Кіріспе

Румын ақыны, романист, драматург және әдеби сыншы Александру Македонски (; сонымен қатар Al. A. Македонски, Македонски немесе Македонский; 14 наурыз 1854 – 24 қараша 1920) – румын ақыны, романист, драматург және әдеби сыншы, ең әйгілісі туған елінде француз символизмін насихаттауы және румын символизмі қозғалысын алғашқы онжылдықтарында жетектеуі үшін белгілі. Жергілікті модернист әдебиеттің алға басушысы, ол еркін өлеңді алғаш қолданған жергілікті автор және кейбіреулер оны қазіргі Еуропа әдебиетіндегі алғашқы автор деп санайды. Румын әдебиеті шеңберінде сыншылар Македонскийді ұлттық ақын Михаи Эминескудан кейін екінші орынға қояды; «Literatorul» журналы төңірегінде қалыптасқан космополиттік және эстетикалық бағыттың көшбасшысы ретінде ол Эминеску мен оның мектебінің ішкі бетке бұрылған дәстүрлілігіне қарама-қарсы болды. Валахия дәстүрінде неоромантик ретінде әдебиетке енген Македонский «әлеуметтік поэзия» деп аталған реалистік-натуралистік кезеңнен өтті, сонымен қатар өзінің стилін символизм және парнассиандыққа бейімдеп, франкофондық әлемде өзін танытуға бірнеше рет, бірақ сәтсіз тырысты. Ол поэзияның дәстүрлі қағидаларына қарсы шыққан «инструментализмді» теориялық тұрғыдан негіздегеніне қарамастан, неоклассицизммен және оның тазалық идеалымен өмір бойы байланысын сақтап келді. Македонскийдің шеберлік ізденісінің ең көрнекті көрінісі – оның қайта-қайта келетін мотиві, әсіресе сыншылар жоғары бағалаған «Түндер» циклындағы өмірді Меккеге саяхат ретінде бейнелеуі. Оның мансабының стильдік кезеңдері «Prima verba», «Poezii» және «Excelsior» жинақтарында, сондай-ақ «Thalassa, Le Calvaire de feu» фэнтези романында көрініс тапқан. Қартайған шағында ол өзінің бұрынғы жанжалшылдығынан өзгеше, өмірге бейтарап және тыныш көзқараспен ерекшеленетін ронделдердің авторы атанды. Әдеби мансабымен қатар Македонский мемлекеттік қызметкер болды, атап айтқанда 1870-ші жылдардың соңында Буджак және Солтүстік Добруджада префект болып қызмет етті. Журналист және қоғамдық қайраткер ретінде оның адалдығы либералдық бағыт пен консерватизм арасында ауытқып, сол кездегі дау-дамайлар мен пікір таластарына қатысты. Ол негіздеген көптеген басылымдардың ішінде «Literatorul» ең ықпалдысы болды, әсіресе Юнимея әдеби қоғамымен оның алғашқы қақтығыстарын өткізді. Бұл Василе Александri және әсіресе Эминескуға бағытталған, олардың контексі мен тоны Македонский мен оның жұртшылығы арасындағы үлкен араздыққа себеп болды. Бұл жағдай кейінгі жылдары қайталанды, өйткені Македонский мен оның «Forța Morală» журналы Юнист драматургы Ион Лука Карагиялеге қарсы науқан жүргізе бастады, оны олар жалған плагиатта деп айыптады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ақын Румынияның Антантамен одақтасуына қарсы Орталық державаларды қолдап, өзінің сыншыларын күшейтті. Оның өмірбаянында эзотеризмге деген тұрақты қызығушылық, өнертапқыш ретінде танылуға жасаған көптеген әрекеттері және велосипед спортына деген құштарлығы да болды. Саяси және аристократиялық отбасының ұрпағы, ақын қорғаныс министрі болған генерал Александру Македонскийдің ұлы және 1821 жылғы көтерілісші Димитрий Македонскийдің немересі болды. Оның ұлы Алексис де, немересі Соаре де белгілі суретшілер болған.

Жас шағы мен отбасы

Ақынның әкесінің туыстары 19 ғасырдың басында Валахияға келген. Оңтүстік славян тегінен шыққан олар Осман империясының үстемдігіндегі Македониядағы серб көтерілісшілерінің ұрпақтары екендерін мәлімдеді. Александрудың әкесі Димитрий және Димитрийдің інісі Павел 1821 жылғы Фанариоталық әкімшілікке қарсы көтеріліске қатысты; Димитрий Фейликтермен одақтасып, көтерілістің соңғы кезеңінде Валахия басшысы Тюдор Владимирескумен қақтығысқа түскенде Этерия тарапына шығып, оның өлтірілуіне белсенді қатысқандықтан дау тудырды. Екі Македонский бауырлас Валахия әскери күштерінде қызмет етті, сол кезде елге Ресей империясының елшілері билік етіп тұрғанда, ал Regulamentul Organic режимі отбасын Валахияның ақсүйектеріне жатқызды. Димитрий ру немесе поляк офицерінің қызы Зояға үйленді; олардың ұлы, орыс білімімен тәрбиеленген Александru, әскери және саяси иерархияда өрлеп, саяси одақтасы Александр Иоанн Куза Домнитор болып сайланғаннан кейін біріккен құрлық әскерлеріне қосылды, ал екі Дунай княздығы бірігіп Румыния мемлекетіне айналды. Офицердің інісі Павел екеуі де әуесқой ақындар еді. Македоньскийдің анасы Мария Фисента (сондай-ақ Висент немесе Висента) Ольтенияның боярынан шыққандықтан аристократиялық ортада өскен. Әкесі арқылы ол Ольтения ақсүйектеріне сіңген орыс иммигранттарының ұрпағы болуы мүмкін. Марияны бояры Думитрах Пырâяну асырап алған, ал олар Гойештідегі Аданката және Пометешти иеліктерін, Амарадия аңғарында мұра еткен. Ақын да, оның әкесі де өз тегі туралы айтылған әңгімелерге қанағаттанбады, оларға зерттеушілердің пікірінше, жалған мәліметтерге қарсы шықты. Роман православие шіркеуінің жақтастары болғанымен, Македоньскийлер өздерінің тегін Рогалаға, ол ескі Польша-Литва достастығынан шыққан Литва ақсүйектеріне дейін жегізеді. Жазушы әкесінің талабын жалғастырғанмен, Балқан тамырларын зерттеуге құштар болған болуы мүмкін: әдебиет тарихшысы Тюдор Вианудың айтуынша, бұл бейімділік оның жастық шағындағы оның шеңберінің мүшесі болған 1880 жылдардағы Македоньскийдің екі өлеңінде көрінеді, онда оңтүстік славяндар бостандықтың символы ретінде бейнеленген. Вианудың замандасы, әдебиет тарихшысы Джордж Калинеску, отбасы этникалық және мәдени көпшілікке сіңген болса да, ақынның тегі жергілікті мәдениетті «фракиялық» дәстүрмен және «ерліктер» рухымен байланыстыра отырып, байытуға қызмет етті деп болжады. Отбасы генерал Македоньскийдің қызметтік орнына байланысты жиі көшіп-қонып жүрді. Бухарест қаласында туған Македоньский ұлы төрт бауырластың үшіншісі, ең үлкені - қызы Катерина. Алты жасқа толғанға дейін ол дені нашар және жүйкелі бала болған, жиі ашуға берілгені айтылады. 1862 жылы әкесі оны Ольтениядағы мектепке жіберді, ол көп уақытын Амарадия аймағында өткізді. Кейіннен ол пейзажға деген сағынышынан «Амаразине» («Амарадиандар») циклын жазуды ойлады, бірақ оның тек бір өлеңі ғана аяқталды. Македоньскийдің әкесі сол кезде авторитарлық қолбасшы ретінде танымал болды, ал Таргу Очнадағы қызмет кезінде солдаттарды әйелі ғана жалбарынып тоқтатып, бүлік шығарды (болашақ ақынға әсер еткен оқиға). Ол қатаң ата-ана болғандықтан, балаларының біліміне белсенді қатысты. Қысқа уақыт қорғаныс министрі болып қызмет еткен генерал 1863 жылы Куза тарапынан құпия түрде қызметтен босатылды, ал оның зейнетақысы саяси жанжалдың тақырыбына айналды. Бұл мәселе Кузаның Хогенцоллерн мұрагері Кароль I билігі кезінде ғана шешілді, Парламент оның алушысы талап еткен соманы арттыруға қарсы дауыс берді. 1866 жылғы Кузаның тақтан түсуі расталған плебисцит туралы жағымсыз ойда қалған Македоньский жаңа билеушінің адал қарсыласы болып қалды. Жастық шағында да, ересек күнінде де ол әкесінің ісін қайта жандандыруға тырысты және кем дегенде бір өлеңінде болған қанағаттанбаушылыққа сілтеме жасады.

