Кіріспе
Апатин (Апатин) – Сербияның Воеводина автономды облысының Батыс Бачка ауданында орналасқан қала және муниципалитет. 2022 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 14 613 адамды, ал муниципалитет 23 155 тұрғыннан тұрады.
Атауы
Сербия тілінде бұл қала Апатин (Апатин) деп аталады, ал румын, хорват (Шокац) және венгр тілдерінде де осы атау қолданылады. Немец тілінде ол Абтаузен деп аталған. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Апатин атауы ежелгі Опаты түрінен шыққан, қала алғаш рет 11 ғасырда осылай аталған.
География
Апатин муниципалитеті Дунай өзенінің сол жағалауында, Сомбор (солтүстік-шығысқа қарай) және Оджаци (оңтүстік-шығысқа қарай) муниципалитеттерінің арасында орналасқан. Апатин Бачканың кең жазығының солтүстік-батыс бөлігінде, Дунайдың сол жағында жатыр. Ол Воеводина автономиялық провинциясының құрамында.
Тарих
Осы аймақтың қолайлы географиялық орны, Дунайға жақындығы және табиғи байлығы (жемісті жер, өзен жағасындағы ормандар, батпақты аймақтар мен арналарда балықтың көптігі, ормандағы аңшылық) түрлі дәуірлерде адамдарды тартып, осында қоныстандырды. Осы себептерге байланысты, тіпті тарихқа дейінгі дәуірде сарматтар, кельттер, готтар және басқа да мәдениеттер осы аймақта бірінен соң бірі алмасып тұрды. Бірінші ғасырда римдіктер басып алған кезде елді мекен қорғанысқа толы әскери бекініске айналдырылды және Паннония провинциясын қорғауда маңызды рөл атқарды. Кейіннен бұл аймақ ғұндар, гепидтер мен авариялардың бақылауына түсті. VI ғасырда славяндар қоныстанды, ал IX ғасырда бұл аймақ Болгар империясының құрамына енді. Тителде тұратын болгар герцогы Салан Бачка аймағын басқарды. X ғасырда мажарлар Орталық Еуропаға келіп, мажарлар мен славяндар қоныстанған мемлекет құрды. Апатиннің алғашқы жазбадағы есімі 1011 жылы Калокса епископтығының аббаттығында кездеседі. Басқа деректерге сәйкес, Апатин алғаш рет 1407 жылы айтылған. Бұл уақытта елді мекен ортағасырлық Венгрия Корольдігінің Бодрогиенсис округінің құрамына кірді. XIV-XV ғасырларда аймақ феодалдық болып, жер үшін вассалдар жер иелеріне әскери қызмет көрсетуге міндетті болды. Осы кезеңде көптеген балықшылар, аңшылар және диірменшілер осы аймаққа қоныстанды. 1417 жылы Апатин 1402 жылы Сербияның деспоты болған Стефан Лазаревичтің меншігі ретінде танылды. 1526-1527 жылдары ол император Йован Ненадтың қысқа ғұмырлы серб мемлекетіне тиесілі болды, ал көп ұзамай (1541 жылы) бұл аймақ Осман империясының құрамына енді. Османдық әкімшілік кезінде Апатин Сегедин санджағының бөлігі болды және негізінен сербтер тұрды. XVII ғасырдың соңында ол Габсбург монархиясының құрамына кірді. 1690 жылы Арсений Чарноевич басқарылған сербтердің жаппай көшіп кетуі кезінде көптеген босқындар Апатинге, Сомборға және Пригревицаға келді, осылайша бұл аймақта серб халқының саны артты. 1748 жылы көптеген неміс отаршылары Апатинге қоныстанды, олар сербтерді көбінесе күшпен қуып, кейін Стапарға қарай көшірді. Неміс отаршылары әртүрлі аймақтардан келді. Жиналу орталығы Германияның Ульм қаласында болды, содан кейін олар Дунай арқылы Апатинге жеткізілді, ол Воеводинадағы неміс экспансиясының негізгі базасына айналды. Осы кезде қаладағы шіркеу портының жанында, ал қала алаңы да салынды. Мектептер, балықшылар станциясы, қолөнер шеберханалары сияқты ғимараттардың жылжымайтын мүлік құны өсе бастады. Сот палатасы экономиканы жақсарту үшін экономикалық мақсаттарды алға қоюға шешім қабылдады, ал 1756 жылы сыра қайнату зауыты мен арақ зауыты салынды. 1764 жылы үлкен тоқыма фабрикасы салынды. 1760 жылы Апатин ресми түрде арнайы мәртебеге ие қала және басты сауда орталығы деп жарияланды. XVIII ғасырдың соңында апатты су тасқыны ескі қала алаңын қиратып, елді мекеннің жартысын жойды. Жаңа алаң сыра зауытынан солтүстік-батысқа қарай салынды. Қазіргі қала пішінін ала бастады. XVIII ғасырдың басында Апатин экономикасы дамыды, негізінен сауда, қолөнер және кеме жасау салаларының есебінен. Габсбург әкімшілігінің алғашқы жылдары Апатин Габсбург Венгрия Корольдігінің ішіндегі Бач округінің әкімшілік бөлігі болды. Кейіннен ол жаңадан құрылған Бач-Бодрог округіне қосылды. 1848-1849 жылдары Апатин Сербия воеводтығының, Австрия империясының ішіндегі серб автономиялық аймағының бөлігі болды, ал 1849-1860 жылдары Сербия воеводтығының және Темешвар банатының, Австрияның жеке провинциясының бөлігі болды. Воеводство жойылғаннан кейін 1860 жылы ол Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамына қайтадан Бач-Бодрог округіне кірді, ол 1867 жылдан кейін Монархияның екі автономды бөлігінің бірі болды. 