Кіріспе

Filton Airport немесе Filton Aerodrome – Оңтүстік Глостерширдегі Филтон және Патчвей қалаларында орналасқан жекеменшік әуежай. Филтонның ұшу-қону жолағы 91 м (300 фут) енімен көптеген әуежайлардан кеңірек, ал ұзындығы 2,467 м (8,094 фут) құрайды. 1949 жылы «Bristol Brabazon» авиалайнерінің тұңғыш рейсі үшін жолақ ұзартылған болатын. Оның үлкен көлемі 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында жоғары жылдамдықты «Concorde» ұшағын жасау және өндіру үшін өте қолайлы болды. Филтон әуежайының бірнеше иесі болды. Коммерциялық тұрғыдан тиімділігін бағалау нәтижесінде, соңғы иесі «BAE Systems Aviation Services Limited» компаниясы 2012 жылдың 31 желтоқсанынан бастап әуежайды жабу туралы шешім қабылдады. «BAE» компаниясы осы жерді тастап, өнеркәсіптік ғимараттар мен жердің бір бөлігін «Airbus» компаниясына сатты, олар өздерінің қызметін кеңейтті. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, «Airbus» компаниясы осы жерде қалған негізгі компания болып табылады. «Airbus» жаңа кеңселер салды және түпнұсқадағы, ескерткіш болып саналатын «Aircraft Works» ғимаратының бірі – «Pegasus House»-ты қайта жаңартып, сондай-ақ тарихи «Filton House»-ты қалпына келтірді. «Airbus» компаниясына жаңа қозғалтқыштарды сынау орталығын салуға рұқсат берілді, ал 2016 жылы – жаңа қанатты құрылыс және қанаттарды дамыту орталығын салуға рұқсат алынды. Әуежай жабылу алдында, аймақтың батыс бөлігінде Англия Корольдық поштасының хаттарды сұрыптау депосы салынды. 2016 жылдан бастап Филтоннан тек Ұлттық полиция әуе қызметіне қарасты тікұшақтар және «Great Western Air Ambulance Charity» қайырымдылық ұйымының тікұшағы ұшып тұрды. Екі қызмет те 2018 жылдың қазан айында жақын орналасқан Альмондсберидегі жаңа базаға көшірілді.

Тарих

Ұшақтарды жасау 1910 жылы басталды, когда сэр Джордж Уайт, Бристоль трамвайларының иесі, Бристоль трамвайларының техникалық қызмет көрсету орындарында Британдық және отарлық ұшақ компаниясын құрды. 1911 жылы Фэрлон даңғылының қарсы бетінде, Филтон төбесінің басында шағын "ұшу алаңы" құрылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания тез өсіп, мыңдаған «Бристоль Файтер» және басқа да ұшақтарды құрастырды. 1915 жылы, ұшақтар зауыты бастапқы ұшу алаңынан кеңейген кезде, Корольдік әуе күштері Филтон төбесіндегі далаларда Филтон әуежайын құрды. Оған Шарлтон шағын ауылы арқылы қол жеткізілді. Шағын ауыл Соғыс министрлігінің бақылауына өтті, адамдар басқа жерге көшірілді, көптеген үйлер бұзылды, бірақ кейбіреулері әуежай жабылғанға және жер Шарлтон Хейс тұрғын үй кешеніне дайын болғанға дейін сақталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери базадағы ғимараттар ағаш үйлер болды, бірақ кейіннен, оның ішінде Барнуэлл залы сияқты, тұрақты құрылыстар салынды. Соғыс жылдары RFC Filton көбінесе ұшақтарды қабылдау орталығы ретінде пайдаланылды. Ұшу мектебі әуежайдың ұшу жолағының жанында орналасқан еді, ал аталған аумақ ақырында «Бристоль Эйроплан» компаниясының қозғалтқыш бөлігінің құрамына кірді.