Дебют жылдары

1870 жылы Македонов Румыниядан кетіп, Австрия-Венгрия арқылы саяхаттап, Венада болды. Швейцарияға және басқа елдерге барғанға дейін, бір дереккөз бойынша, ол сол кезде Венада студент болған бәсекелесі ақын Михаи Эминескумен алғаш рет кездесіп (және ұнатпаған) болуы мүмкін. Македоновтың сапары Бухарест университетіне түсуге дайындық мақсатымен жасалған, бірақ ол уақытының көп бөлігін богемиялық ортада өткізіп, көңіл көтеру іздеді және романтикалық оқиғаларға қатысты. Дегенмен, ол өзінің жасындағы адамдардың өмір салтын сынады, олардың "бірден-бір ойын-сауықпен" айналысқанын айтты. Сол кезде жас автор романтизмнің, әсіресе валах ақындары Димитрий Болинтиняну мен Ион Хелиаде Радулескудің ықпалымен қатаң үлгі алған стильді жетілдіре бастады. Ол біраз уақыт Штирияда, Бад-Глайхенбергте болды, бұл Георге Кэлинескудің пікірінше, оның шамадан тыс дендеуіне қарсы күресу үшін медициналық кеңес болуы мүмкін. Ол жердегі пейзаж оған өлең жазуға шабыттандырды. 1870 жылы ол Джордж Бариттің Трансильваниядағы "Telegraful Român" журналында өзінің алғашқы өлеңдерін жариялады. Келесі жылы ол Италияға сапар шегіп, Пиза, Флоренция, Венеция және басқа қалаларды аралады. Сапар туралы жазбаларында ол қаржылық қиындықтарға тап болғанын және ауруға шалдыққанын көрсетеді. Македонов сонымен қатар осы қалалардағы колледж лекцияларына қатысқанын және Пиза университетінде көп уақыт оқығанын мәлімдеді, бірақ бұл факті әлі де нақты емес. Ақырында ол Бухарестке оралып, Әдебиет факультетіне түсті (бірақ сабақтарға тұрақты қатыспады). Кэлинескудың сөзіне қарағанда, Македонов сабаққа қатысудың қажеті жоқ деп ойлады, себебі "осындай жас жігіт қоғамнан оған құрмет көрсетуін күтеді". 1872 жылдың көктемінде ол өзінің тұңғыш өлеңдер жинағын – "Prima verba" ("Бірінші сөз" деген латынша сөздер) жариялағаннан кейін Италияға қайта оралды. Сондай-ақ, 1873 жылы "Telegraful Român" журналында жарияланған Карольға қарсы мақала жазған Македонов саяси қуғыннан қорқып, ісі қаралып жатқанда Штирия мен Италияға тағы бір сапар жасауды шешті. Италияда ол француз музыкатанушысы Жюль Комбарьемен танысты, олармен келесі он жылдар бойы хат алмасып тұрды. Осы кезеңде Македонов саяси өмірге және саяси журналистикаға қызығушылық танытты, бастапқыда либералдық радикалдық ағымның жақтасы болды, ол 1875 жылы Ұлттық либералдық партиясы айналасында бірікті. 1874 жылы Крайовада Македонов "Junimea" деп аталатын, қысқа ғұмырлы әдеби қоғамды құрды, бұл атау ықпалды консервативті бірлестіктің атын мақсатты түрде немесе кездейсоқ түрде көшірген. Сол кезде ол журналист және педагог Штефан Велескумен кездесті, оған Велескудің шәкірті, болашақ либералдық журналист Константин Бакалбаша куә болды және оны өзінің естеліктерінде қалдырды. Ол құруға көмектескен және либералдық бағытты ұстанған "Oltul" журналы 1875 жылдың шілдесіне дейін жарияланып тұрды, онда Македоновтың Пьер Жан де Беранже, Гектор де Шарлиу және Альфонс де Ламартиннен жасаған аудармалары, сондай-ақ оның саяхат жазбалары мен әңгімелері жарияланды. 22 жасында ол өзінің алғашқы пьесасы – "Gemenii" ("Егіздер") комедиясымен айналысты. 1874 жылы ол жас журналист және болашақ драматург Ион Лука Караджияледің назарына ілікті, ол оны "Ghimpele" журналындағы мақалаларында сатиралық түрде көрсетіп, литвалық тегі туралы мәлімдемесін күлкіге айналдырып, оны "елдің саяси дамуына" үлес қосқаннан кейін шаршап қайтыс болған "Aamsky" кейіпкеріне айналдырды. Бұл екеуі арасындағы ұзақ даудың бастауы болды. 1892 жылы осы кезеңді еске түсіріп, Македонов Караджиялені "көңілді жас жігіт" деп сипаттады.

1875 сот және префект қызметі

1875 жылдың наурыз айында Македонский жамандау немесе бүлік қоздыру айыбымен тұтқындалды. Ол Олтулмен бірге, шамамен бір жыл бойы Консервативтік партияға және оның жетекшісі, Премьер-министр Ласкар Катаргиуге қарсы науқанға белсенді қатысқан еді. Осы ретте, ол қарапайым халықтан "қолдарына қару алып, көтеріліп, үкімет агенттерін де, үкіметті де қиратуды" талап еткен. Ол Бухаресттегі Вăкăрешти түрмесіне жеткізіліп, онда үш айға жуық қамалды. Либералдық баспасөз тарапынан қолдау көрсетіліп, ең беделді либералдық адвокаттар (соның ішінде Николае Флева) қорғауымен Македонский 7 маусымда сот алдында жауап берді және ақырында айыптан босатылды. Хабарлама бойынша, Бухарест халқы сот шешіміне қуаныш білдіріп, өздігінен той ұйымдастырды. 1875 жылы Ұлттық либерал Ион Эммануэль Флорескуді Кароль премьер-министр қызметіне тағайындағаннан кейін Македонский мемлекеттік қызметке кірісті. Алайда, 1875 жылғы сайлауда Ұлттық либералдық тізімге енгізілмегеніне ренжіді. Бұл оның жас либерал Бонифачиу Флорескумен қысқаша қақтығысқа түсуіне себеп болды, бірақ көп ұзамай ол оған қосылып, Пантази Гика мен Джордж Фалкоянумен бірге «Стиндардул» журналын шығаруға қатысты. Жаңа кабинет оны Буджак аймағындағы (сол кезде Румынияның бір бөлігі болған) Болград облысының префекті етіп тағайындады. Сонымен қатар, ол Лорд Байронның 1816 жылғы «Паризина» атты эпикалық поэмасының алғашқы аудармасын жариялады және «Итало» мен «Арабтың аты» («Calul arabului») атты өзінің түпнұсқалық туындыларын аяқтады. 1878 жылы Румын Афинеумында сөз сөйлеп, румын әдебиетінің қалып-күйі туралы ой-пікірлерін білдірді. Оның қызметтік өкілеттігі орыс-түрік соғысының басталуымен аяқталды. Ол кезде орыс еріктілері Буджак шекарасында жиналған, румын билігінен Сербия княздығына еркін өтуге рұқсат беруді талап еткен. Османдықтарға қарсы одақ құру бойынша келіссөздер жүргізіп жатқан Ұлттық либерал премьер-министрі Ион Брэтиану оларды өткізуге рұқсат беру үшін Македонскийге белгі берді, бірақ префект Ішкі істер министрі Георге Д. Вернескудің ресми ұсынымына бағынып, оған қарсы шешім қабылдады және осының салдарынан лауазымынан алынды. Олардың тағдыры орыс-түрік соғысымен байланысты, оның нәтижесінде румындардың орыс жағындағы қатысуы олардың тәуелсіздігіне әкелді. Македонский Осман империясына қарсы күреске берілді және отыз жылдан кейін: «Еуропада Түркия болмасын!» деді. 1879 жылға қарай, Каролды сынауын тоқтатпаған ақын бірнеше рет Ұлттық либералдар мен оппозициялық консерваторлардың арасында жақ ауыстырды.