1869 жылы көптеген банктер мен жинақ банктері құрылды, бұл өнеркәсіптік дамуға жол ашты. Көптеген кірпіш зауыттары кірпіш пен плитка өндірді, олар Венадағы көптеген ғимараттарды және Песттегі барлық ғимараттарды салуға пайдаланылды. 1912 жылы Апатин Сомбор мен Сонтаға темір жолмен қосылды, ал келесі жылы кеме жасау зауыты құрылды. Бүгінде кеме жасау зауыты жаңғыртылды, өйткені бүкіл Дунайдағы жалғыз кеме жасау зауытында қайықтарды кемежайға тез тарту үшін арнайы көтеру жүйесі бар. 1910 жылғы санаққа сәйкес, Апатин тұрғындарының көпшілігі неміс тілінде сөйлеген. 1918 жылы Банат, Бачка және Бараньяның бір бөлігі ретінде Апатин Сербия Корольдігінің құрамына кірді, кейіннен ол Монтенегро Корольдігі және словендер, хорваттар және сербтер мемлекетімен бірге Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігін (1929 жылы Югославия деп аталды) құрады. 1918-1919 жылдары Апатин Банат, Бачка және Баранья аймағының және (1918-1922 жылдары) Нови-Сад округінің бөлігі болды. 1922-1929 жылдары қала Бачка облысының, ал 1929-1941 жылдары Югославия Корольдігінің провинцияларының бірі - Дунай банавинасының бөлігі болды. 1941 жылы Оккупациялық күштер Югославияны басып алып, бөліп алған кезде Апатин Хортидің Венгриясының құрамындағы Бач-Бодрог округіне қосылды. Қала 1944 жылға дейін Оккупациялық күштердің бақылауында болды. Батина шайқасы кезінде майдан Апатин мен Богоевоға дейін созылды, ал осы жерлер түнде әскери базаларға айналды. Югославия партизандары 1944 жылдың 24 қазанында Апатинге кірді, содан бері Апатин Югославияның Воеводина автономиялық провинциясының бөлігі болды, ол (1945 жылдан бастап) Жаңа социалистік Югославияның құрамындағы Сербия Халық Республикасының бөлігі болды. 1944 жылы Югославиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Югославия азаматтарының неміс этникалық тобының бір бөлігі жеңілген неміс армиясымен бірге аймақтан кетті. Югославияның кеңесуші антифашистік кеңесі (AVNOJ) қалған неміс халқын мемлекеттік жау ретінде жариялап, коммунистік түрме лагерлеріне жіберді, онда олардың бір бөлігі ауру, суық және азық-түлік жетіспеуден қайтыс болды. Апатиндегі неміс халқының 2074 адамнан тұратын қаза болды, олардың есімдері белгілі. Бұл көрсеткішке КСРО-ға депортацияланған құрбандар да кіреді. Түрме лагерлері таратылғаннан кейін (1948 жылы) қалған неміс халқының көп бөлігі келесі онжылдықтарда Югославиядан, негізінен экономикалық себептерге байланысты кетіп қалды. Соғыстан кейін Апатин басқа аймақтардан, әсіресе Ликадан келген (негізінен серб) қоныс аударушылармен толықты. Соғыстан кейін жүргізілген халық санақтарында сербтер қаладағы ең ірі этникалық топ ретінде тіркелді. 1992-2003 жылдары Апатин Югославия Федерациясының, 2003-2006 жылдары Сербия мен Черногория мемлекеттік одағының және 2006 жылдан бері тәуелсіз Сербияның құрамында болды.
Демография
2011 жылы өткізілген соңғы ресми санақ мәліметтері бойынша Апатин муниципалитетінде 28 929 адам тұрады.
Этникалық көпшілік тұрғылықты жерлер
Серб этникалық басымдығы бар елді мекендер – Апатин және Пригревица. Хорват/Шокац этникалық басымдығы бар елді мекен – Сонта. Венгр этникалық басымдығы бар елді мекендер – Купусина және Свилоево.
Қаладағы этникалық топтар
Сербтер = 13,990 (72,41%)
Румындар = 967 (5,01%)
Мажарлар = 848 (4,39%)
Хорваттар = 658 (3,41%)
Югославиялықтар = 612 (3,17%)
Ромалар = 369 (1,91%)
Немістер = 142 (0,74%)
Черногориялықтар = 100 (0,52%)
Басқалар.
Romanians = 967 (5.01%)
Hungarians = 848 (4.39%)
Croats = 658 (3.41%)
Yugoslavs = 612 (3.17%)
Roma = 369 (1.91%)
Germans = 142 (0.74%)
Montenegrins = 100 (0.52%)
Others.
Сабақ
Апатин қаласының жанында Юнакович шипажайы орналасқан. Бұл заманауи және жақсы жабдықталған оңалту мен демалыс орталығы, онда спорт алаңдары, ашық бассейндер, ішкі емдеу кабинеті және сауналар бар.
Ғимараттар
Апатиндегі маңызды ғимараттардың қатарында жаңа православие христиан соборы, Марияның көтерілуі шіркеуі (18 ғасырда салынған), Апатин қалалық әкімшілігі және Шпейзер мавзолейі бар.
Туристік нысан
Апатин танымал туристік орын, және Дунай өзеніне және орманға жақын орналасқандықтан, балықшылар мен аңшылардың жиналатын жері. Сонымен қатар, соңғы қырық жылдан бері өткізіліп келе жатқан "Апатин балықшылары түндері" (Apatinske ribarske večeri) деп аталатын жыл сайынғы шара бар. "Балықшылар түндері" әдетте 1 шілдеде басталып, бес немесе жеті күнге созылады.