Кіріспе
О'Флаэрти (/oʊ/'/f//l//ɛər//t//i//, //oʊ/'/f//l//æ//h//ər//t//i/ ohFLAIRtee, ohFLAhərtee, /UKalso//oʊ/'/f//l//ɑː//ər//t//i/ ohFLAHərtee; ; label=Modern Irish) – бүгінгі Галвей графтығында негізделген ирландтық галликалық руы. Ру атауы 10-шы ғасырда негізін қалаушы Флайтхбертах мак Эйминнің туындысы ретінде пайда болған. Олар Коннахтаның Уи Бриун Сеоласынан әкелік желісі бойынша тегін шығарады. Бұрын Май Сеола мен Мунтир Мурчаданың патшалары болған және Уи Бриунның мүшелері ретінде О Кончубхейр және Мак Диармада сияқты туысқандары болған. Олардың патшасы Катал мак Тигернан 11-ші ғасырда Гай Бернайдағы Аедке жеңілгеннен кейін, отбасы батысқа қарай Iar Connacht-қа, бүгінгі Коннемарамен байланысты аймаққа ығыстырылды. Олар бұл жерді 16-шы ғасырға дейін басқарды. Аты ағылшын тілінде Flaherty, Fluharty, Faherty, Laverty, Flaverty, Lahiff және Flahive сияқты түрлі формаларда жазылған.
O'Flaherty (/oʊ/'/f//l//ɛər//t//i//, //oʊ/'/f//l//æ//h//ər//t//i/ ohFLAIRtee, ohFLAhərtee, /UKalso//oʊ/'/f//l//ɑː//ər//t//i/ ohFLAHərtee; ; label=Modern Irish ) is an Irish Gaelic clan based most prominently in what is today County Galway. The clan name originated in the 10th century as a derivative of its founder Flaithbheartach mac Eimhin. They descend in the paternal line from the Connachta's Uí Briúin Seóla. They were originally kings of Maigh Seóla and Muintir Murchada and as members of the Uí Briúin were kinsmen of the Ó Conchubhair and Mac Diarmada amongst others. After their king Cathal mac Tigernán lost out to Áed in Gai Bernaig in the 11th century, the family were pushed further west to Iar Connacht, a territory associated with Connemara today. They continued to rule this land until the 16th century. The name has been alternatively rendered into English in various forms, such as Flaherty, Fluharty, Faherty, Laverty, Flaverty, Lahiff, and Flahive.
Шолу
Бұл гэльдік ирланд тегі ежелгі ирланд және орта ирланд мәтіндерінде "Ua Flaithbertach" (атау септігі) немесе "Ua Flaithbertaig" (иелік септігі) деп жазылған. Қазіргі ирланд тілінде бұл тегті көбінесе Ó Flatharta деп жазады. Фамилия әдетте "жарық билеуші" немесе дәлірек айтқанда "жарық ханзада" деп аударылады, себебі "flaith" сөзі ирланд тілінде бастапқыда ханзада деген мағынаны білдіреді. "O" немесе Ó сөзі "Ua" сөзінен шыққан, ол (ірі) тайпа мүшесінің "немересі" немесе "ұрпағы" екенін көрсетеді. Префикстің ағылшынша нұсқасы көбінесе O' деп жазылады, ирланд тіліндегі síneadh fada белгісінің орнына апостроф қолданылады: "ʼ". Май Сеола – Ирландия аралының ең батыс провинциясы Коннахт корольдігіндегі Лох Коррибтің шығысында орналасқан О'Флагертилердің ең ерте иелігі. Ó Flaithbertaigh тайпасы – Мюинтир Мурхада әулетінің бір тармағы, олар Мурхад мак Менах (891 жылы қайтыс болған), Уи Брюин Сеоланың патшасы есімімен аталады. Мурхад – өңіріндегі ең ерте танылған патшалардың бірі. Бұл әулеттің жетекші отбасы 11 ғасырдан бастап Ó Flaithbheartaigh (O'Flaherty) тегін қабылдады.