Жазушылық өмірінің алғашқы жылдары

1880 жылдары Александру Македонскийдің мансабында шешімді бұрылыс болды. Виану ақынның аудиториясымен қарым-қатынасындағы өзгерістерді атап өтті: «Қоғам оны ерекшеленген адам ретінде мойындайды. Адам өзін ерекше сезіне бастайды, оның ерекшеліктері туралы әңгімелер таралады». Вианудың пікірінше, Македонскийдің осылай қабылдануына деген наразылығы оны Пауль Верленнің бұрын теориялық тұрғыда сөз қозғаған «лаяқты ақын» (poète maudit) идеясына жақындатқан болуы мүмкін. Осыған байланысты ол «әлеуметтік поэзияны» насихаттауға тырысты, ол лирика мен саяси күрестің бірігуі еді. Осы кезде Калинескудың айтуынша, либералдарға жасаған шабуылдары мен «Румыния тағына айтқан кешірімсіз сөздері» оның саяси карьерасының жолын қиындатты. Флореску Македонскийпен келіспеушілікке байланысты жақын арада топтан шығып кетті, кейіннен академиялық лауазымдарды жинақтады деп айыпталды. «Literatorul» журналы өзінің алғашқы санында «әдебиеттегі саяси көзқарастарды» ұнатпайтынын мәлімдеді. Бұл, әрине, Юнист қайраткері Титу Майорескудың пікірлеріне сілтеме болды, содан кейін оған және оның жақтастарына ашық шабуылдар жасалды. Жаңа журналдың алғашқы жетістігі – романтик ақын және кейде Юнист болған Василе Александридің жылы қабылдауы, сол кезде Македонский оны құдай санады, сондай-ақ танымал мемуаршы Георге Сионның ынтымақтастығы болды. Сондай-ақ, Македонский «Literatorul» қоғамының президенті етіп тағайындаған В. А. Урекия да осындай тұлға еді. 1881 жылы Білім министрі Урекия Македонскийге 1-дәрежелі «Бене Мерити» медалін табыс етті, бірақ Калинеску ақынның мемлекеттік қызметте 18 ай ғана болғанын атап өтті. Сонымен қатар, Македонский журналды Юнист идеологтарының басты өкілі «Convorbiri Literare»-мен келіспеушіліктерін жариялау үшін пайдаланды. Топтың қатысушыларының арасында бірнешеуі Майорескудың сарказмының құрбаны болды: Сион, Урекия, Пантази Гика және Петру Грэдиштеану. «Literatorul» өзінің қатысушысы, парнасшыл неоклассицист романист және ақын Дуйлиу Замфирескудің дебютін құттықтағанмен, сонымен қатар «Convorbiri Literare»-мен байланысы бар кейбір авторлардың (Замфиреску, Матильда Куглер Пони және Вероника Микле) туындыларын да жариялады. 1880 жылдың қараша айында Македонскийдің «Iadeș!» («Тілек сүйегі!», комедия, алғаш рет 1882 жылы басылған) және «Unchiașul Sărăcie» («Кедей қарт») пьесалары Бухарест ұлттық театрында көрсетілді. Бұл үкімет тарапынан қолдау көрсетілгендігінің белгісі болды, содан кейін Македонский тарихи ескерткіштер инспекторы лауазымына тағайындалды. Дегенмен, екі пьеса да көпшіліктің назарына ілікпеді және 1888 жылға қарай репертуардан алынып тасталды. Калинеску Македонскийдің кейінірек әрқашан кедейлікпен күрескенін айтса да, әкімшіліктегі жұмысы және басқа да табыс көздері оған жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді деп мәлімдеді. 1881 жылы Македонский жаңа поэзия жинағын жариялады. «Poezii» деп аталатын жинақтың алғашқы мұқабасында «1882» жылы көрсетілген. Либерализмнен тағы да алыстап, Македонский Юнимея мен Майорескудың қабылдауына ие болуға тырысты. Ол осыған байланысты Юнимея отырыстарына қатысып, «Noaptea de noiembrie» («Қараша түні») атты өлеңін оқыды, бұл оның өмір бойына созылған «Түндер» циклінің алғашқы жарияланған туындысы болды. Бұл оған тарихшы және ақын Богдан Петричеику Хасдеудің мақтауын жеткізді, ол анти-Юнист болғанымен, көрермендердің қатарында болды. Ол Македонскийді мақтап айтқан деген қауесеттерге қарамастан, Майорескуның өзі әсерленбеді және оқиға туралы жеке күнделігінде ықылассыз жазба қалдырды.

Александри мен Эминескуге қарсы

Македонскийдің Юнимеямен ашық қақтығысы 1882 жылы Александримен жария айтысқа түскеннен кейін басталды. Бұл қақтығыс, Македонскийдің «Литераторл» журналындағы мақалалары арқылы Александридің Румын академиясының мүшесі болғанына қарамастан, академия сыйлықтарын қабылдауына сын айтуымен және кейін Сионның (академия атынан берген жауаптары Македонский тарапынан мазақталды) қатысуымен күшейді. Македонский Александридің стильінен де алшақтап, оның поэзиясын «Литераторл» журналының бір санында «критикалық талдау» ретінде жариялады. Александри өз кезегінде, 1883 жылы «Фантана Бландузие» пьесасында Македонскийді жала жабушылардың прототипі – Зойлус ретінде, ал өзін үлгілі ақын Гораций ретінде бейнелеп, жас қарсыласын қорлады. Екі жақ ақырында татуласты, және Македонский Александриді өзінің идеологиялық және стильдік алдастысы ретінде бағалады. 1882 жылдың сәуір айында Эминеску «Тимпул» журналында Македонскийге «жай ғана орта мектепті бітіріп, Бухарестке әсемдік-әсемдік пен макияж сатуға келіп, әдебиет сатумен айналысатын» белгісіз ақын туралы жауап берді. Александриге Македонскийдің шабуылдарын айыптап, Эминеску жас ақынның «жақында ғана румындыққа айналған шетелдіктердің жаман мінез-құлқын» мұра еткенін айтып, оған «шаштараздың сырт келбеті» екенін жеткізді. Петру Т. Миссирдің мақалалары арқылы «Конворбири Литераре» журналы Македонскийдің «Поэзии» жинағына теріс пікір берді, бұл пікірді әдебиет тарихшысы Мирча Ангелеску «жаман» деп бағалады. Саяси және мәдени спектрдің екінші полюсінде Македонский социализмге бейім зиялылардың, атап айтқанда «Контемпоранул» журналының редакторлары Константин Милле мен Иоан Нэдеждеден қарсылық көріп, олармен ұзаққа созылған айтысқа түсті. Осы уақытта Македонский өзінің «Куза Водэ» атты пьесасын, бас кейіпкері Куза болатын, жариялады. 1883 жылы ол «Үйдің 10-шы нөмірі» («Casa cu nr. 10») атты алғашқы эскиздік әңгімесін де жариялады. 1883 жылдың басында Ана Раллет Слятинеануға үйленді. Бай және румын аристократиясымен байланысы бар болған ол, Македонскийге бес бала сыйлады: суретші Алексис ең үлкені болды, одан кейін Никита дүниеге келді. Ең кіші үш баласы – екі ұл (Панел мен Константин Македонский) және қыз, Анна (Нина деп те аталды). Македонский гетеросексуалды өмір салтын ұстанғанына қарамастан, ол еркектердің сұлулығына ғашық екенін жасырмады және оның жасырын гомосексуал екені туралы әңгімелер тарады. «Литераторлға» қарсы күшті баспасөз науқаны тамыз айында басталды, онда жазушы Григоре Вентура Македонскийдің көзқарасын айыптайтын мақала жариялады (бұл мақала Бухарестте шығатын «L'Indépendance Roumaine» газетінде жарияланды), ал Македонский Ұлттық Либералдық газеті «Ромынул» газетінде жауап берді. Бір күні Македонскийге Эминескудің анонимді жақтастары шабуыл жасады деген хабар тарады. Бұл жаңа дау оның Нэдеждемен бұрынғы қақтығысына да әсер етті: Юнист саясатына қарсы болғанымен, «Контемпоранул» журналының социалистері Эминескудің өнеріне деген құрметтерін білдірді. 1883 жылдың соңында Македонский мен оның достары Ұлттық театр вестибюлінде өздерінің ұстазы Болинтинеанудың Ион Жоржеску жасаған мүсінін ашты. Бұл оқиғаның жағдайлары күдік тудырды, және бұл себепті Македонскийдің бұрынғы досы Замфиреску оны «Ромыния Либера» журналында мазақтап, ашуландырды. Кэлинеску болса, мұндай жағымсыз реакциялар Македонскийдің жақтастары тарапынан олардың ұстазы шеттетуге ұшырағанын көрсететін белгі ретінде қолданылғанын айтады, бірақ Македонский мәдени ортаға наразылығын осы оқиғалардан бұрын білдірген және оқиғалардан кейін де құрметке ие болған.

