Кіріспе
Америкалық саясаткер Амаса Мейсон Лайман (30 наурыз 1813 – 4 ақпан 1877) – Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының ерте кездегі жетекшісі және апостол болған. Ол сондай-ақ Жозеф Смиттің Бірінші Президенттігінде кеңесші қызметін атқарды.
Amasa Mason Lyman (March 30, 1813 – February 4, 1877) was an early leader in the Latter Day Saint movement and was an apostle. He was also a counselor in the First Presidency to Joseph Smith.
Ерте өмір және дінге айналу
Лайман Нью-Гэмпшир штатының Лайман қаласында Розуэлл Лайман мен Марта Мейсонның үшінші ұлы болып дүниеге келді. 1832 жылдың көктемінде Лайман екі миссионер – Орсон Пратт пен Лайман Э. Джонсонмен кездесті. Лайманды Джонсон 1832 жылдың 27 сәуірінде Мәсіх шіркеуінің мүшесі ретінде суға батыру арқылы қабылдады. 28 сәуірде Лайманды Пратт бекітті. Лайман соңғы күндердің қасиеттісі болғаннан кейін Нью-Йорк штатының Пальмира қаласына 370 миль сапар шекті, онда ол Джозеф Смит пен Мартин Харриспен кездесемін деп үміттенді. (Смит пен Харрис 1830 жылы Мормон кітабын жариялаған және шіркеуді ұйымдастырған кезде Пальмира аймағында тұрған). Лайман Пальмираға келгенде, Смит пен Харристің бір жыл бұрын Огайоға көшіп кеткенін және Смит қазір Миссуриде сапарда екенін білді. Огайодағы соңғы күндердің қасиеттілеріне қосылуға бекінген Лайман Харристің фермасын сатып алған Томас Лаккинің фермасында уақытша жұмыс тапты. (Харрис Мормон кітабын басып шығару үшін ақша жинау мақсатымен оны сатқан болатын). Екі апта жұмыс істегеннен кейін Лайман Нью-Йорк штатының Баффало қаласынан Огайо штатының Кливленд қаласына кемемен баруға жеткілікті ақша тапты. Кливлендтен Лайман 45 миль қашықтықты Хирамға дейін жаяу жүрді, онда Смит пен оның отбасы тұрады екен деп естіді. Лайман Смит тұрған үйдің иесі Джон Джонсонмен кездескенде, Джонсонның бірнеше апта бұрын оны суға батыру арқылы қабылдаған миссионердің әкесі екенін анықтады. Джонсон Лайманды үйіне шақырып, фермасында жұмыс істеуге ұсынды. Лайман 1832 жылдың 5 маусымынан тамыз айына дейін осылай істеді. Лайман Смитпен 1 шілдеде, Смит Миссуриден Хирамға оралғанда кездесті.
Миссионерлік қызмет және шіркеу басшылығы
1832 жылдың тамызында Смит Лайманға: "Раббы жүзімдікте еңбегіңді қажет етеді", - деді. Лайман шіркеу миссиясында қызмет етуге келісті. 23 тамызда Смит пен Фредерик Г. Уильямс Лайманды қарт етіп бекітті. Ертесі күні ол Зеруббабел Сноумен миссионерлік сапарға шықты. Лайман Сноу мен Уильям Ф. Кахунмен бірге АҚШ-тың шығысында қызмет етіп, қазіргі Батыс Вирджиния штатындағы Кабелл округіне дейін уағыз айтты. 1833 жылдың 11 желтоқсанында Лайманды 1832 жылы оқытып, крещение рәсімінен өткізген Лайман Е. Джонсон мен Орсон Пратт жоғары рухты дін қызметкері етіп бекітті. 1835 жылдың мамыр айында Лайман Киртлендке (Огайо штаты) шіркеу бас кеңсесіне қайтып келді. Маусымда шіркеу конференциясында Смит Лайманды жаңадан құрылған Жетідегендердің Бірінші кворумының мүшесі болуға шақырды. 1836 жылы Лайман Киртленд ғибадатханасында "Киртленд дарысын" алды.
