Кіріспе

Демократиялық еңбек партиясы (ДЛП) 1957 жылдан 1976 жылға дейін Тринидад пен Тобагодағы басты оппозициялық партия болды. Ол партия Тәуелсіздік алған кезде Халықтық ұлттық қозғалысына (PNM) қарсы тұрды. Басшылық үшін болған бірнеше дау-жанжалдар мен бөліністер нәтижесінде партия 1976 жылғы жалпы сайлауда үнді Тринидад қауымдастығының қолдауын жоғалтып, парламентте бұрынғы ДЛП сенаторы Басдео Пандай басқаратын Біріккен еңбек фронтымен ығыстырылды. Партия елдегі үнді этностың өкілі болды, алайда үнді мұсылмандары мен христиандары үнді индуистерге қарағанда партияға аз адал болғандығы айтылды. Партияның символы – тұтанған шам.

Федералды кезең

DLP Заңнамалық кеңестегі үш оппозициялық партияның бірігуі арқылы құрылды: Халықтық демократиялық партия, Тринидад еңбек партиясы және Саяси прогресс топтарының партиясы. Сонымен қатар, Батлер партиясының мүшесі Стивен Махарадж та қосылды. Үш партия Сер Александр Бустаманте басшылығымен Батыс Үнді Федерациясының Демократиялық Еңбек партиясымен бірігіп, жалғыз ұлттық партия құрды. DLP 1958 жылғы Батыс Үнді Федерациясының федералды сайлауында PNM-ді жеңіп, Федералды Парламентке бөлген он орынның алтысын жеңіп алды. Бірақ, көп ұзамай партия ыдырай бастады. Партияның Заңнамалық кеңестегі алғашқы басшысы Бадасе Саган Марадж ауырып, төсекке жатып, петидинге артық тәуелді болып қалды. Рудранатх Капильдео 1960 жылы партия басшысы болып сайланды; ол Эрик Уильямсқа "интеллектуалды қарсылас" ретінде партияға әкелінді. Капильдео 1963 жылы Тринидадтан Лондон университетінде оқыту үшін кеткенде, партияның бір тобы жалпы жиналыс шақырып, Альберт Гоместі партия басшысы етіп сайлады. Дегенмен, партияның қатардағы мүшелері Капильдеоны қолдады, ал Гомес тобы партиядан шығып кетті.

Тәуелсіздік дәуірі

1961 жылы Халық өкілдігі туралы заң қабылданды, ол жеке куәліктерді, дауыс беру машиналарын енгізу арқылы сайлау процесін жаңғыртты және сайлау округтерінің шекараларын өзгертті. ДЛП бұл қадамды үнді-тринидадтық сайлаушыларды сайлау құқығынан айыру әрекеті деп қарады. Үнді-тринидадтықтардың білімі төмен болды және олар билік органдарына күмәнданды. ДЛП үнді-тринидадтықтардың тіркелуге келіспеуі мүмкін екенін және оларды "құрылысы күрделі" дауыс беру машиналарын қорқытуы мүмкін екенін мәлімдеді. Олар сондай-ақ PNM-ді PNM қолдаушыларының ықпалын барынша арттыру және ДЛП қолдаушыларының ықпалын азайту үшін сайлау округтерінде манипуляция жасады деп айыптады. Осының салдарынан 1961 жылғы жалпы сайлау кампаниясы өте шиеленіскен және нәсілдік жағынан бөлінген болды. ДЛП дауыс беру машиналарын бұрмалаған деп мәлімдеді. Бұл айыптауларға қолдау табылды, алғашқы нәтижелерде PNM үміткері А.Н.Р. Робинсон өз сайлау округінде тіркелген сайлаушылар санынан көп дауыс алғаны анықталды. PNM парламентте үштен екі көпшілікті (30 орынның 20-сы) қамтыды. ДЛП қалған 10 орынды жеңіп алды. 1961 жылы Федерация таратылғаннан кейін (Ямайканың шығуынан кейін) бұл көпшілік PNM-ге ДЛП-нің қатысуынсыз Тәуелсіздік Конституциясын жазуға мүмкіндік берді. Дауыс берудегі бұзушылықтар туралы айыптауларға жауап ретінде ДЛП парламенттің ашылуын бойкоттап, негізінен бойкоттар мен парламенттен шығып кету арқылы жұмыс істеді. 1963 жылы Рудранатх Капильдео Лондон университетінде тұрақты қызметке орналасып, Лондон қаласында болғанда ДЛП-ні басқаруға және оппозиция жетекшісі болуға тырысты. Ол Өкілдер палатасының спикері Арнольд Томасстың арнайы рұқсатымен парламенттегі өкілдігін сақтап қалды. Сол жылдың наурыз айында Капильдео партияға жаңа идеологияны ұсынды – демократиялық социализм. Бұл әрекет, Капильдеоның қатыспауымен бірге, партия басшылығында наразылыққа әкелді, нәтижесінде бұрынғы Батлер партиясының мүшесі Стивен Карпундео Махарадж оппозиция жетекшісі болып тағайындалды, ал Капильдео партия жетекшісі лауазымын сақтап қалды. Басшылық Капильдеоны Махараджбен партия жетекшісі ретінде алмастыруға тырысқанда, Капильдео басшылықты қызметтен босатып жіберді. Осыған жауап ретінде 1964 жылдың 13 қаңтарында үш депутат – Монтгомери Форрестер, Питер Фаркуар және Таджмул Хосейн партиядан шығып, Либералдық партияны құрды.