Маг Сеуланың патшалары
Уи Брюин Сеола – 8 ғасырда Коннахтта басым күш болып қалыптасқан күшті Уи Брюин әулетінің маңызды тармақтарының бірі. Шежірелер Муркхад мак Маэнахтың екі ұлын атайды: Уркхад пен Урумхайн. Urchadh mac Murchadh, Maigh Seóla патшасы (сонымен қатар Iarthair Connacht патшасы ретінде тізілген, 14 ғасырғы Ballymote кітабында 945 жылы қайтыс болған) – Uí Briúin Seóla ханшайымы Bé Binn inion Urchadh, Thomond патшайымы (10 ғасырдың басында өмір сүрген). Бе Бинн Томмондтың Кенетиг мак Лоркайнға үйленіп, Ирландияның Жоғарғы Королі (ирландша: Ard Rí na hÉireann) атанған ұлды дүниеге әкелді: Брайан Борума мак Кенетиг, ағылшын тілінде Брайан Бору (шамамен 941 – 23 сәуір 1014). Брайан Ирландияның Жоғарғы Корольдігіне қатысты Уи Нейллдің дербестігін бұзды және Ирландияны бір, жергілікті патшаның басшылығымен біртұтас халық ретінде біріктіруге ұмтылды. Оның әкесі, Томондтың Кенетиг мак Лоркайн, даниялық викингтердің басқыншылығына қарсы тұрған маңызды көшбасшылардың бірі болды. Кенетигтің бірнеше әйелі мен балалары болған, бірақ ол Брайан Боруманың анасы ретінде Бе Биннді нақты анықтады. Бе Бинннің қарындасы Креасса иньон Уркхад Коннахт патшасы Тадг мак Катхайлдың әйелі болды, ал оның қарындасы Канеах иньон Уркхад Уи Брюин Сеоланың Клан Коскрейг руының ата-тегіне үйленді. Оның ағасы Доннадх мак Урдх әкесінен кейін Maigh Seóla патшасы болды (943–959). Уи Брюин Сеола сияқты, Уи Брюин Ай да Уи Брюин әулетінің маңызды тармағы болды, одан Коннахттың орта ғасырлық Уа Конхобаир (О'Коннор) патшалары, соның ішінде Ирландияның соңғы Жоғарғы Королі Руаидри Уа Конхобаир тарады. О Флайтбертайг әулетінің және патшалық биліктің тамыры Коннахт патшасы Брион мак Эчах Муигмедонға дейін жетеді, ол Тоғыз құймалдың Ниаллының жартылай бауыры болды. Олардың әкесі Эохайд Муиг Меадхоин мак Муиредах, аңыз бойынша, сонымен қатар Ирландияның 122-ші Жоғарғы Королі және Галам Милесийдің тікелей ұрпағы болды (шамамен б.з.д. 1763 – б.з.д. 1699). Галам Милесийдің әулеті 3000 жылдан астам уақыт бойы патшаларды өндірді. Патшалық билік тек Эримон мак Миль Эспайн, Ирландияның 2-ші Жоғарғы Королі, Галам Милисийдің ұлынан бастап тікелей ұрпақтарына берілді.
Алғашқы О Флайтбертайлар
Конахтта бұл есімді алғаш рет 1034 жылы қайтыс болған Май Сеола патшасы Муйреадхах уа Флайтбхартах алған. Оның үш ұлы болған – Лох Кимбедегі Руайдри, Донагх Алуинн және Аед. Руайдри мен Донагхтан Шығыс және Батыс Коннемараның О'Флагертилері тегін бастады.
Коннахт патшалары жер аударыды
Төрт қожайынның жылнамасында, Иар Коннахт королі Руаидри Уа Флайтбэртайг 1061 жылы Глен Патрик шайқасында қаза тапқан деп сипатталған (Баллимоте кітабы: 1062 жылы қайтыс болды). Жылнамада былай делінген: "Маид Глинне Паттрик риа н Аод Уа Кончобхайр Иартхаир Коннахт үшін, in ро мудхаигхит иле им Руари Уа Флайтхбертайг, тигерна Иартхаир Коннахт, & ро дицендадх е, & руккад а ceann ко Круачейн Чоннахт иар сраoineад мак Аодха мик Ройдри үшін". Глен Патрикте Аэд Уа Кончобхайр Иар Коннахт (Батыс Коннахт) халқынан жеңіске жетті, онда Руаидримен бірге көптеген адам қаза тапты. О'Флайтбэртайх, Иар Коннахт әміршісі, басы кесілді, ал оның басы Коннахт жеріндегі Круашейнге әкелінді. Келесі жылы Аэд Уа Кончобайрдың (О'Коннор) ұлы Тадг "Рудридің (яғни О'Флахертистің) ұлы Аэдтің ұлы және Иар Коннахт халқының қолынан қаза тапты" деп жазылған. Осыдан бастап, отбасы Иар Коннахтқа көшіп кетуге мәжбүр болды, себебі Коннахт патшалары алғашқы Уа Флайтбхертайг отанын өздеріне алды. Аэд Уа Флайтхвертайг, (Иар Коннахт патшасы, 1079 жылы қайтыс болды) Уа Флайтхвертайг тегінің үшінші өкілі болды. Аэд 1079 жылы Руайдри на Сайде Буйде (Руайдри Уа Кончобхайр, ағылшынша Родерик О'Коннор, 1118 жылы қайтыс болды) тарапынан өлтірілді, ал оны 1092 жылы Иар Коннахт патшасы Флайтбертайг Уа Флайтбертайг (Флахерти О'Флахерти) соқыр етті.
