Кіріспе

Нидерланды 1384 - 1482 жылдары

Төмен елдер тарихында Бургундия Нидерландысы (Burgundiae Belgicae, , Bourgondische Nederlanden, ,) немесе Бургундия дәуірі – 1384 және 1482 жылдар аралығындағы кезең. Осы кезеңде Төмен елдердің үлкен бөлігі Бургундия герцогтарының билігінде болды. Герцогтар өздерінің Бургундия мемлекеті ішінде, оның бір бөлігі Киелі Рим империясына, ал екінші бөлігі Франция Корольдігіне қарасты, осы төмендіктерді саяси одаққа біріктірді. Бұл одақ жеке одақтан асып, алғаш рет орталық институттарды (мысалы, Генерал штаты) құрды. Бұл кезең 1384 жылы Фландрия және Артуа графтықтарының герцогы Филипп Батылдың билікке келуімен басталды және 1482 жылы Бургундия герцогинясы Марияның қайтысымен аяқталды. Осыдан кейін Бургундия мемлекеті таратылып, Төмен елдер мұрагерлік жолмен Габсбург монархиясының билігіне көшті. 15 ғасырда Бургундия герцогы билік еткен және көбінесе тұрақты мекен еткен Төмен елдерді, Бургундияның өзіне (Орталық Францияда) қарама-қарсы, «осы жақтанғы жерлер» деп атау қалыпты болды, ал Бургундияның өзі «соқпақтанғы жерлер» деп аталды (Төмен елдер терминологиясына да қараңыз).

Тарих

Бұл аумақтардың бір бөлігі (бірақ көпшілігі емес) 1384 жылы Фландрия графы Людовик II қайтыс болғаннан кейін француз корольдік Валуа әулетінің кіші тармағы Бургундия герцогтарына мұра болып өтті. Оның мұрагері, Фландрияның Маргарет III 1369 жылы Франция королі Иоанн II-нің кіші ұлы, Дижондағы Бургундияның Валуа герцогтарының біріншісі Филипп Батылға үйленді, осылайша Фландрия графлығын мұралады. Дампиер әулеті француз вассалдары болып табылды, олар Брюгге және Гент қалаларының маңайындағы жерлерді, сондай-ақ Схельда өзенінен шығысқа қарайғы бұрынғы Төменгі Лотарингиядағы (Императорлық Фландрия) жатқан, Мехелен анклавын да басқарды, ол қасиетті Рим империясының феоды болды, және сонымен қатар көршілес француз графтығы Артуаны да биледі. Олар бірге Төмен елдерде Бургундия билігінің дәуірін бастады. Дампиер мұрасы сонымен қатар Филипптің кіші ұлы Филипп II 1407 жылдан бастап иеленген Шампань және Невер француз графтықтарын, сондай-ақ оның шығысындағы Бургундия графтығын (Франш-Конте) қамтыды, ол бұрынғы Бургундия Арль королігінің бір бөлігі болған Императорлық феод еді. Келесі онжылдықтарда Бургундия герцогтары Императорлық мемлекеттерді сатып алу арқылы Төмен елдердегі өз аумақтарын кеңейтті: герцог Филипп Жақсы 1421 жылы Намур графлығын сатып алды, 1430 жылы Брабант және Лимбург герцогтықтарын мұралады, 1432 жылы Эно, Голландия және Зеланд графтықтарын, ал 1441 жылы Люксембург герцогтығын жаулап алды. Оның ұлы, соңғы Бургундия герцогы Карл Батыл 1473 жылы қайтыс болған Арнольд Эгмондтың кепілдікке берген Гелдер герцогтығын аннексиялады. Валуа дәуірі 1477 жылға дейін жалғасты, осы жылы герцог Карл Батыл Нанси шайқасында еркек мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Саликалық заңға сәйкес Бургундия герцогтығы француз тәжіне қайта оралды, ал Франция королі Людовик XI Төмен елдердегі Бургундия иеліктерінің француз бөлігін де басып алды. Императорлық феодтар Карлдың қызы Мария Бургундия және оның күйеуі, император Фредерик III-тің ұлы Максимилиан Габсбург арқылы Габсбург әулетіне өтті. Алайда Максимилиан Бургундияның Нидерландысын, оның ішінде Фландрия мен Артуаны әйелі мен өзінің бөлінбеген иелігі ретінде қарастырды және француздарға қарсы жорық жасады. Бұл қақтығыс 1479 жылы Гинегейт шайқасында аяқталды. Максимилиан жеңіске жетсе де, әйелі Марияның кенеттен қайтыс болуынан кейін ғана 1482 жылғы Аррас шарты бойынша Фландрия графлығын иеленді, ал Франция Артуаны сақтап қалды. Мария Бургундия өсиетімен Бургундия мұрасын өзіне және Максимилианның ұлы Филипп Сұлуға қалдырды. Аррас келісімінің шарттарына қанағаттанбаған әкесі Францияның басып алынған аумақтарын таластыруды жалғастырды. 1493 жылы Франция королі Карл VIII Сенлис шарты бойынша Артуадан бас тарды, ол Фландриямен бірге Филипп билігімен Императорлық Он жеті провинцияға қосылды.

