Hemingway described Across the River and into the Trees, and one reader's reaction to it, using "Indian talk": "Book too much for him. Book start slow, then increase in pace till it becomes impossible to stand. I bring emotion up to where you can’t stand it, then we level off, so we won’t have to provide oxygen tents for the readers. Book is like engine. We have to slack her off gradually." Written in Italy, Cuba, and France in the late 1940s, it was the first of his novels to receive negative press and reviews. It was nonetheless a bestseller in America, spending 7 weeks at the top of The New York Times bestseller's list in 1950, and was, in fact, Hemingway's only novel to top the list. In recent years, the novel has been received more positively.

Хемингуэйдің романы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Италияның Венециясы маңында қаз аулауда жүрген 50 жастағы АҚШ армиясының офицері, полковник Ричард Кантуэллмен басталады. Кантуэллдің өмірлік қауіпті жүрек ауруына шалдыққандығы белгілі болады, ал романның басым бөлігі – ұзақ естелік ретінде берілген, онда ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италиядағы тәжірибесі мен қаз аулауға дейінгі күндерін еске алады. Повестің негізгі мазмұны – оның өзінен отыз жылға жуық кіші, венециялық Рената атты әйелге деген бақытсыз махаббаты. Романды жазу алдында Италияға сапарлаған Хемингуэй жас Адриана Иванчичпен танысып, оған ғашық болады және оны романның әйел кейіпкерінің прототипі ретінде пайдаланады. Романның орталық тақырыбы – өлім және, одан да маңыздысы, өлімге қалай қарсы тұру. Бір биограф пен сыншы Хемингуэйдің «Өзеннен арғы жаққа, ағаштарға қарай» романы мен Томас Манннің «Венециядағы өлім» шығармалары арасындағы параллельдіктерді байқайды. Хемингуэй «үнді тілімен» «Өзеннен арғы жаққа, ағаштарға қарай» романы мен бір оқырманның оған деген реакциясын сипаттады: «Кітап оған тым ауыр. Кітапты баяу бастап, содан кейін қарқынын арттырып, тұруға мүмкін болмайтын деңгейге жеткізу керек. Мен эмоцияны шығарғанша көтеріп, сосын жайлап, оқырмандарға оттегі берудің қажеті болмасын. Кітап – қозғалтқыш сияқты. Оны бірте-бірте баяулату керек». 1940 жылдардың соңында Италияда, Кубада және Францияда жазылған бұл роман оның жағымсыз сынға ұшыраған алғашқы туындыларының бірі болды. Дегенмен, ол Америкада бестселлерге айналып, 1950 жылы «The New York Times» бестселлер тізімінде 7 апта бойы көшбас болды және Хемингуэйдің тізімде бірінші орын алған жалғыз романы еді. Соңғы жылдары романға деген көзқарас оңалды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Өзеннің арғы жағы мен ағаштарға" кітабының бірінші тарауы 50 жастағы полковник Ричард Кантуэллдің Венеция мен Триест арасындағы Марано лагунасында қаз аулауын бейнелейтін кіріспе әңгімемен басталады, оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндерінде өтеді. Кейіннен кітапта жай ғана полковник деп аталатын Кантуэллдің өмірлік жүрек ауруы бар екені белгілі болады. Екінші тараудан бастап кітап көбінесе полковниктің екі дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесін көрсететін естеліктер арқылы баяндалады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста итальян армиясында қызмет еткеннен бастап, американ армиясында генерал болғанға дейін, содан кейін полковник шеніне төмендетілгенге дейін. Хемингуэй Италияны, оның ландшафтынан бастап, тағамдары мен сусындарына дейін егжей-тегжейлі сипаттайды. Кітаптың негізгі мазмұны полковник пен 18 жасар венециялық Ренатаның махаббатына арналған, ол оны "Қызым" деп атайды. Рената полковниктің ауруынан хабардар, кітап екі кейіпкердің де полковниктің жақындағы өліміне қалай дайындығын көрсетеді. Полковниктің соғыс жылдарындағы көптеген естеліктері Ренатаға айтқан әңгімелері арқылы ашылады, ол оның тәжірибесімен "бөліскім" дейді. Роман Кантуэллдің қаз аулаудан кейін Венециядан кететін кезде жүрек талмасынан қайтысымен аяқталады, оқиға кітап басталған күні болды. Өлер алдында полковник өз жүргізушісіне Стоунволл Джексонның соңғы сөздерін еске салады, осы сөздер романның атын білдіреді: "Жоқ, жоқ, өзеннен өтейік және ағаштардың көлеңкесінде демалайық". Соңғы сахнада жүргізуші полковниктің қалдырған хатын оқып отыр, онда оның барлық мүліктері "заңды иесіне" – Ренатаға берілуі керек екені жазылған.