Соғыс аралығы

Аэро қозғалтқыштар өндірісі 1920 жылы Cosmos Engineering компаниясын сатып алу арқылы Filton әуежайының жанында басталды. Сол жылы Британдық және отарлық ұшақ компаниясы Бристоль ұшақ компаниясы болып өзгерді, көбінесе BAC деп қысқартылады. 1929 жылдан бастап No. 501 (Бристоль қаласы) эскадрильясы RAF Filton базасында орналасты. 1939 жылға қарай эскадрилья Hawker Hurricane ұшақтарымен жабдықталды және Францияға жіберілген британдық күштердің құрамына кірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Филтон қаласында тек шөппен жабдықталған ұшу-қону жолақтары болған. 1935 жылдан соғыс басталғанға дейінгі қаруландыру бағдарламасы Бристоль ұшақ компаниясын одан әрі кеңейтті, сондай-ақ Глостер жолының солтүстігіндегі Гыпси Пэтч Лейндегі Шығыс және Родни зауыттары авиациялық қозғалтқыштарды өндіру үшін құрылды. Соғысқа дейін неміс бомбалаушыларының Филтонға жетуге жеткіліксіз қашықтықта екеніне сендірілді; алайда, 1940 жылы нацистердің Францияны басып алуы жағдайды өзгертті. Соғыс жақындаған кезде, Filton Golf клубының жанындағы Filton Hill-дегі далалық жайылымға ұшақ фабрикаларын қорғау үшін зениттік қарулар орнатылды. 1940 жылдың 25 қыркүйегінде Францияда орналасқан неміс ұшақтары Филтонға шабуыл жасап, ұшақ фабрикаларына ауыр зақым келтірді, сондай-ақ бірнеше бомбалаудан қорғалған жайларға тиген соққылар салдарынан көптеген адамдар қаза тапты. Жауап ретінде, Supermarine Spitfires эскадрильясы Филтонға орналастырылды. D күніне дейін АҚШ-та жасалған ұшақтар Филтон әуежайында Авонмут доктары арқылы импортталған бөліктерден құрастырылды. 1944 жылғы маусымдағы D күні десантынан кейін Филтон АҚШ жаралыларының негізгі кіретін портына айналды, олардың көпшілігі Frenchay ауруханасына жеткізілді. Соғыс кезінде Филтоннан шығарылған ұшақтар: Blenheim, Beaufort, Beaufighter және Brigand. Филтон әуежайы 1941/42 жылдары бетонды ұшу-қону жолағымен жаңартылды.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Filton Aerodrome-дегі бетонды ұшу-қону жолағы John Laing & Son компаниясымен үлкен Bristol Brabazon авиалайнерінің қауіпсіз ұшуына мүмкіндік беру үшін батысқа қарай ұзартылды. Бұл кеңейту Charlton ауылын бұзуды қажет етті; сонымен қатар, соғысқа дейінгі Filton айналма жолын тоқтатты. Үш бөлімді Brabazon ангары 1940 жылдардың соңында T. P. O'Sullivan басшылығымен салынды. Ангар есіктері мен теміржол өткелі сол кезде әлемдегі ең үлкені болды. Бір жұмысшы ангар есіктерінің бүктемесінде ұйықтап қалғанда қаза тапты. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында BAC алдын ала дайындалған ғимараттарды, пластиктерді, тікұшақтарды, басқарылатын қару-жарақтарды, сәнді автомобильдерді, газ турбиналарын және рамджет қозғалтқыштарын әзірлеуге және өндіруге кірісті. Bristol Britannia ("Whispering Giant") авиалайнері мен Bristol Freighter ұшақтары өндірілді. 1948 жылы 501-ші эскадрилья De Havilland Vampire реактивтік ұшақтарымен жабдықталды. Бұл 1950 жылдардың басында Filton аймағындағы аспанда жиі кездесетін көрініс болды. 501-ші эскадрилья 1957 жылдың 3 ақпанында таратылды. Оған наразылық ретінде пилоттардың бірі ұшағымен Clifton Suspension Bridge астынан ұшты, бірақ Avon Gorge-тың Leigh Woods жағындағы төбеге құлап, қаза тапты. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында British Overseas Airways Corporation (BOAC) компаниясы Lockheed Constellations және Boeing Stratocruisers ұшақтарын жаңа аяқталған Brabazon ангарында қызмет көрсету үшін Filton-ға жеткізді, ол сол кезде әлемдегі ең үлкен ангар еді. Лондон Хитроу әуежайында тиісті ангарлар аяқталғаннан кейін Filton-ға техникалық рейстер тоқтатылды. 1954 жылы BAC Filton Hill төменгі жағында шәкірттер мен оқушыларға арналған техникалық колледж ашты. Кейіннен ол 1961 жылы Filton Avenue-дің қарсы бетінде ашылған Filton Technical College-ке қосылды. 1958 жылы Bristol Aeroplane Company және Armstrong Siddeley компанияларының авиациялық қозғалтқыштар мүдделері Bristol Siddeley Engines құру үшін біріктірілді. Rolls Royce 1966 жылы Bristol Siddeley Engines компаниясын сатып алды. 1971 жылдың 4 ақпанында Rolls Royce Lockheed L 1011 Tristar реактивтік лайнері үшін RB211 қозғалтқышын дамыту жүктемесінен банкрот деп жарияланды. Rolls Royce қозғалтқыш бөлімінің Корольдік әуе күштері үшін маңыздылығына байланысты үкімет компанияны мемлекеттендірді. Сол кездегі жергілікті депутат Фредерик Корфилд авиация министрі болды және консервативті басшылықтың ерекше шешіміне ықпал еткен болуы мүмкін. 