Кіріспе

Париж қаласы (оған Коммуна немесе Париж департаменті деп те атайды) 2019 жылдың 1 қаңтарына қарай әкімшілік қала шегінде 2 165 423 адамды құрады. Оны Париждің қалалық бірлігі немесе қалалық аймақ қоршап тұр, бұл Еуропалық Одақтағы ең көп халқы бар қалалық аймақ. 2018 жылы Париж аймағында (Иль-де-Франс) 10 816 803 адам тұрды. 2018 жылдың қаңтарына қарай оның халқы 12 213 447 адамды құрады, бұл Франция халқының 18,3 пайызын білдіреді. Содан кейін ол қайтадан өсуге бағытталды, 2012 жылы 2 240 621 адамға жетті, бірақ 2017 жылы 2 187 526 адамға дейін төмендеді. Қала халқының азаюы дамыған әлемдегі өз шекараларын кеңейте алмаған көптеген басқа да ірі қалалардың тәжірибесін көрсетті. Бұл процеске ықпал еткен негізгі факторлар – 1962 және 1975 жылдар аралығында үй шаруашылықтарының санының айтарлықтай азаюы және тұрғындардың қала шетіне көшіп кетуі болды. Көші-қонға индустрияландырудың тоқтауы, жоғары жалға алу бағасы, көптеген орталық аудандардың жаңаруы (gentrification), тұрғын үй жайларын кеңселерге айналдыру және жұмысшы отбасылардың әл-ауқатының артуы себеп болды. Қала халқының азаюы халықаралық муниципалитеттер арасындағы ең ауыр азаюлардың бірі және 2 000 000-нан астам халқы бар қалалар арасындағы ең үлкені болды. Содан бері қалаға жас тұрғындар мен иммигранттардың келуі оның өсуіне үлкен үлес қосты.

Париж агломерациясы

Париж қаласы өзінің орталығы болып табылатын қалалық аумақтан әлдеқайда кіші аумақты алып жатыр. Қазіргі уақытта Париждің нақты урбанизациясы, қалалық кластер статистикалық аймағымен (pôle urbain) анықталады, ол қаладан шамамен 27 есе үлкен аумақты құрайды. Париждің қалалық өсуін басқару өзі және оның айналасындағы департаменттер арасында бөлінген: Париждің ең жақын үш іргелес департаменттерінен құралған «кіші сақинасы» (petite couronne) толыққанды қалалық өсіммен қаныққан, ал олардың сыртындағы төрт департаменттен тұратын «үлкен сақина» (grande couronne) департаменттерінің тек ішкі аймақтары ғана Париждің урбанизациясымен қамтылған. Бұл сегіз департамент үлкен әкімшілік Île de France аймағын құрайды; аймақтың көп бөлігі Париждің қалалық аймағымен (aire urbaine) толтырылған және кейбір жерлерде тым тығыз, 2017 жылы он екі миллионнан астам адам тұрды. Париж агломерациясы 16 ғасырдың аяғындағы француз дін соғыстарының аяқталуынан бері тұрақты өсуді көрсетіп келеді, бірақ француз революциясы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа мерзімді тоқыраулар болды. 2017 жылы шамамен 12,2 миллион тұрғыны бар деп есептелген Île de France аймағының халық санының жылдық өсуі соңғы 50 жылда 0,3%-тан 0,9%-ға дейін құрады.