Бастапқы және жарияланым

Эрнест Хемингуэй А. Э. Хотчнермен алғаш рет 1948 жылы кездесті, ол кейіннен жақын досы болды. Әуе күшінен жаңа ғана босатылған Хотчнер «Космополитан» журналында «комиссионерлік агент» ретінде жұмыс істеді. Хемингуэйдің есімі Хотчнерге хабарласу керек авторлар тізіміне енгендіктен, ол Кубаға барып, кездесуді сұрады (Хемингуэй оны барға алып барды) және қысқа мақала жазуды өтінді. Хемингуэй мақала жазбады, бірақ келесі романын – «Өзеннің арғы жағы мен ағаштар» романын Хотчнерге ұсынды, одан кейін «Космополитан» журналы оны бес бөлімге бөліп жариялады. Романның басты кейіпкері Хемингуэйдің досы Чарльз Т. Ланхамға негізделген деп есептеледі, ал кейіпкердің кейбір ерекшеліктері автордың өзінің өмірбаянынан алынған. Хемингуэй 1949 жылдан 1950 жылға дейін кітаптың үстінде төрт түрлі жерде жұмыс істеді: ол 1949 жылдың қысында Италиядағы Кортина-д’Ампеццода жазуды бастады, Кубаға оралғаннан кейін жұмысын жалғастырды, Парижде жобаны аяқтады және 1950 жылдың қысында Венецияда түзетулерді аяқтады. 1948 жылдың күзінде Италияға келген ол 1918 жылы жарақат алған Фоссальтаға барды. Бір айдан кейін итальяндық аристократпен қаз аулап жүргенде 18 жасар Адриана Иванчичпен танысты. Ол және оның сол кездегі әйелі Мэри шаңғы тебу үшін Кортинаға барды: Мэри білегін сындырып алды, ал көңілі толмаған Хемингуэй кітаптың жобасын бастады. Кейін Хемингуэйдің өзі көз ауруына шалдығып, ауруханаға жатты. Көктемде ол Венецияға барып, Адрианамен бірнеше рет түскі ас ішті. Мамыр айында Кубаға оралып, қолжазба үстінде жұмыс істегенде онымен ұзақ хат алмасты. Адриана Иванчич кітаптың бірінші басылымының мұқабасын жасады, бірақ оның түпнұсқа суреті Scribner баспасының жарнама бөлімімен қайта суреттелді.