Неке және отбасы
1835 жылы Лайман Киртлендте Луиза Мария Таннерге үйленді. Олардың сегіз баласы болды. 1844 жылдың сәуір айында Смит Лайманға көп әйел алу қағидасын үйретті. "Соңғы рет қолымды жылы қысып, [Смит] маған: "Амаса бауыр, мен үйреткен қағидаларды іске қосып көр, Құдай сізді жарылқасын!" - деді", - деп кейін еске алды Лайман. Ұзақ өтпей Лайман өзінің бірінші және екінші көп әйелдері Дионта Уокер мен Каролина Партриджге үйленді. 1846 жылы Лайман тағы төрт әйелге үйленді: Элиза Мария Партридж (Смиттен қалған көптеген жесірлердің бірі және Лайманның әйелі Каролинаның 25 жастағы қарындасы), Паулина Элиза Фелпс, Присцилла Турли және Корнелия Ливитт. 1851 жылы Лайман өзінің сегізінші және соңғы әйелі Лидия Партриджге, Каролина мен Элизаның қарындасына үйленді.
Қосымша тапсырмалар
Лайман шіркеу үшін бірнеше миссионерлік сапарлар жасап, Вермонт, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк, Висконсин, Иллинойс және Теннесси штаттарында уағыз айтты. 1838 жылы Лайман Смитпен бірге Миссури штатындағы Фар-Уэст қаласына барды, онда Смит шіркеудің бас кеңсесін көшірді. Лайман 1838 жылдың 25 қазанында болған Крукд-Ривер шайқасына қатысты, ол соңғы күнгі қасиеттілер мен Рэй округынан келген Миссури милициясы арасындағы шайқас болды. 1839 жылы Лайман соңғы күнгі қасиеттілермен бірге Наувоо, Иллинойс штатындағы жаңа бас кеңселеріне сапар шекті. 1841 жылы Лайман жаңа құрылған Наувоо университетінің регенті болып тағайындалды. 1842 жылдың 20 тамызында Смит Лайманды шіркеудің апостолы ретінде қызмет етуге шақырды. Лайман Орсон Пратт шіркеуден қуылғаннан кейін он екі апостолдың кворумында бос орынды толтырды. Бес айдан кейін, 1843 жылдың 20 қаңтарында Пратт қайтадан шомылдырылып, он екі апостолдың кворумындағы бұрынғы лауазымына қайта оралды. Лайман ең кіші және "он үшінші" апостол болғандықтан, кворумнан шығарылды. 1843 жылдың 4 ақпанында Смит Лайманды Бірінші Президенттікке қосымша кеңесші ретінде қызмет етуге шақырды. 1843 және 1844 жылдардағы соңғы күнгі қасиеттілер үшін, әсіресе Смит қайтыс болғаннан кейін болған алабұдындауларға байланысты Лайман бұл лауазымға шіркеу конференциясында бекітілген жоқ.
Бригам Янгтың ізбасары
1844 жылдың шілдесінде Лайман сапарда жүргенде Смит пен оның інісі Хайрумның Иллинойс штатының Карфаген қаласында көтерілісшілердің қолынан қаза тапқанын естіді. Ол Наувуға оралды. 6 тамызда елшілер Бригам Янг, Хебер К. Кимболл, Уилфорд Вудрауф, Пратт және Лайман Уайт Наувоға келгенде, Лайман Янгтың және Он екі елшілер кворумының басшылығын қолдаған соңғы күнгі қасиеттілер тобымен бірге болды, бұл бірінші президенттікте Смиттің бірінші кеңесшісі Сидни Ригдонның басшылығына қарсы болды. Янг 1844 жылдың 12 тамызында Лайманды Он екі елшілер кворумының мүшесі ретінде қайта қызметке бекітті. 1847 жылы Лайман жеті әйелі мен балаларымен бірге Янгты ілесіп, қазіргі Юта штатындағы Солт-Лейк аңғарына мормон пионерлерімен бірге сапар шекті. Янг Лайман мен Чарльз С. Ричті Калифорнияның оңтүстігіндегі Сан-Бернардино аңғарында мормондық бекініс құру үшін экспедицияны басқаруға таңдады, бұл Янгтың көптен бергі арманы болған. 1851 жылдың наурыз айында Лайман мен Ричтің басшылығымен 437 соңғы күнгі қасиеттілер Ұлы Солт-Лейк-Ситиден аттанды. Алайда, 1869 жылы Лайман Годбеиттер деп белгілі Сион шіркеуімен болған кездесулерін мойындамаса да, Уильям С. Годбемен байланыс орнатып, Годбе мен оның жақтастарымен кездесу үшін Солт-Лейк-Ситиге баруын жалғастырды.