Иммиграция

Заң бойынша, француздық халық санақтары этникалық тегі немесе діні туралы сұрақтар қоймайды, бірақ адамның туған елі туралы ақпарат жинайды. Осыдан Париж және оның агломерациясы Еуропадағы ең көпұлтты аймақтардың бірі екенін анықтауға болады: 2011 жылғы санақ бойынша, Париж қаласының 456 105 тұрғыны, яғни 20,3 пайызы, және Париж аймағының (Иль-де-Франс) 2 117 901 тұрғыны, яғни 17,9 пайызы Франциядан тыс жерде туған. 1999 жылғы санақ бойынша, Париж агломерациясының халқының 4,2 пайызы – жақында көшіп келгендер (1990 мен 1999 жылдар аралығында Францияға көшіп келген адамдар), олардың көп бөлігі Азия мен Африкадан келген. Франциядағы барлық иммигранттардың 37 пайызы Париж аймағында тұрады. Парижге халықаралық көші-қонның бірінші толқыны 1820 жылы отандық ауыл шаруашылығы дағдарысынан қашқан неміс шаруаларының келуімен басталды. Иммиграцияның бірнеше толқындары үздіксіз жалғасып келеді: 19 ғасырда итальяндықтар мен Орталық Еуропа яһудилері; 1917 жылғы революциядан кейін орыстар және Осман империясындағы геноцидтен қашқан армяндар; Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін колониялық азаматтар; екі дүниежүзілік соғыс аралығында поляктар; 1950-1970 жылдар аралығында испандықтар, итальяндықтар, португалдықтар және Солтүстік Африкалықтар; сол елдердің тәуелсіздігінен кейін Солтүстік Африка яһудилері; содан бері африкалықтар мен азиялықтар. Париж агломерациясы немесе "аре урбайн" шамамен 1,7 миллион мұсылманға мекендейді, бұл аймақ халқының 10-15 пайызын құрайды. Дегенмен, ресми деректердің жоқтығынан осы бағалаулардың қателік маржасы өте жоғары, себебі ол адамның туған еліне негізделген (мұсылман елінде туған немесе мұсылман елінен шыққан ата-анасы бар адам "потенциалды мұсылман" деп есептеледі). Солтүстік Америка еврейлік деректер банкінің мәліметтері бойынша, Парижде және оны қоршаған Иль-де-Франс аймағында шамамен 310 000 яһуди тұрады, бұл 11,7 миллион халқы бар аймақ. Париж тарихи тұрғыдан иммигранттарды тартатын орын болып келді және бүгінде Еуропадағы иммигранттардың ең ірі шоғырлану орындарының біріне ие.

Шетелдіктер

2005 жылдан бері көптеген шетелдіктер Париждің батыс жағына қоныстанды. Батыс Париж көптеген халықаралық мектептерге және Ла Дефенс аймағына жақын орналасқан. Парижде тұратын көптеген халықаралық студенттер қаланың шетінде, 14-ші округте орналасқан Париж Халықаралық Университетінің ірі жатақхана кешенінде тұрады.

Африкалықтар

2012 жылы Парижде ондаған мыңдаған африкалық түп-текті адамдар тұрады. Бұл топқа Францияда туған, африкалық ата-аналары бар адамдармен қатар, Африкадан келген, Франция азаматтығын алғандар да кіреді. Көпшілігі Магриб аймағынан, оның ішінде Алжир, Марокко және Тунис елдерінен келген. Сонымен қатар, Парижде Буркина-Фасо, Конго, Гвинея, Мали және Сенегал елдерінен де адамдар қоныстанған.

Азиялықтар

1998 жылға қарай Францияның Азия халқының жартысы Иль-де-Франс аймағында тұрды. 1990 жылға қарай Францияда тұратын азиялықтардың көп бөлігі бірнеше елден келген этникалық қытайлар еді. 1974 жылы Франция шетелдік жұмысшыларды елге кіргізуді тоқтатты. Бірақ, Франциядағы азиялықтардың саны азайтқанға қарамастан өсті. 1975 жылы Иль-де-Франста 20 мың азиялық болды. 1982 жылы аймақта 59 мың адам тұрды. 1990 жылы бұл көрсеткіш 108 мыңға жетті. 1990 жылы Париж қаласында Камбоджа, Қытай, Лаос, Тайвань және Вьетнам азаматтығын алған немесе бұрын алған 31 773 адам тіркелді. Олардың ішінде осы елдердің 21 655 қазіргі азаматы және француз азаматтығын алған 10 118 бұрынғы азаматы бар еді. 1998 жылға қарай Иври-сюр-Сен және Витри-сюр-Сен қалаларында 3600 азиялық тұрды. 1998 жылға қарай Ольнаи-су-Буа және оның төңірегінде шамамен 6000 шығыс/оңтүстік-шығыс азиялық болды, ал Ольнаи қаласында 3000 шығыс және оңтүстік-шығыс азиялық адам тұрды. Олардың көпшілігі камбоджалықтар еді, азаматтығы бар және жоқтарын қоса алғанда. Бұл коммунада лаос текті адамдардың саны да орташа көрсеткіштен жоғары болды, оның ішінде азаматтығы бар және жоқтары. Этностық топтарға кхмерлер, лаостар және шетелдегі қытайлар кірді.

Жапон тілі

2013 жылы Париждегі жапон тұрғындарының ресми саны 16 277 адамды құрады.

Лаостықтар

1990 жылы Париж қаласында 2185 лаос азаматы және француз азаматтығын алған 1376 бұрынғы лаос азаматы болды, олардың жалпы саны 3561 адамды құрады. 1990 жылы Париж қаласында 3802 вьетнам азаматы және француз азаматтығын алған 4155 бұрынғы вьетнам азаматы болды, барлығы 7957 адамды құрады.