Maidhm Glinne Pattraicc ria n Aodh Ua Conchobhair for Iarthair Connacht, in ro mudhaighith ile im Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, tigherna Iarthair Connacht, & ro dicendadh é, & ruccadh a ceann co Cruachain Chonnacht iar sraoineadh for mac Aodha mic Ruaidhri./The victory of Gleann Phadraig was gained by Aedh Ua Conchobhair over the people of Iar Connacht (West Connacht), where many were slain, together with Ruaidhri. O'Flaithbheartaigh, lord of Iar Connacht, was beheaded, and his head was carried to Cruachain in Connacht, after the son of Aedh, son of Ruaidhri, had been defeated. The following year records that Tadhg, son of Aedh Ua Conchobhair (O'Connor), was "slain by the son of Aedh, son of Ruaidhri (ie O'Flahertys), and the people of Iar Connacht." From this point on, the family were forced into Iar Connacht, as the Kings of Connacht took the original Ua Flaithbheartaigh homeland for themselves. Aedh Ua Flaithbheartaigh, (King of Iar Connacht, died 1079) was the third bearer of the surname Ua Flaithbheartaigh to rule over the Muintir Murchada. Aedh was killed in 1079 by Ruaidrí na Saide Buide (Ruaidrí Ua Conchobair, anglicised Roderic O'Connor, died 1118), who in turn was blinded by Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh (Flaherty O'Flaherty), King of Iar Connacht, in 1092.
Флайтбертег Уа Флайтбертег, Коннахт королі
Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada – бұл Muintir Murchada тайпасының негізгі отбасылары мен олардың иеліктерін тізімдейтін трактат, ол 1091 жылдан 1098 жылы қайтыс болғанға дейін Iar Connacht патшасы болған Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh билік еткен кезде жазылған. 1092 жылы ол Коннахт патшалығын өз балаларының әкесі, король Руаидри на Саид Буидтің көзін жою арқылы тартып алды. 1098 жылы Руаидридің ұлдары оны өлтірді.
Ир-Коннахт патшалары
Одан кейінгі Айар Коннахт патшасы Мюреадх Уа Флайтбэртайг (1121 жылы қайтыс болды) және оның ұрпақтары О Кончобайрларға адал болды. 13 ғасырдың соңына дейін О Флайтбертай кланының басшылары Айар Коннахт иелері атанды, олардың билігі Лоу Коррибтің батыс жағалауынан Атлант мұхитының жағалауына дейін созылды. 1230 жылдары гиберно-нормандар Галвейді жаулап алды, және гаелдерге қала қабырғаларына тіпті кіруге де тыйым салынды. 16 ғасырда О Флайтбертайлар Аугнанур қамалы деп аталатын мұнаралы үй салдырды, ол ирландиялық пошта маркасында бейнеленген және қазір Ұлттық ескерткіш және туристік орын болып табылады, оны Қоғамдық жұмыстар басқармасы басқарады.
Девиз және герб
Кланның ұраны Fortuna Favet Fortibus, яки "Бақыт батылдарға көмектеседі", Вергилийдің "Энеидасындағы" сол сияқты бір шумақтан шабыттанған болуы мүмкін. О Флайтбертайдың елтаңбасы "екі қызыл кесіртке немесе айдаһардың күресіп тұрғанын, олардың қолдауында қызыл оң қолдың білегінен кесілгенін, ал төменде сегіз ескекпен қара қайық бейнеленгенін" көрсетеді. Екі қызыл кесіртке немесе айдаһар көбінесе ағылшын геральдикалық дәстүріндегі арыстанмен шатастырылады. Көбінесе елтаңбаның үстіндегі қара немесе сұр қақпақта сұр немесе жасыл саламандра бейнеленеді. Дегенмен, ағылшын геральдикалық дәстүрімен салыстырғанда ирланд геральдикалық дәстүрі туралы аз мәлімет бар, бірақ ирландтықтардың соғыста ерекше тулар мен байрақтарды қолданғаны "Төрт шебердің жылнамалары" сияқты ирланд жылнамаларында жазылған.