Ел мен партиядағы тәртіпсіздіктер

Тәуелсіздік екі негізгі сала – қант және мұнайды шетелдік көпұлттық корпорациялардың қолына қалдырды (қант саласында Tate & Lyle, мұнай саласында Shell, British Petroleum және Texaco). Еңбек одақтары мұны ПНМ және ДЛП басшылығының шетелдік корпорацияларға сатқанын көрсеткен дәлел деп түсіндірді. Джордж Уикс, ПНМ-ге қарсы афро-тринидадтық кәсіподақ жетекшісі, Мұнай кен орындары жұмысшыларының кәсіподағын басқаруды қолға алды, ал Кришна Говандан Бхадасе Саган Марадждың Барлық Тринидад қант плантациялары мен фабрика жұмысшылары одағының басшылығына қарсы шықты. 1965 жылдың наурыз айында 15 000 қант өндіруші жұмысшы ереуілге шықты. Уильямс төтенше жағдай жариялап, азаматтық құқықтарды тоқтатты. Бұл Тринидад және Тобагоның афро-тринидадтық және тобаголық үстемдік құрған Кәсіподақтар конгресін Үнді Тринидад және Тобагоның қант жұмысшыларымен одақтастырды. 1965 жылғы еңбек дауларына жауап ретінде ПНМ үкіметі Өнеркәсіптік тұрақтандыру заңын (ӨТЗ) енгізді, ол мемлекеттік қызметте ереуілдерге тыйым салды және жеке секторда ереуілдер мен жұмыстан шығаруды шектеді. Демократиялық социализм рухында Стивен Карпундео Махарадж депутаттарына заң жобасына қарсы дауыс беруді тапсырды. Алайда, Өкілдер палатасының екі мүшесі (Эшфорд Састри Синанан және Лайонел Франк Сеукеран) және барлық төрт сенатор заң жобасын қолдады. Бұл партияның үш қанатқа бөлінуіне және билік үшін күресуіне әкелді. Орталық қанатты Вернон Джамадар, сол қанатты Стивен Карпундео Махарадж, ал консервативті қанатты Лионель Франк Сеукеран мен Эшфорд Састри Синанан басқарды. Махарадж, оппозиция жетекшісі ретінде, ДЛП сенаторларын қуып шығып, олардың орнына солшылдар C. L. R. Джеймс, Джордж Уикс (екеуі де афро-тринидадтықтар), Адриан Кола Риензи (индо-тринидадтық және 1937 жылғы Еңбек қозғалысында Т. Б. Батлердің бұрынғы одақтасы), және Джек Келшаллды (тринидадтық ақ нәсілді социалист және Чедди Джаганның бұрынғы кеңесшісі) тағайындауға тырысты. Оппозиция жетекшісі ретінде Махарадж оппозициялық сенаторларды тағайындау және босату құқығына ие болды. Маусым айында ДЛП сенаторларының ӨТЗ-ға қарсы шықпауына жауап ретінде Махарадж генерал-губернатор сэр Соломон Хохойға хат жазып, сенаторлардың тағайындалуын қайтаруды және олардың орнына Джеймс, Риензи және Клайв Филлді тағайындауды сұрады. Бірақ Хохой партияның консервативті қанатының кеңесіне (төрт депутаттың қолдауымен) сүйене отырып, Махарадждің тағайындалуын қайтарып алып, оның орнына Рудранатх Капильдеоның үлкен ағасы Симбхунатх Капильдеоны тағайындады. Осы уақытқа дейін Рудранатх Капильдео партия жетекшісі болып қалды. Ол Махараджды оппозиция жетекшісі етіп таңдаған және ӨТЗ-ға қарсы болған. Алайда, ол даудың бір жағын таңдамай, Англиядан шілдеде қайтып келгенге дейін беймаз болды. Ол келген соң Симбхунатх Капильдеоны партиядағы басты алауызшы деп айыптап, оны өлтіру үшін жалдамалы кісіні жалдаған деп айыптады. Ол Махарадж, Джеймс, Келшалл және Риензимен кездесіп, ДЛП-ны ӨТЗ-ға қарсы жұмылдыруға уәде берді. Келесі күні ол Джеймс, Махарадж және Риензиді партия мүддесіне қарсы құлық жасады деп айыптады. Ол ағасын оппозиция жетекшісі қызметінен босатып, оның орнына Джамадарды тағайындады. Бұл әрекеттерге жауап ретінде ДЛП қайтадан бөлінді. Стивен Махарадж Жұмысшылар мен фермерлер партиясын (Уикс, Джеймс және жас Басдео Пандаймен бірге) құрды, Симбхунатх Капильдео ДЛП-ден кетіп, Либералдық партияға қосылды, ал Лионель Сеукеран тәуелсіз саяхатшы болды. Нәтижесінде ДЛП мен Либералдық партияның әрқайсысы төрт орынға ие болды, ЖФП бір орынды, ал Сеукеран тәуелсіз ретінде қалған орынды иеленді. Сеукеран өзінің қолдаушыларын ұйымдастыру үшін Сеукеран тәуелсіз партиясын (СТП) құрды. 1966 жылғы жалпы сайлау ДЛП-ге жалғыз оппозициялық партия ретінде бұрынғы позициясына оралуға мүмкіндік берді. ДЛП 36 орынның 12-сін жеңіп алды. ЖФП, СТП және Либералдық партия бірде-бір орын жеңе алмады. Рудранатх Капильдеоның үнемі қатыспауы оның орынды 1967 жылы бос деп жариялауға әкелді. ДЛП наразылық ретінде қосымша сайлауға бойкот жариялағанда, Бадасе Саган Марадж тәуелсіз кандидат ретінде сайлауды жеңіп, парламентке оралуға мүмкіндік алды.