Парижге алғашқы сапары және " Poezia viitorului "

Братиану кабинетінің жаңа төрағасы болып тағайындалғаннан кейін, Македонский әкімшілік лауазымынан шеттетілді, қаржылық қиындықтарға тап болды және Бухаресттің шетіндегі үйге көшуге мәжбүр болды, кейін Бухаресттің солтүстігіндегі үйлерде тұрып көшті. Калинескудың айтуынша, ақын зәулім өмір салтын сақтап, сәндік өнерге құмарлықпен инвестиция жасады, бірақ оның кіріс көзі, "Еуропалық патша үйлерінен" деген көмектен басқа, құпия болып қала берді. Македонскийдің сәндік бұйымдарға ақша жұмсау үшін "әрқашан ақшаға мұқтаж" екенін айтқан ақын Виктор Ефтимиу: "Ол заманының билеушілеріне [ ] қатты хаттар жіберуден тартынбады, кейбіреулерін мақтап, енді біреулерін қорқытты. Ол кейбір шәкірттерін бай, қарт әйелдерге үйлендіріп, олардың мүлкін тартып алатын". 1884 жылы Македонский Парижге сапармен Румыниядан кетті. Ол сонда бара жатып, Крайовадан өтіп, онда болашақ жазушы Траян Деметрескумен танысты, оның шығармаларын ол бұдан бұрын "Литераторда" жариялаған және оның досы мен шәкіртіне айналатын болатын. Кейін Деметреску Македонскийді алғаш көрген кезде "күшті сезіммен дірілдегенін" еске алады. Францияда Македонский француз әдеби ортасында байланыс орнатып, француз және франкофондық әдеби басылымдарға, соның ішінде бельгиялық символистік платформалар La Wallonie және L'Élan littéraire-ге үн қосты. Тюдор Виану Альберт Мокельмен бірге "Ла Валония" журналымен бірлесіп жұмыс істегені Александру Македонскийді еуропалық символистердің алғашқы толқынының біріне айналдырды деп санайды. Символизмге бейімделу оның франкофилиясына негізделген, бұл өз кезегінде оның космополитизміне деген бейімділігін күшейтті. Ол 1881 жылы Румыния Корольдігінің тажына ие болған Кароль I-ге қарсы шықты. Куза мен 1848 жылғы Валахия революционерлеріне деген құрметінен басқа, ақын корольдің Францияның басты қарсыласы – Германия империясына деген ықыласына қарсылық білдірді. 1885 жылдың қаңтарында, сапардан оралғаннан кейін ол қоғамдық өмірден зейнеткерлікке шыққандығын жариялады, неміс ықпалы мен оның Юнимеядағы өкілдерінің румын мәдениетін "басып алғанын" және Эминескудің құндылығы жоқ деген пікірін қайталады. Осы уақытта "Литератор" басылым тоқтатылды, бірақ 1904 жылға дейін (содан кейін басылым мүлдем тоқтады) жаңа сериялар мерзімі бойынша жарық көрді. Журналды көпшілік жек көргендігі айтылады, бұл Македонскийді, Стоенескуді, Флорескуді, Урехианы және педагог Ангел Деметриескуді оны Revista Literară ("Әдеби шолу", 1885 жылы бірнеше ай бойы жарық көрді) деп қайта жаңғыртуға итермеледі. Ақын басқа журналдар құруға тырысты, олардың барлығы қысқа ғұмыр сүрді, ал 1887 жылы "Түндер" сериясының ең құрметке ие эпизодтарының бірін Noaptea de mai ("Май түндері") аяқтаған кезде өзінің Dramă banală ("Банальды драма") натуралистік новелласын басып шығаруға тапсырды. Сондай-ақ 1886 жылы ол өзінің басқа да натуралистік новеллаларында жұмыс істеді: Zi de august ("Тамыз күні"), Pe drum de poștă ("Пошта жолында"), Din carnetul unui dezertor ("Дезертердің күнделігінен"), Între cotețe ("Тауық қоралары арасында") және Nicu Dereanu. Алайда сол жылдың соңында ол либералды бағытқа оралды, оған Românul газетінде апта сайынғы колонка берілді. Екі жылдан кейін ол либералды тұлға Богдан Петрисику Хасдеудің басшылығымен Literatorul-ды қайта іске қосуға тырысты, бірақ соңғысы өзінің Revista Nouă-сын құруға келісті. 1891 жылы ол консерваторлармен Джунимеяның үзілісін және оның консервативті конституциялық партия саясатына кіруін құттықтады, содан кейін университет студенттері арасында 1892 жылы болған Джунимистік агитацияны ынтамен қарсы алды. Оның сол кездегі әдеби диссертациясы Poezia viitorului ("Болашақтың поэзиясы") деп аталды. Ол символистік авторларды үлгі ретінде ұсынды, ал Македонский өзі "инструменталистік" өлеңдер деп атаған, музыкалық және ономатопоэялық элементтерге негізделген және ішкі рифмдерге басымдық берген өлеңдерді шығара бастады. Мұндай тәжірибелік тәсіл көп ұзамай оның жаңа журналында Мофтул Романмен бірге және одан бөлініп кеткен Иоан Лука Карагияле тарапынан пародияланды және мазақталды. Ақын өзінің бәсекелесімен татуласуға тырысты, Карагияле мәдени орталар тарапынан әділетсіз елемейтінін жариялады, бірақ бұл әрекет олардың арасындағы қарым-қатынасты жақсартпады, ал қақтығыс одан әрі күшейді. 1893 жылы Literatorul румын тіліндегі Thalassa фрагменттерін жариялаған кезде, автор күнделікті Lumina ("Жарық") газетін шығарды. Екі жылдан кейін "Литератор" журналының екі редакторы велосипед спортын ілгерілетушілер ретінде жаңалықтар жариялады. Спорттың ынталы жақтасы Македонский әріптес ақын Константин Кантиллимен бірге марафондық жарысқа қатысты, Бухаресттен Австрия-Венгрия шекарасын кесіп, Брашовқа дейін барды.

1890-шы жылдардың соңы

Македонский сонымен қатар поэзияның жаңа томын шығарды, «Excelsior» (1895 және 1896 жылдары бірнеше рет жарық көрді), және «Православ лигасы» («Liga Ortodoxă») журналын құрды, ол Румын әдебиетіндегі ең танымал тұлғалардың бірі болған Тюдор Аргезидің тұңғыш туындысын жариялағандығымен белгілі. Македонский жаңа шәкіртінің «шежірелерді әлі де жаттап жүрген кезімде» «поэзия мен өнердің шыңына» жеткені үшін мақтады. «Православ лигасы» Каррагиалеға қарсы мақалалар да жариялады, оларды Македонский Салустиу («Sallustius») псевдонімімен қол қойды. Журнал Македонскийдің консервативтік көзқарастарға оралуының тағы бір дәлелі болды және негізінен саяси жанжалдан кейін Румын Синоды тарапынан қызметтен алынған Румын православиелік митрополиті Генадийдің ісіне арналды. Македонский Генадий отставкаға кеткенге дейін оны қорғады, содан кейін журнал жабылды. Генадийдің өзінің қорғанысынан бас тартқанын көргенде Македонский қатты таң қалды. 1895 жылы оның «Casa cu nr. 10» туындысы француз тіліне «Journal des Débats» журналы арқылы аударылды, редакторлары оны көркемдік тұрғыдан әдемі деп тапқан. «Бронзалар» туындысы «Mercure de France» журналында жағымды баға алғанымен, француз оқырмандарының назарынан тыс қалды, мұны Тюдор Виану Богдан Питештидің Македонскийге сеніп тапсырған мәдени миссияны орындауға лайықты еместігімен байланыстырды. Сол кезде оның төңірегіне Богдан Питештидің досы және серігі, белгілі суретші Штефан Лучиан жиі келіп тұратын болды, ол Символизм және Арт Нуво кезеңінде өнер тудырып жатқан еді. 1898 жылы Македонский қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды, сондықтан оның серіктестері оның құрметіне ақша жинау іс-шарасын ұйымдастырды. Оның православиелік институттан бас тартуы сол жылы «Falimentul clerului ortodox» деп жарияланған саяси трактатында көрсетілген. Македонскиймен кездесулерін жазған Траян Деметреску оның бұрынғы ұстазының ғылымға позитивистік көзқарасқа қарсы болғанын еске алды, ол Ғаламның жұмыс істеуін «басқаша жолмен», «қиялымен» түсіндіруге тырысқан, сонымен қатар Камил Фламмарионның астрономиялық зерттеулеріне де қызығушылық танытқан. Македонский өлімді парапсихологиялық тұрғыдан түсіндіруге бел буған, 1900 жылы Афинеумда «Жан және болашақ өмір» («Sufletul și viața viitoare») тақырыбында дәріс оқыды. Оның көзқарасының негізгі тұсы – адам сөз бен қимыл арқылы өлімді ерікті түрде ұзарта алады, бұл идеяны ол кейінгі мақалаларында кеңінен жазды. Осындай мақалаларының бірінде Македонский: «адамның ой деп аталатын энергия ағымдарын өз еркіне сәйкес заттарға немесе жанды жаратылыстарға айналдыратын күші бар» деп дәлелдеді. Сондай-ақ ол пештердегі өртті сөндіруге арналған машина жасауға тырысты. Кейін Никита Македонский кейде оның әкесіне жатқызылатын перленген қағазды өнертабысын тіркеді.