Демография

1477 жылы Төмен елдердегі негізгі провинциялардың халқы (Князь-епископтықтар курсивпен). Провинция Жалпы халық саны % ауылдық % қалалық Провинцияның Нидерландының жалпы санына қатысы Фландрия 666 000 64 36 26,0 Брабант 413 000 69 31 16,0 Голландия 275 000 55 45 10,5 Артуа 140 000 78 22 5,5 Эно 130 000 70 30 5,0 Льеж 120 000 4,5 Гельдерн 98 000 56 44 3,8 Валония Фландриясы 73 000 64 36 2,8 Фризия 71 000 78 22 2,7 Люксембург 68 000 85 15 2,6 Утрехт 53 000 52 48 2,0

Саяси

Епископтықтар мен тәуелсіз қалалардың көп түрлілігі, өте жергілікті бағыныштылық, әртүрлі салық жүйелері, салмақтар мен өлшемдер, ішкі кедендік тосқауылдар, қатал қорғалған жергілікті құқықтар – барлығы “жақсы Валуа” үшін кедергі болды. Герцогтардың жеке билігін кеңейту әрекеттері тәуелсіз қалаларда көтерілістерге (кейде тәуелсіз жергілікті дворяндар қолдады) әкеп соқты, ал жауабында қанаты қанға батқан әскери жазалау шаралары жүргізілді. Күшейе түскен, жаңашыл орталық үкімет пен кеңсе қызметкерлерінен құралған бюрократия герцогтарға көрнекті өнер меценаттары болуға және ғасырлар бойы сақталған мінез-құлық ережелерін қалыптастырған сәнді сарайлық өмірді құруға мүмкіндік берді. Филипп Жақсы (1419–1467) өзінің жеке билігін оңтүстік-шығысқа қарай кеңейтіп, Брюссель, Намюр және Льежді өзінің бақылауына алды. Ол қалалардың дәстүрлі тәуелсіздігін, мысалы, алғашқы Генерал-штаттар сияқты механизмдер арқылы және аймақтың экономикасын консолидациялау арқылы басқарды. Бургундия территорияларының алғашқы Генерал-штаты 1464 жылдың 9 қаңтарында Брюгге қалалық үйінде өтті. Оған Брабант герцогтығы, Фландрия графтығы, Лилль, Дуай және Орши, Артуа графтығы, Эно графтығы, Голландия графтығы, Зеланд графтығы, Намюр графтығы, Мехелен лордтығы және Булоннның делегаттары қатысты. 1464 жылға дейін герцог әр провинциялық штаттармен жеке-жеке байланыс орнатқан. Принцип бойынша, провинциялық штаттар үш дәстүрлі таптың өкілдерінен тұрды: дін қызметкерлері, дворяндар және үшінші тап, бірақ әр таптың нақты құрамы мен ықпалы (провинциялық штаттар ішінде) әртүрлі болуы мүмкін. Барлық провинциялық штаттардың қатысуымен Генерал-штатты шақыру Филипп Жақсының орталықтандыру саясатының бір бөлігі болды.

Герцогтің қамқорлығы

1441 жылдан бастап Филип герцогтық сарайын Брюссельде орналастырды, бірақ Брюгге әлемдік сауда орталығы болып қала берді. Алайда, 1480 жылдары портының толып кетуі оның экономикалық басымдығының аяқталуына әкелді. Филипп әсем безенділген қолжазбалардың ынталы қолдаушысы болды, сонымен қатар сарай сурет өнері жаңа деңгейге көтерілді: Роберт Кампен, әйгілі Ван Эйктер және Роджер ван дер Вейден.

Әлеуметтік және экономикалық

1491 және 1492 жылдары кейбір аймақтарда шаруалар көтеріліс ұйымдастырды. Олар Максимилианның Саксония герцогы Альберт басшылығындағы әскерлерімен Хеемскерк шайқасында жеңілді.

"Бургундиялық сипат"

Қазіргі Нидерландыда католик мәдениетіне жататын Мейери ван 'с-Хертогенбош аймағының тұрғындары басқа голландтар тарапынан бургундиялық мінезге ие деп саналады, яғни олар әуесқой, қуана той-думандар жасауды жақсы көретін адамдар ретінде танылады.