"Достықпен дауыс беру"

1969 жылы Вернон Джамадар партия басшылығын Капильдеодан тартып алды. 1970 жылы «Қара күш» көтерілісінен және әскерлік бүліктен кейін ДЛП ПНМ-нің бұрынғы басшы орынбасары А.Н.Р. Робинсонмен және оның жаңа қозғалысы – Демократиялық азаматтардың іс-қимыл комитетімен (АКДК) одақтасты. Уильямс сайлауды 6 айға ертерек тағайындағанда, Робинсон сайлауға қатыспайтынын мәлімдеп, жақтастарына сайлауды бойкоттауға шақырды. ДЛП оған наразылық білдіргеніне қарамастан, Робинсонның «дауыс бермеу» науқанына қолдау көрсетті. ДЛП-ның қатыспауынан пайда көруді үміттене отырып, Бхадасе Саган Марадж Демократиялық азаттық партиясын құрды. Оның кандидаттарының арасында Стивен Карпундео Махарадж, Лайонел Франк Сеукеран және Сатнараян Махарадж болды. ДЛП жауап ретінде өз жақтастарын Марадж партиясының жеңісіне жол бермес үшін, олардың басты қарсыласы – Халықтық ұлттық қозғалысқа дауыс беруге жіберді. Осылайша, Демократиялық азаттық партиясы ДЛП-ның «дауыс бермеу» науқанына қарсы күресте сәттілікке жете алмады және бірде-бір орынды жеңіп ала алмады. Осы жылы Бхадасе Саган Марадж қайтыс болды. Бойкоттың арқасында ПНМ 1971 жылғы жалпы сайлауда барлық орындарды жеңіп алды. Партияның көптеген мүшелері Робинсонның әрекеттеріне көңілі қалды, бірақ бойкот сайлау машиналарын қағаз дауыс бюллетеньдерімен алмастыруға себеп болды.

Партияның жойылуы

1972 жылы Аллой Лекуэй Жамадарды партия басшысы лауазымынан ығыстырды. Бұл Вернон Джамадардың Тринидад пен Тобагоның Социал-демократиялық Еңбек партиясын құруына әкелді. Содан кейін DLP Либералдық партияның қалдықтарымен бірігіп, өзін Біріккен Демократиялық Еңбек партиясы деп атады, қазір оған Симбхунатх Капильдео жетекшілік етеді. Ашфорд Синанан басқарған тағы бір фракция пайда болып, өзін Батыс Үндістан Ұлттық партиясы (WINP) деп атады. 1976 жылғы жалпы сайлауда бұл партиялардың ешқайсысы орын жеңіп алмады. Басдео Пандай басқарған жаңа Біріккен Еңбек фронты DLP-ны оның негізгі Индо-Тринидад сайлау округінен толығымен ығыстырды. Жамадар мен Лекуэй екеуі де Сипария округінен сайлауға түсті (сегіз үміткердің ішінде), бірақ ULF-тің Раффик Шахтан ойдағыдай жеңіліске ұшырады. Бұл олардың саяси мансабының аяқталуын білдірді. Кейін Басдео Пандай партияны қолдаған халықты Ұлттық қайта құру альянсына (индо-тринидадтықтарды көпұлтты коалицияның құрамында билікке әкелген) бастады, содан кейін 1995-2001 жылдар аралығында Біріккен Ұлттық Конгресс үкіметіндегі басым фракция ретінде билікке жеткізді, ал бұл үкімет 2010 және 2015 жылдары Камила Персад-Бисессар басшылығымен қайтадан жеңіске жетті. Партия тарағаннан кейін DLP принциптері партия саясатында маңызды рөл атқармады. Симбонат Капильдео мен Вернон Джамадар өздерінің заңгерлік тәжірибелеріне оралды. Сатнарайан Махарадж 1971 жылы әкесінің әйелі, Бадасе Саган Марадж қайтыс болғаннан кейін Санатан Дхарма Маха Сабханың басқаруын өз қолына алды. Аллой Лекуэй Тринидад пен Тобаго Крикет кеңесінің президенті және бас директоры ретінде көрнекті қызмет етті, ол 2005 жылы зейнетке шықты.