Каион даусы мен шетелге кету

1899-1900 жылдары басылған «Литераторл» журналының бірнеше санынан кейін шеңберге жас символист ақын Штефан Петике қосылды. Ол мұны болашақ журналист Константин Ионеску Каионның мақалаларын жариялау арқылы іске асырды. Каион Каряльялеге өзінің трагедиялық пьесасы «Năpasta»-да Кемень есімді венгр жазушысын плагиаттады деп айыптады. Кеменің жоқ екені анықталды. Вианудың айтуынша, Македонскийдің алаяқтық туралы алдын ала білімі болмаған, бірақ «танымдық» көрсетудің орнына өзінің ренішінен «көзін соқыр қылып», тіпті «аяңқылық» дәлелін көрсетті. Македонскийдің Каряльяға қарсы мақалалар сериясының көпшілігі қолтаңбасыз немесе Луцилиу («Гай Луцилиус») сияқты псевдонимдермен қолтаңбаланған. Эминеску мен Македонский арасындағы қақтығыстағыдай, бұл дауласу жұртшылықтың жағымсыз реакциясын тудырды. Ақынның серіктесі Т. М. Стоенску Каряльялеге жала жабылғанын мойындады және «Ревиста Литерараны» Каионды қолдау үшін пайдалануға рұқсат беруден бас тартты, бұл Македонскийдің одан бас тартуына себеп болды. Македонский Каряльяле Каионды сотқа бергеннен кейін де істі қолдауынан бас тартпады, бірақ «Forța Morală» көп ұзамай басылымнан шықты. Бұған дейін журналда Македонскийдің ең танымал өлеңдері, соның ішінде «Левки» және «Noaptea de decemvrie» («Желтоқсан түні») жарияланды. 1903 жылы «Окультизмді жайылту. Ориентациялар теософияға және әлеуметтік философияға» атты мақаласында ақын өзінің эзотерикалық тақырыптарға деген қызығушылығын жаңа әдеби қозғалыстың негізіне айналдыруды көздеді. Сол жылы ақын Джордж Баковиа әдеби ортаға қатыса бастады және өзінің атақты «Plumb» поэмасын оқыды, оны Македонский мақтанышпен қарсы алды. Македонскийдің қысқа мерзімді басылымдар сериясы 1905 жылы қайта басталды, ол «Le Beau Danube Bleu» («Көк Дануб») және «Liga Conservatoare» («Консервативті лига») газеттерін құрды. Ол 1906 жылы Эдвард Сансоның Париж баспасында «Таласса» «Le Calvaire de feu» деп жарық көрген кезде үлкен жетістікке қол жеткізді. Бұл француз әдеби ортасындағы өзін-өзі ынталандырудан және француз баспасөзіндегі жарнамалардан кейін болды. Бұл үшін Македонский өзінің кітабын Эмиль Фаге, Жан Муне Сулли, Жозефин Пеладан, Пьер Киллард және Жан Ришепенге жіберді, олар Вианудың «жағдайдың сыпайылығы» деп санайтын жауап берді. Алайда атақты «Меркуре де Франс» және «Жил Блас» журналдары бұл кітапты жақсы бағалады. Сондай-ақ 1906 жылы «La Revue Musicale» Комбарьемен сұхбатын жариялады, ол арқылы соңғысы әдеби шабыт пен музыкалық сезімталдық арасындағы болжамды байланысты тексеруді мақсат етті. 1907 жылы ол физикадағы тәжірибелерге көңіл бөлді және жарық вакуум арқылы жүрмейді деген пікірін жариялады. Ол астрономияға қатысты мақаласын «Société Astronomique de France»-ға жіберіп, кейіннен оның мүшесі болды. 1910-1912 жылдары Македонский Парижге қайта оралды. Өзінің ойынша әділетсіздікке ұшырағандықтан Румынияның қоғамдық өмірінен кетуге тырысқан ол француз тіліндегі «Le Fou?» трагедиясын жазып бітірді («Ақымақ адам? »), ол оның өлімінен кейін ғана жарияланды. Ол француз театрында өзінің беделін нығайтуға тырысты, өзінің жаңа пьесасын Луи де Гонзаг Фрик пен Флориан Парментье кіретін шеңберге оқыды, ал үйде газеттер оның шығармасын Сара Бернхардтың компаниясы сахналайтынын хабарлады. Оның күш-жігері еш нәтиже бермеді, сондықтан ол ұлы Алексиспен бірге Францияны тастап, Италияда біраз уақыт өткізді, ақырында Румынияға оралды. Неміс империясынан өтіп бара жатып, ол Иоан Лука Караджаленің кенеттен қайтыс болғанын біліп, «Adevărul» күнделігіне ашық хат жазды. Бұл оның көзқарасын қайта қарастырғанын көрсетті, атап айтқанда марқұм автордың стилі мен мұрасын Марк Твеннің стилімен салыстырды. Македонскийдің болмауы кезінде оның стилі мен шығармашылығы, әсіресе жас авторлар И. Драгослав, Хория Фуртуна, Иоан Пилат, Анастасий Мандру, Ал. Т. Стаматиад, сондай-ақ пост-юнистік сыншы Михаил Драгомиреску, ол Македонскийді өзінің «Convorbiri Critice» журналында жақсы қабылдады. Драгославтың заманауи мәлімдемелерін келтірген Тюдор Виану, келген кезде Македонскийді сағынған жұртшылық құлшыныспен қарсы алды деген қорытындыға келеді. Сол уақытта Македонский Яссыдағы «Versuri și Proză» символдық журналымен де қызмет етті. Дегенмен, оның ісіне қатысты даулар жалғасты: 1912 жылдың соңында, Альфонс Даудеттің «Sapho» пьесасын Ұлттық театрдың бейімделуінің бір бөлігі ретінде, актер Казимир Белкот Македоновскийдің сыртқы келбеті мен мінез-құлқынан үлгі алып, сәтсіздікке ұшыраған кейіпкерді сомдады.