Жазу стилі мен жанры

Хемингуэй журналист және қысқа әңгімелер жазушы ретінде бастады, Бейкердің айтуынша, ол осылайша "ең аз нәрседен барынша көп нәрсені қалай алуға, тілді қалай кесуге, күштіліктерді қалай көбейтуге және шындықтан басқа ештеңе айтпауға мүмкіндік беретін әдіспен шындықты айтуды үйренді". Бұл стиль Айсберг теориясы деп аталады, өйткені Хемингуэйдің жазуында нақты фактілер су үстінде қалады; символикасы бар тірек құрылым көзден тыс жұмыс істейді. Бейкер «Өзеннің арғы жағы мен ағаштарға» романын «лирикалық поэтикалық роман» деп атайды, онда әр көріністің символизм арқылы ұсынылған жасырын шындығы бар. Мейерстің сөзіне қарағанда, айтылмаған оқиғалардың бірі – Рената, Хемингуэйдің басқа да қаһарман әйелдері сияқты, үлкен «соққыға» ұшырайды – әкесінің өлтірілуі және одан кейін үйінен айырылуы, мұны Хемингуэй тек қысқаша айтады. Хемингуэйдің ықшамдаған баяны оқырманды байланыстарды табуға мәжбүрлейді, өйткені Стольцфус былай деп жазды: «Хемингуэй оқырманды көпірге жетелейді, оны баяндаушының көмегінсіз өзі кешіп өтуі керек». Ол жүрек ауруынан қайтыс болып жатыр және оның Ренатамен қарым-қатынасы жастыққа немесе өлместікке ұмтылудың бір жолы ретінде түсіндірілуі мүмкін. Кантуэлл өткенді еске алады, ал Рената (Кантвелл өмірінің соңғы күндерін өткізген 18 жасар графиня) қазіргі уақытта өмір сүреді. Кантуэллдің айтуынша, «әр күн жаңа және әдемі иллюзия», онда шындықтың кішкентай бөлшегі табылуы мүмкін. Кантуэлл – қарама-қарсы кейіпкер: қатал сарбаз, бірақ мейірімді дос және ғашық. Кейде екі Кантуэлл бірігіп, біріне сіңіп кетеді. Чарльз Оливер роман Хемингуэйдің басты тақырыбын – «қорқынышты жағдайларға қарамастан өзіңнің өміріңді бақылауда ұстауды» көрсетеді деп жазады. Кантуэлл өлімге бет қарайтынын біледі және өлімді «әскери қызметінің барысында сақтап келген қадір-қасиетімен» қарсы алады. Оливер екі еркек кейіпкердің, Кантуэлл мен Альваритоның, айтылмаған түсіністігі бар дейді – екеуі де Ренатаны жақсы көреді, бірақ Кантуэлл қабылдайды және Ренатаның Альваритоға үйленетінін білгеніне қуанышты. Өлер алдында ол өзіне-өзі: «Сен қызыңмен қоштастың, ол да сенімен қоштасты. Бұл өте қарапайым». Джексон Бенсон жазушының өмірбаяндық оқиғаларды өнерге қалай айналдыратыны Хемингуэй өмірі мен оның шығармалары арасындағы байланысты іздеуден маңыздырақ деп жазады. Оның пікірінше, автобиографиялық оқиғалардың көркем шығармамен «өте нашар байланысы» болуы мүмкін, ол арманнан туған драмаға ұқсас. Бенсон Хемингуэйдің кейінгі шығармалары «өспірімнің арманы сияқты, құмарлық пен ләззатты ойнайды». Бенсон Хемингуэй өмірбаяндық егжей-тегжейлі ақпаратты жалпы өмір туралы жазу үшін негіз ретінде қолданды дейді. Мысалы, Бенсон Хемингуэй өзінің тәжірибесін пайдаланып, «егер» сценарийлерімен одан әрі дамытты деп болжайды: «Егер мен түнде ұйықтай алмайтындай жаралансам ше? Егер мен жараланып, есімнен шығып қалсам, не болады, егер мені майданға қайтарып жіберсе ше?» Мысалы, ол Хемингуэйдің Екінші дүниежүзілік соғыстағы Хюртген орманы шайқасындағы тәжірибесін «Ағаштар жарылған Пасшендейл» деп қысқаша сипаттайды. Хемингуэйдің өзі Кантуэллдің үш адамға негізделгенін айтты: жақын досы және жалдамалы сарбаз Чарльз Суини, американдық офицер «Бак» Ланхам және ең бастысы, өзі.

Hemingway started as a journalist and writer of short stories, and Baker suggests that he thus learned how to "get the most from the least, how to prune language, how to multiply intensities, and how to tell nothing but the truth in a way that allowed for telling more than the truth". The style is known as the Iceberg Theory because in Hemingway's writing the hard facts float above water; the supporting structure, complete with symbolism, operates out of sight. Baker calls Across the River and into the Trees a "lyric poetical novel" in which each scene has an underlying truth presented via symbolism. According to Meyers, an example of omission is that Renata, like other heroines in Hemingway's fiction, suffers a major "shock"—the murder of her father and the subsequent loss of her home—to which Hemingway alludes only briefly. Hemingway's pared down narrative forces the reader to solve connections—as Stoltzfus has written: "Hemingway walks the reader to the bridge that he or she must cross alone without the narrator's help." He is dying of heart disease and his relationship with Renata can be interpreted as a means of seeking youth or immortality. Cantwell reminisces about the past while Renata (an 18 year old countess with whom Cantwell spends the last days of his life) lives in the present. Cantwell says that "Every day is a new and fine illusion" where a kernel of truth can be found. Cantwell is a character in opposition: a tough soldier yet a tender friend and lover. The two Cantwells at times overlap and bleed into one another. Charles Oliver writes the novel shows a central Hemingway theme of "maintaining control over one's life, even in the face of terrible odds." Cantwell knows he is dying and faces death "with the dignity which he believes he has maintained throughout his military service." Oliver thinks the two male characters, Cantwell and Alvarito, have an unstated understanding – both men love Renata, but Cantwell accepts and is happy to know Renata will almost certainly marry Alvarito. Within hours of dying, he says to himself: "You have said goodbye to your girl and she has said goodbye to you. That is certainly simple". Jackson Benson writes that how a writer transforms biographical events into art is more important than looking for connections between Hemingway's life and his fiction. He believes autobiographical events may have a "very tenuous relationship" with the fiction similar to a dream from which a drama emerges. Hemingway's later fiction, Benson writes "is like an adolescent day dream in which he acts out infatuation and consummation, as in Across the River." Benson believes Hemingway used autobiographical details to work as framing devices to write about life in general—not only about his life. For example, Benson postulates that Hemingway used his experiences and drew them out further with "what if" scenarios: "what if I were wounded in such a way that I could not sleep at night? What if I were wounded and made crazy, what would happen if I were sent back to the front?" For example, he describes Hemingway's experiences in the World War II battle of the Battle of Hürtgen Forest succinctly as "Passchendaele with tree bursts." Hemingway himself stated that Cantwell was based on three men: close friend and mercenary Charles Sweeny, American officer "Buck" Lanham, and most importantly, himself.