Саяси әсері

DLP Халықтық Демократиялық партиясының (PDP), Тринидад Еңбек партиясының (TLP) және Саяси Прогресс Топтары Партиясының (POPPG) бірігуінен құрылды. ПДП негізінен индуист брахмандары басшылық ететін, Индо Тринидадтың орта және жоғарғы орта таптарының консервативті партиясы болды. POPPG – ақ және аққа жақын орта және жоғарғы орта таптың партиясы, шағын болғанымен экономикалық жағынан күшті топ еді. Тринидад Еңбек партиясы жұмысшы табының партиясы болды, бірақ 1946 жылы сайлаушылардың 12% құраған қолдауы 1956 жылы 5% дейін төмендеді. ПДП мен POPPG екеуі де Индо Тринидад және Афро Тринидад жұмысшы табына үндеу жасау арқылы сайлау қолдауын алды, бірақ PNM-нің күшеюі Афро Тринидадтарды POPPG-ден бөліп тастады. ДЛП діни және нәсілдік негізде Санатан индуистерге үндеу жасау арқылы индуист Тринидадтар арасында бекініп алды, бірақ 1961 жылғы сайлау кампаниясының нәсілге негізделген үндеуі үнді емес орта тап өкілдерін алшақтатып жіберді. Рудранатх Капильдеоның Демократиялық социализмді қабылдауы партияның базасымен байланысты нығайтуға бағытталған әрекет болды, бірақ ол орта таппен арадағы жіктерді кеңейтті. 1970 жылдардың басында партия басшылығының көп бөлігі брахман индуистер немесе пресвитериандық үндістерден құралды. DLP ешқашан саяси билікке ие болған жоқ, бұл Тринидад пен Тобагоның даму бағысына тигізетін әсерін шектеді. Сонымен қатар, PNM-нің Эрик Уильямс тұлғасындағы күшті орталық басшылығынан айырмашылығы, DLP біртұтас басшылыққа ие болған жоқ. 1960 жылы Гомес фракциясының, ал 1964 жылы Фаркухар, Форрестер және Хосейннің партиядан кетуі халықтың бір бөлігінің саяси өкілдіксіз қалуына әкелді, бұл жағдай 1981 жылы Ұлттық Қайта Құру Ұйымы құрылғанға дейін жалғасты. Эрик Уильямс Индо Тринидад халқының көп бөлігін, оның ішінде мұсылмандар мен пресвитериандық үндістерді PNM-ге тарта алды. Бұл топтар кейін PNM-ден алыстағанымен, мұсылмандар 1986 жылға дейін PNM-де маңызды күш болып қала берді. Партияны еңбек көшбасшыларымен одақтастыру арқылы кеңейту мүмкіндігіне ие болған Рудранатх Капильдео партияны осы бағыттан бұруды жөн көрді. Партиядағы билікті Афро Тринидадтармен бөлісудің орнына, Капильдео оппозицияда қалуды таңдады. PNM нәсілдік шиеленіс тудыратын риторикадан бас тартқан кезде, DLP басшылығы олармен қарым-қатынас орната алды. Партияның көптеген мүшелері басшылықты саяси жеңілдіктер үшін ұлттық мүдделерден бас тартқан деп айыптады, бірақ 1965 жылғы тазалау партияда басшылыққа қарсы тұра алатын жеке қолдауы бар ешкім қалмағанын қамтамасыз етті. 1960 жылдардағы еңбекшілердің наразылығы мен 1970 жылдардың басындағы "Қара күш" қозғалысы PNM-ге қарсы жаңа оппозициялық күштерді құрды, бірақ DLP басшылығы бұл топтарды өз ықпалына ала алмады. Нәтижесінде оппозиция 1986 жылы Ұлттық Қайта Құру Альянсы құрылғанға дейін фрагменттелген және біртұтас емес күйде қалды.