Қайту және Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары

Македоновский мен оның қолдаушылары Бухарест кафелерінің тұрақты меймандарына айналды. Император қонақ үйінің Кюблер кофеханасында оған үстел мәңгілік сақталғандықтан, кейіннен ол тағы екі мекемеде болды: High Life және Terasa Oteteleșanu. Ол уақытының бір бөлігін Кюблерде қарсы үстелде жиналған дәстүршіл ақындарды қатты сынай отырып өткізген. Ал Доробанци ауданындағы үйінде құрылған ақынның әдеби клубы, ол басқаратын мистикалық үйірмеге ұқсады. Пиллатпен бірге ақынға барған Виану осы атмосфераны басқа "мистиктер мен поэзия шеберлері" (мысал ретінде Жозефин Пеладан, Луи Николас Менард, Стефан Малларме және Стефан Джордж) жасаған атмосферамен салыстырады. Македоновскийдің өзі Алексис жасаған таққа отырып, үстемдік танытты. Жаңа мүшелерге өткізілетін құпия және баулу рәсімдері Розенкрейцерлік және масондықтан шабыттанған деп есептеледі. Сол кезде Македоновский өзінің ізбасарларының өлеңдерін жалған асыл тастармен марапаттады. Ақын қысқа уақыттан кейін жабылып қалған Revista Critică ("Сыншыл шолу") журналын құрды және Flori sacre ("Қасиетті гүлдер") поэзия жинағын шығарды. Ол өзінің Forța Morală өлеңдері мен бұрынғы туындыларын біріктіріп, оны жаңа буын шәкірттеріне арнады, ал Македоновскийдің алғы сөзінде олар "жаңа Румыния" деп аталды. Ол Ле Фу? Францияда қойылатынына үміттенді, әсіресе Mercure de France және Journal des Débats мақалаларынан қолдау алғаннан кейін, бірақ көпшіліктің салқындығына тап болды, бұл оның туындыларына қызығушылықты қайта жандандыруға бағытталған күш-жігер болды. Қыркүйекте өткен Француз Қызыл Крестінің конференциясында Македоновский Бірінші дүниежүзілік соғысқа енген Францияға соңғы құрметін көрсетті. 1914 жылы Македоновский өзінің алғашқы рондельдерін басып шығаруға тапсырыс берді және қайта өрлеу дәуірінің ақыны Данте Алигиери туралы трагедиялық пьесаны аяқтады, ол француз тілінде La Mort de Dante, ал румын тілінде Moartea lui Dante деп аталды (екеуі де "Данте өлімі" деген мағынаны білдіреді). Қартайған ақын сол кезде жергілікті өнер ортасымен байланыс орнатып, суретші Александру Северинмен бірге Cenaclul idealist ("Идеалист клубын") құрды (және, мүмкін, оған төрағалық етті), ол Символист суретшілерді қамтыды және король Карольдің арнайы демеушілігінде болды. 1916 жылы Румыния бейтараптығынан бас тартып, Ұлттық либералдық үкіметпен Антанта елдерімен бірікті. Бейтараптық кезеңінде Македоновский өмір бойғы франкофилиясынан бас тартып, Румынияның Орталық державалар жағында қатысуын қалаған германофильдерге қосылды. 1915 жылы ол Cuvântul Meu ("Менің сөзім") журналын шығарды. Ол толығымен өзі жазған, банкротқа ұшырағанға дейін он нөмір басылып шықты және Францияны "буржуазиялық" және "заңгерлерге толы" деп айыптап, Румыниядан қақтығысқа араласпауын талап етті. Оның туындыларын зерттеушілер мен сарапшылар осы ұстанымдағы өзгеруге таңырқады. Македоновский Румыния кампаниясы кезінде Орталық державалар әскерлері Оңтүстік Румынияға кіріп, Бухарестті басып алған кезде қоғамдық пікірді одан әрі ашуландырды. Алексис әскерге шақырылып, соғыс суретшісі болды, бірақ Бухарест Рим католик архиепископтығының ресми қорғауында болған Македоновский аға, билік пен көптеген азаматтар қарсылықты ұйымдастырып жатқан Яссыға көшіп кеткен кезде қалуды жөн көрді. Оның осы ұстанымын сыншылар ынтымақтастық деп бағалады. Алайда, Македоновский оккупация кезінде өте кедейлікке тап болды деген хабар бар. Ол Александру Богдан Питештидің шеңберіне қатысып, оның қолдаушысы және германофилі болды, содан кейін ол алтын монеталармен толтырылған күрішпен сыйланды.

Кейінгі айтыстар, ауру және өлім

1918 жылдың маусым айында Румыния Бухарест келісімі бойынша Орталық державаларға бағынып берген соң, "Литератор" басылымы қайта жаңғырды. Көп ұзамай даулы оқиға болды: Македонский өз досы және әріптесі Стаматиадтың кеңесіне қарамастан, "Литератор" журналындағы мақалаға қол қойды. Бұл мақалада Румыниядан әскерін шығарып жатқан неміс әскери әкімшісі Август фон Маккенсенге оң баға берілді. Тарихшы Люциан Боя бұл әрекетті "шамадан тыс" деп бағалап, румын жазушысының Маккенсенге ғана емес, сонымен қатар неміс императоры Вильгельм II және Рейхсверіне де жанама түрде құрмет көрсеткенін айтты. Осы мақаланы оқығаннан кейін Румын академиясының мүшесі және Символизмді қолдаушы Овид Дэнсусяну Македонскийді академияға ұсынған өтінімін кері алып алды. Жазда Македонский консервативті немісшіл Петре П. Карпты (Карпты "ерлік, адалдық және румындықтың ардагері" деп атады) құттықтаған қоғамдық тұлғалар тобына қосылды. Қыркүйек айында Иоан Славичи және Гала Галактионмен бірге "Румыния сөзде және суретте" атты оккупациялық журналға мақала жазды, онда ол Францияға қарсы Румынияның "саяси жаңаруын" болжады. Александру Македонский Румыния үкіметі Бухаресттің бақылауына қайта алғаннан кейін және Ұлы Румынияның алғашқы жылдарында қиындықтарға тап болды. Вианудың сөзіне сүйенсек, Маккенсенге жазылған мақаладан кейін Македонский "барлығына қарсы соғыс" жариялады. Македонский 1918 жылғы сайлауда жаңа парламентке өтуді жоспарлады (ол 1866 жылғы Конституцияны ауыстыру үшін жаңа заңды бекітуі керек еді), бірақ өтінімін тіркемеді. Вианудың айтуынша, ол "интеллектуалдық топ" атты әзілдік саяси партия құруды ойластырған, оның тағы бір мүшесі оның танысы болған кофеханадағы адам еді. 1919 жылы "Литератор" соңғы рет қайта жаңғырды. Вианудың сөзіне сәйкес, сол кезде Македонский өзінің жасымен де санасуда қиындықтарға тап болды. Оның соңғы өмірлік жұмысы – "Захерина" атты памфлет (румын тіліндегі "Захерлин" атауынан алынған; сондай-ақ Захерина немесе Захерина în continuare, "Захерлин жалғасып жатыр" деп те аталады), 1919 жылы аяқталды және келесі жылы жарық көрді. Бұл памфлет Македонскийдің жеке жауы болған Дэнсусянуға шабуыл жасады. Жазушы 24 қараша күні сағат үште қайтыс болды. Гүл иісіне құмар болған ол соңғы сағаттарында гүл жапырағының эссенциясын жұтып алды. Ол Бухарест қаласындағы Беллу зиратында жерленді. Траян Деметреску да өзінің ұстазының суретші болу арманы болғанын және ақырында ұлы Алексисті де солай тәрбиелегенін еске алды. Димитри Болинтинеану мен Теофил Готье идеяларын қолдап, жазушы жырлардағы тазалықты үнемі талап етті және оны маңызды талап ретінде сақтап, поэзиясының сапасын фонестетика арқылы тексеруге тырысты. Македонский стилінің ерекшелігі – румын тілін шеберлікпен қолдануы. Бастапқыда Иоан Хелиаде Радулескудің итальян тілінен алынған сөздерді румын лексикасына енгізуіне ықпал еткен Македонский кейін поэтикалық тілді көптеген роман тілдерінен алынған неологизмдермен байытты. Виану атап өткендей, Македонский табиғатты жасандымен салыстыруға бейім болды, нәтижесінде оның құндылықтарының "көрінісі" пайда болды. Македонскийдің тіліне жаңа сөздер мен архаизмдер араласып, олардың көпшілігін өзі жасаған. Олардың қатарында claviculat ("иыққа қатысты"), împălăriată ("бас киім киген көпшілік") және ureichii ("құлаққа" немесе "құлақтың") сөздері бар. Оның әңгімелерінде тікелей сөйлеу жиі кездеседі, оны кейіпкерлерді сипаттау әдісі ретінде пайдаланады. Алайда, Калинеску Македонскийді "грамматикалық жағынан дұрыс болғанымен, жақында ғана үйренгендей" тіл қолданғаны үшін, сондай-ақ румын жазушыларының поэтикалық стильін қалыптастырудағы жетістіктерін ұстанбағаны үшін сынға алады. Виану Македонскийдің "ексклюзивтілігін" және "фанатизмін" атап өтіп, мұндай мәлімдемелер Македонскийдің жеке амбициясы, "мақтанышы" және "қоршаған ортаның барлығына қарсы және болжамды реакцияға наразылық білдіре отырып, қауіпті әрекеттерді орындауға дайындығы" туралы айтады. Македонскийдің шығармашылығының барлық кезеңдері оның қоғамдық бейнесін және ол қатысқан дау-дамақтарды толық немесе ішінара көрсетеді. Георгий Калинеску оның өмір бойына танымал болғаны мен оның шығармашылығы туралы көпшілікке нақты түсінік беру арасындағы байланысты былай бағалайды: "Македонский танымал емес ақын болғаны үшін танымал болды". Бірде Юнизмнің қатаңдығына күмән келтіре отырып, "шиғрияттың логикасы – ақылға сыймайтын нәрсе" деді. Ақын сондай-ақ: "Шиғрият – рух пен материяның хаосы, азапты қиқырық пен ессіз күлкі. Көркемнен қарапайымға дейін, осылай болуы керек" деді. Кейін ол бұл ойын қайта қарап, эстетизмді қабылдағанын айтып, қарапайым тақырыптарға қарсы шығып, көркемдікке қолдау көрсетті. Македонский "әлеуметтік поэзия" тұжырымын ұстанғаннан кейін көп ұзамай оны жоққа шығарды, бірақ оның рухы, Tudor Vianu сенгендей, оның кейінгі туындыларында да көрінеді. Бұл, сыншының пікірінше, оның "әлеуметтік темпераментіне" байланысты, "негізгі тәжірибесі – әлеуметтік тәжірибе". Осы әлеуметтік және экстравертті мінезді талқылай отырып, басқа сыншылар ақынның өмірінде және шығармаларында "Дон Кихоттық" іздерді көреді. Вианудың сөзіне сәйкес, бұл Македонскийдің көпшілікпен байланысудағы сәтсіздіктеріне қарсы келді, бұл оны "адамдарды жек көруге" итерді және өлімді бостандық ретінде қарауына себеп болды. Әдебиет тарихшысы Помпилиу Константинеску былай қорытындылады: "Македонский бас тарта алмады; оның бір ғана мартирлігі – өмірдің азапты өмірінен құтылудың жалғыз жолы – өнер үшін болды". Басқа комментаторлар ақынның өмірге деген көзқарасын "невроздың" салдары деп сипаттады. Соңғысына қатысты Виану "румын әдебиетінде Македонский сияқты күлген адам жоқ" деп атап өтті, ал сыншы Штефан Казимир былай деді: "[Македонскийде] принциптердің салыстырмалылығына сезім болмады, және тікелей юмор сезімі де болмады". Казимир былай қосты: "[Македонский] қартайғанда ғана күлуді үйренді". Георгий Калинеску өзі Македонскийдің "көп юморға толы рухани адам" болғанына сенді, оның ғылыми ізденістерінің бессәттілігін көре алғанын болжады. Tudor Vianu Македонскийдің "түпнұсқалыққа жетудегі сәтсіздігін" және "күннің сәнді атрибуттарына" сүйенуін Македонский эпикалық поэзияны еліктеуге тырысқан жерлерде ең айқын көрінетінін айтты. Ол сондай-ақ Македонскийдің махаббат тақырыбындағы туындылары "оның ең сәтті туындыларының қатарына жатпайды" деп атап өтті. Ең жақсы жағдайда, комментаторлар атап өткендей, ол румын әдебиетінің классиктерінің бірі болды. Македонский осылайша Эминскуден кейінгі екінші автор ретінде қарастырылады және оның идеалды қарсыласы – Виану бұл қатынасты "таныс екі құдайға қарсы тұрған ішкі дуализм" деп сипаттайды. Әртүрлі сыншылар Эминскудің поэтикалық дискірсін Символизмнің көшбасшысымен салыстырып, екі ақынның көбінесе өте ұқсас көзқарастарды көрсететінін тоғыстырды. Калинеску Македонскийдің шығармасы Юнист қарсыласының шығармасынан нашар болғанымен, олардың ортақ аясында жасалған ең жақсы "жауап" екенін жазады.