Қабылдау

Ол сыншылар тарапынан ынтасыздықпен қабылданып, бір сыншы, Дж. Дональд Адамс, «Нью-Йорк Таймс» газетінде оны «мен оқыған ең қайғылы кітаптардың бірі; полковниктің өміріндегі махаббат пен өлімнің қатар келуіне деген құрметімнен емес, керісінше, ұлы талант қазір немесе мәңгілікке осындай соқпаққа түскеніне байланысты» деп сипаттады. Романды тек бірнеше замандас сыншы ғана мақтады. Джон О’Хара «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Бүгінгі күнгі ең маңызды автор, Шекспирдің қайтысынан бергі ең көрнекті автор жаңа роман жариялады. Романның атауы – «Өзен арқылы, ағаштарға». Автор, әрине, Эрнест Хемингуэй, 1616 жылдан бері өмір сүрген миллиондаған жазушының арасындағы ең маңызды, ең көрнекті автор». Уильямс пен О’Хара – замандас сыншылардың өте сирек позитивті пікірлерінің бірі болды. Сыншылар романның тым сезімтал, нашар стильде жазылған және «динамикасыз сюжеті» бар екенін, ал Кантуэлл – Хемингуэйдің Ник Адамс кейіпкерінің «бейнесі» екенін айтты. Хемингуэйдің өмірбаяуын жазған Карлос Бейкердің сөзіне қарағанда, Хемингуэй осы романға байланысты «теріс пікірлерден қатты ренжіді». Бейкер сондай-ақ Хемингуэйге жақын адамдардың көпшілік сыншылармен келісетінін ол білмегенін түсіндіреді. Мысалы, оның әйелі Мэри «Өзен арқылы, ағаштарға» романын жақтырмады және: «Мен үнсіз қалдым. Ешкім мені күйеуімнің редакторы етіп тағайындаған жоқ» деді. Кейінгі әдебиет зерттеушілері романды замандас қабылдауынан жақсырақ деп санайды. Бейкер оны Шекспирдің «Қысқы ертегісі» немесе «Дауыл» романдарымен салыстырады: аса маңызды емес, бірақ «марқұмдық» үнмен жазылған туынды. Әдеби өмірбаяншы Джеффри Майерс роман Хемингуэйдің туындыларында жаңа «әуендік үлгіні» көрсетеді және егер оны Хемингуэйден басқа біреу жазса, одан да әсерлі болар еді деп санайды. Фильмнің түсірілімі 2020 жылдың 9 желтоқсанында Италияның Венеция қаласында Лив Шрайбердің басты рөлде ойнауымен және Паула Ортиздің режиссерлігімен басталды. Фильм 2022 жылдың 30 наурызында Сан-Вэлли кинофестивалінде көрсетілді.

It was met with an unenthusiastic critical reception, one critic, J. Donald Adams writing in The New York Times, describing it as “one of the saddest books I have ever read; not because I am moved to compassion by the conjunction of love and death in the Colonel's life, but because a great talent has come, whether for now or forever, to such a dead end”. Only a few contemporary critics praised the novel. John O'Hara wrote in The New York Times; "The most important author living today, the outstanding author since the death of Shakespeare, has brought out a new novel. The title of the novel is Across the River and Into the Trees. The author, of course, is Ernest Hemingway, the most important, the outstanding author out of the millions of writers who have lived since 1616." Williams and O'Hara were among the very few positive contemporary reviews, Critics claimed the novel was too emotional, had inferior prose and a "static plot", and that Cantwell was an "avatar" for Hemingway's character Nick Adams. According to Hemingway biographer Carlos Baker, Hemingway was "deeply wounded by the negative reviews" of this novel. Furthermore, Baker explains Hemingway was unaware that those close to him agreed with the majority of critics. For example, his wife Mary, who disapproved of Across the River and into the Trees, said: "I kept my mouth shut. Nobody had appointed me my husband's editor." Later literary scholars consider the novel better than the contemporary reception. Baker compares it to Shakespeare's Winter's Tale, or The Tempest: not a major work, but one with an "elegiac" tone. Literary biographer Jeffrey Meyers believes the novel shows a new "confessional mode" in Hemingway's work, and that it "would have been hailed as more impressive if it had been written by anyone but Hemingway." Filming started in Venice, Italy on December 9, 2020, with Liev Schreiber in the lead role and Paula Ortiz directing. The film debuted at the Sun Valley Film Festival on March 30, 2022.