1960 жылы British Aircraft Corporation Bristol Aeroplane Company компаниясының ұшақ мүдделерін өзіне алды. 1960 жылы RAF Vulcan бомбалаушысы батыстан Filton-ға қатты жаңбыр жауғанда қонды. Пилот тежеді, бірақ аквапланингке түсті. Ол қонуды тоқтатуға шешім қабылдады. Ол ұшып көтеріліп, басқа жерге сәтті қонды, бірақ ұшақтың төрт Bristol Siddeley Olympus 201 қозғалтқышынан шыққан реактивті ағын ұшу-қону жолағының шығыс жағындағы жанармай құю стансасына зиян келтірді, A38 магистральдық жолындағы машиналарды айналдырды және шекаралық қоршаудың болат торларын қиратты. Көзі куәгерлері ұшақ Bristol-ден Оңтүстік Уэльске дейінгі теміржолдың жанындағы қозғалтқыш сынақ алаңдарын жақыннан өтті деді. Кейіннен жанармай құю стансасы солтүстікке, қауіпсіз жерге көшірілді. 1960 жылдардың басында ескісіне параллель жаңа Filton айналма жолы салынды, ол кейіннен M5 автожолының бөлігі болды. 1960 және 1970 жылдары Filton-да Concorde дамытылып, өндірілді және Filton ұшу-қону жолағы одан әрі ұзартылды. Concorde 002 прототипінің алғашқы рейсі 1969 жылдың 9 сәуірінде Filton Aerodrome-де өтті. Ұлыбританияда салынған барлық Concorde ұшақтары алғашқы рейстері үшін Filton басты ұшу-қону жолағын пайдаланды. Реактивті ағынға байланысты Concorde ұшып кеткен кезде A38 жолын жабу үшін қақпалар мен светофорлар орнатылды. Осы кезеңде бірнеше Lightning истребительдері өндірілді. Ұшу-қону жолағының ұзындығы және жолаушыларға жабық болуы оны Суық соғыс кезінде елдің әуедегі ядролық қорқытуы үшін өте қолайлы дисперсиялық орынға айналдырды. 1962 жылдың ақпан айындағы Куба зымыран дағдарысы кезінде Vulcan бомбалаушылары әуежайда, қысқа мерзімде дайындық күйінде орналастырылды. 2017 жылы ескі ұшу-қону жолағының солтүстігінде жаңа келушілер орталығы ашылды. Бұл 2010 жылы бір ер адам жолдан құлап қайтыс болғаннан кейін бұрынғы келушілер орталығының жабылуынан кейін болды. Concorde - Bristol Aero коллекциясының экспонаттарының бірі. 2006 жылдың 21 қарашасында Оңтүстік Глостершир кеңесімен әуежайда (Patchway бөлімінде) 2200 үй салу мәселесін талқылау үшін қоғамдық тыңдау өтті. Бірінші тұрғындар 2010 жылдың қазанында Charlton Hayes-ке көшіп келді. Бұрынғы Британдық ұшақ корпорациясы (BAC) компаниясының ұшақ мүдделері қазір Airbus, GKN және BAE Systems болып қайта ұйымдастырылған BAC компаниясына тиесілі, ал авиациялық қозғалтқыштар құрылтайлары Rolls Royce құрамына кіреді. MBDA басқарылатын қару-жарақ құрылтайларына иелік етеді. Airbus компаниясы Filton House және Pegasus House (екі екінші дәрежелі тізімдегі ғимарат) ғимараттарын жаңа кеңсе кешенінің бөлігі ретінде қайта жаңартуды 2013 жылы аяқтады. Pegasus House, сондай-ақ New Filton House деп те аталады, 20 жылдан кейін бос тұрғаннан кейін Глостер герцогі тарапынан қайта ашылды. 1936 жылы Bristol Aeroplane Company штаб-пәтері ретінде салынған үлкен Art Deco кеңсе ғимаратында Денис Дунлоп жасаған мүсіндер, гипстен жасалған панельдер және вестибюль едені бар. A38 жолының жанында Airbus UK бұрынғы Rolls Royce Rodney Works-тің бөлігін қанатты дамыту және өндіруге арналған құрылыс салу үшін сатып алды, ол 2016 жылы Оңтүстік Глостершир кеңесінің жоспарлау рұқсатын алғаннан кейін аяқталды.

Жабылу

BAE Systems Фильтон әуеайлағының бір бөлігін 120 миллион фунт стерлингке сатты.

Жаңғыру

2017 жылдың күзінде бірнеше ангарлар «Аэрокосмикалық Бристоль» музейі ретінде қайта ашылды, ол аэроғарыш және Бристольдегі аэроғарыш өндірісінің тарихына арналған.

Қазіргі жағдай

Бұрынғы әуежай алаңы Оңтүстік Глостершир кеңесімен 2675 жаңа үй салу үшін белгіленді. Бұл жаңа шағын қалашық, Брабазон деп аталады, YTL Corporation компаниясымен салынып жатыр және құрылысы 2020 жылы басталып, алғашқы тұрғындары 2021 жылы қоныстанады. 2023 жылға қарай, ескі ұшу-қону жолағының бір бөлігі қазылып алынды, бұрынғы такси жолдары мен аэродром алқаптары болған жерлерде құрылыс қарқынды жүріп жатыр, даму жұмыстары жалғасуда.