Соңғы ауысу

Өмірінің соңына таман Македонский Символизмнің қағидаларын "мәдениетсіздерге" арналған "ақымақтық" деп санап, оларды қабылдамады. Осы кезеңде жазылған ронделдер, жиынтығында Poema rondelurilor деп аталады, бұл техниканың жергілікті жерде қолданылған алғашқы мысалдарының бірі. Бұрынғылары сияқты, олар да Македонскийдің туындыларында кездесетін бұрынғы мотивке негізделген – қайталанатын рефрендерге. Көптеген шығармалар ақынның соңғы жаңалықтарын көрсетеді. Солардың бірі – Rondelul crinilor ("Лилидің ронделі"), ол хош иістерді бақыттың көзі деп жариялайды: În crini e beția cea rară, "Лилилерде ерекше маскүнемдік табылады". Ақынның өмірге деген көзқарасы соңғы пьесасында, Moartea lui Dante-де де көрінеді. Калинеску бұл кезде Македонскийдің "Илаһи комедияға" "құмарланғанын" жазады. Македонский өзінің батыры Данте Алигиеримен теңеседі және Бірінші дүниежүзілік соғыс Румыниясын ортағасырлық Флоренция Республикасымен байланыстыра отырып, өзінің поэтикалық өсиетін жасайды. Тюдор Виану: "Дантенің зор мақтанышында Македонский өзінің мақтанышын тапты", – деп атап өтеді. Ол пьесаны Македонскийдің ең жақсы туындысы деп санайды, ал Калинеску оны "балалық" деп есептейді. Бірқатар ронделдер Македонскийдің Қиыр Шығысқа, Қытай мен Жапонияға деген қызығушылығын көрсетеді. Джордж Калинеску мұны үлкен антитезаның бір бөлігі ретінде қарастыру керек дейді, екіншісі – Декаденттік Париж, оны бір рондель "тозақ" деп сипаттайды. Михаил Драгомирескуді қоспағанда, консервативті әдеби сыншылар Македонскийді тірі кезінде назарға алмауға тырысты. Біріншісі – Джунимеас Титу Майореску, ол оны екінші дәрежелі автор деп санады, кітаптарында оған бірнеше рет ғана сілтеме жасайды және көбінесе мақалаларында оны сынайды. Бұл мәтіндердің бірі, 1886 жылғы Poeți și critici ("Ақындар мен сыншылар") мақаласында Македонскийдің поэзияны "бұзғаны" туралы айтылады, бұл тұжырымды ол Константин Д. Арическу мен Арон Денсусянуға да қолданды. Әсіресе радикалды пікірлерді дәстүрлі авторлар Илари Ченди мен Николае Иорга білдірді. Ченди Македонскийдің "адамның карикатурасы" екенін, "қызба сезімді" және "аяусыз кек алу инстинктімен" қозғалатынын жазды. Тарихшы ретінде танымал болған Иорга кейінірек 1890 жылдары ақынға қарсы айтқан кейбір мәлімдемелерін қайтарып алды. Символист авторға көбірек жанысса да, Драгомиреску де, Георге Адамеску да оны тек француз және декадент әдебиетінің өнімі деп сипаттауға бейім болды. Тюдор Вианудың айтуынша, Македонскийдің зиялы достары (олардың ішінде Ангел Демитриеску, Джордж Ионеску Гион, Бонифачиу Флореску, Григор Точилеску және В. А. Урехия) "жапа шеккен ақынның жақсырақ және шындық бейнесін" жеткізуге үлкен үлес қосты. Сондай-ақ, Драгомирескудің арқасында Noaptea de decemvrie жоғары сынып оқушыларына арналған әдебиет оқулығына енгізілді, бұл кейбіреулердің пікірінше, румын оқу бағдарламасында ақынның алғашқы пайда болуы. Тарихшы Люциан Настасаның сөзіне сүйенсек, ақынның әйелі Ана Ралле Македонский тірі кезінде "тамаша хатшы" рөлін атқарды, ал кейіннен күйеуінің қолжазбаларын сұрыптап, өңдеуге көмектесті, сондай-ақ күйеуіне "шынайы құлшылық" көрсетті. Македонскийдің космополиттік айналасы сол кездегі консерватизмге және Эминеску сияқты дәстүрлілікке қарсы әдеби балама болды, соңғы тенденция Македонскийдің өмірінің бір бөлігінде "Sămănătorul" журналы айналасында бірікті. Македонскийдің өзі романтизм мен классицизммен байланысын сақтап тұрса да, зерттеушілер оны Румынияның модернистік әдебиетіндегі алғашқы толқынды жариялаған басты тұлға деп мойындады. Бірінші буын шәкірттерінің көптегісі оның ұстанымдарынан ертерек бас тартты, Символизмін радикалдандырды немесе одан шығып кетті. Траян Деметреску мұны бірінші болып жасады, ол социализмге адалдығына назар аударды – Виану бұл бөлінудің Македонский тарапынан "суықсыздық пен жүректің икемділігімен" болғанын атап өтті. Әдебиет зерттеушісі Лидия Боте 1902 жылдан кейін Македонскийдің эклектикалық бейімділігінен арылып, жетілген Символизмді бейнелеген Петика болды деп санайды. Сол кезде Символист авторлар Димитрие Ангель және Н.Д. Коцеа Македонскийдің фантастикалық прозасын өздеріне шабыт көзі ретінде пайдаланды, ал Н. Давидеску оның мистикалық ой-пікірлерінен қарыз алды. Македонскийдің өлеңдеріндегі көркемдік және қуанышты элементтер де Стаматиад, Эугениу Штефанеску Эст және Хория Фуртунаға шабыт берді. Мансабының басында Ион Пиллат шеберін таңдаған экзотикалық тақырыптарды қайталайтын туындылар жазды. Македонский идеяларының одан да жасырын мұрасы консервативті және дәстүрлі лагерьдерде де сақталды. Македонскийдің "Literatorul" журналынан айырылуы күрт болғанымен, ол "Junimea" біріккенімен, Дуилиу Замфиреску журнал идеологиясынан алған кейбір элементтерді өзінің әдеби көзқарасына енгізді. Македонскийдің ең жақын шәкірттерінің көптегені, оның өзі ынталандырғаны, сыншылар тарапынан екінші немесе орташа деңгейдегі авторлар деп бағаланды. Мұндай жағдайдың мысалы – Тедор Корнел (көркем сыншы ретінде танымал болған), Мирча Деметриаде, Орест Георгеску, Александру Обеденару. Тағы бір екінші дәрежелі автор – өзін "герметик" деп атаған Александру Петрофф, ол Македонскийдің эзотерикалық білім туралы идеяларын дамытты. Алексис кейінірек француз кинорежиссері Рене Клердің ассистенті ретінде декорация жасаумен айналысты, ал өмірі құпия мен интригаға толы болды, оны Фашистік Италия мен Франколық Испанияда мансап жасауға итерді. Әкесінің қайтысынан екі жыл өткен соң Анна Македонский ақын Михай Челяриануға тұрмысқа шықты. Алесандри, Эминеску және Каражияле туындыларындағы сатиралық бейнелеулеріне қоса, Македонскийдің мансабы түрлі авторларға шабыт берді. Оның бейнесі жақтастары үшін мифтік пропорцияға ие болды. Деметреску сияқты, олардың көптегені Македонский туралы естеліктер жазды, олар ақынның өмірі мен өлімінен кейін жарияланды. Оның жақтастары оны 1874 жылдан бастап мақтап өлеңдер жазды, ал 1892 жылы Чинсинат Павелеску Македонскийді "Суретші" деп сипаттаған мақтаулы портрет жариялады. Павелеску, Драгослав және Петика ақынға арналған естеліктермен құрмет көрсетті, олар оны адал және мейірімді дос ретінде сипаттады. Алайда, дәстүрлі ақын Александру Влахуца 1889 жылғы очерк-әңгімесінде Македонскийді (Полидор деп аталған) мазақ етті.

Кейінгі тану

Шын мәніндегі ақынның классика ретінде танылуы тек соғыстар аралық кезеңде болды. 1927 жылы бұрын жарияланбаған өлеңдерінің соңғы жинағы – «Poema rondelurilor» жарық көрді. Бірақ, жалпы алғанда, Калинескудың пікірінше, оның бұл тақырыптағы ойлары ақын туралы нақты пікірін көрсетпеді. Ол сондай-ақ Македонскийдің өзінің Ловинескуге деген немқұрайлылығын және бір рет оны «қанақұс» деп атағанын айтады, сондай-ақ Иоан Минулескуді де еске алады. Соңғысы көрініс және тіл мәселелерінде Македонскийге қарыз болды. 1904 жылы Тюдор Аргези «Literatorul» үйірмесі мен оның қағидаларынан бас тартып, модернистік, дәстүрлі және авангардтық элементтердің бірігуіне жетті. Дегенмен, ол өзінің сипаттамалық прозасында Македонскийдің үлгісіне қарыздар болды. 1912 жылы Символизм мен жаңадан пайда болған авангардтың арасындағы «Simbolul» журналы Адриан Маниудың «Noaptea de mai» өлеңінің имидждік пародиясын жариялады. 1910 жылдардың соңында Дадаизмнің негізін қалаушы Тристан Цара, швед зерттеушісі Том Сандквистің пікірінше, Македонскийден, әсіресе ақымақтық пен поэзия арасындағы қарым-қатынас туралы ойларынан шабыт алды. Өзінің алғашқы өлеңдерінде Бенджамин Фондане Барбу Фондояну кейде Македонскийді еліктеді, бірақ 1920 жылы Символист-дейн француз үлгілерін «паразиттік» деңгейге дейін еліктегенін мәлімдеді. 1920 жылдардың соңында бірнеше авангард авторлары өздері қарапайымдаған сайын Македонскийдің әдеби нұсқауларына қайта оралды. Бұл Маниу мен Иоан Винеаға қатысты, екеуі де «Thalassa» желісінде прозалық шығармалар жариялады. Осы еңбек символизм қағидаларын ұстанған Давидеску мен Матейу Караджале сияқты авангард емес авторларға да әсер еткеніне сенуде. Сол символистік буыннан кейін Селариану (Македонскийдің қайтыс болған күйеу баласы) және Пăstorel Teodoreanu да Македонскийдің мұрасын дамытты, кейін Бессараб тілшісі Евгений Кошериу оларға қосылды (өзінің поэзиялық мансабының басында ол Македонскийдің рондель стилін еліктеді). 1920 жылдардың соңында олардың қазіргі заманғы жырлары албан-румын ақыны Александр Ставре Дренованы шабыттандырған кезде Македонский мен Аргези екеуі де албан әдебиетіне жанама әсер етті. Македонскийдің румын әдебиетінің ұлыларының бірі ретіндегі мәртебесі 20 ғасырдың соңында бекітілді. Осы уақытқа дейін «Noaptea de decemvrie» румын мектептерінде оқытылатын ең танымал әдеби шығармалардың бірі болды. Осы оқиғадан кейін біраз уақыт өткен соң, өзінің буынының ең танымал модернист ақындарының бірі Марин Сореску «Түндер» циклына құрмет көрсетіп, пародия жазды. «Singur între poeți» («Ақындар арасында жалғыз») жинағына енген бұл шығарманы сыншы Мирча Скарлат Сорескудің ең көрнекті туындысы деп санайды. Сол кезде «Noaptea de decemvrie» Штефан Августин Дойнаштың «Mistrețul cu colți de argint» балладасына демеушілік жасады. Павел Шушаре өзінің ронделдерін заманауи ортаға бейімдеді. Македонскийдің прозасы Анджело Митчевичи мен Анка Мария Мосора сияқты жас жазушыларға да әсер етті. Көршілес Молдавияда Македонский Аурелиу Бусуйоктың неосимволизміне ықпал етті. 1991 жылы Румынияда Македонскийдің басылымының мұрасын білдіретін «Literatorul» журналы құрылды, оны Сореску, Фануш Неагу және Мирча Мичу жазушылар редакциялады. 2006 жылы Румын академиясы Александру Македонскиге өлімінен кейін мүшелік берді. Македонскийдің өлеңдері Румынияның халықтық мәдениетіне елеулі әсер етті. Коммунизм кезінде «Noaptea de mai» Мариан Нистордың музыкалық қойылымы мен Мирабела Доуэрдің орындауында сәтті музыкалық бейімделудің негізі болды. Америкалық халықтық жаңғырудан шабыт алған әнші-күйші Тюдор Георге де өз әуендеріне Македонскийдің кейбір мәтіндерін сөз ретінде пайдаланды. 2000 жылдары «Noaptea de mai» рефрены Adrian Copilul Minune-нің манеа пародиясына енгізілді.

Портреттер, бейнелеу құрметтері және ескерткіштер

Оның поэтикалық теориялары румын өнерінде кеңінен жаңғырыс таппағанмен, Македонский бірнеше заманауи суретшінің, оның ішінде ертедегі карикатурист Николае Петреску Гэйнаның қызығушылығын оятты. "Терса Отетелешануға" келген басқа жазушылармен қатар, Македонскийді әйгілі румын суретшісі Иосиф Изердің суреттерінде де көруге болады. "Таласса, Le Calvaire de feu" шығармалары нәтижесінде Алексис Македонский жобалаған және Доробанцидегі әкесінің үйінде орналасқан рельефтер сериясы жасалды. 1975 жылы Крайова қаласында Константин Фоаметтің жасаған Македонскийдің бюсті ашылды. Александру Македонскийтің құрметіне Бухарестте (АСЕ), Крайова, Клуж-Напока және Тимишоара қалаларында бірнеше көше аталды.