Кіріспе

Оңтүстік Лондондағы әуежай

Кройдон әуежайы (бұрынғы ICAO коды: EGCR) соғыс аралық кезеңде Ұлыбританияның жалғыз халықаралық әуежайы болды. Бұл әуежай сол кездегі Ұлыбританияның басқа әуежайларынан гөрі көбірек жүк, пошта және жолаушыларды қабылдайтын, Ұлыбританияның басты әуежайы ретінде дамыды. 2017 жылдың мамыр айында Historic England терминал ғимаратының мәртебесін II* дәрежеге көтерді. Тозуға байланысты Gate Lodge Historic England ұйымы тарапынан «Қауіп астындағы мұра» тізіміне енгізілді.

Кеңейту

1925 жылғы Кройдон әуежайын кеңейту туралы заңның қағидаларына сәйкес, 1926 және 1928 жылдар аралығында әуежай күрт кеңейтілді. Пурли Уэй бойында жаңа ғимараттар кешені салынды, оның ішінде алғашқы мақсатты жобаланған әуежай терминалы және әуе қозғалысын басқару мұнарасы, әлемдегі алғашқы әуежай қонақ үйі және кең ангарлар болды. Аталған дамуға жұмсалған қаржы 267 000 фунт стерлингті құрады (қазіргі бағамен). Ірі авиалайнерлерге қауіпсіз қону және ұшу мүмкіндігін беру үшін Плуг-Лейн жолы мұңкіп жабылды. Әуежайдың терминалды ғимараты мен басқару мұнарасы 1928 жылы аяқталды, ал ескі ағаштан жасалған әуе қозғалысын басқару және кеден ғимараты бұзылды. Жаңа ғимараттар мен жоспар 1928 жылдың 20 қаңтарында пайдалануға берілді және 1928 жылдың 2 мамырында Леди Мод Хоармен ресми түрде ашылды. Кройдоннан тұрақты халықаралық жолаушылар тасымалы басталды, бастапқыда соғыс кезінде пайдаланылған бомбалаушы ұшақтар қолданылды, ал Кройдон – Ле-Бурже бағыты тез арада әлемдегі ең жүйрік бағытқа айналды. Әуе қозғалысын басқару және «Мейдей» төтенше жағдай шақыруы осы жерде алғаш рет пайда болды. Imperial Airways компаниясы Кройдоннан Handley Page HP42/HP45 төрт қозғалтқышты бипландарын, сондай-ақ әуе компаниясы қолданған алғашқы моноплан, Африка бағыттарында пайдалануға арналған Armstrong Whitworth Atalanta ұшақтарын пайдаланды. 1937 жылдың наурыз айында British Airways Ltd компаниясы Кройдоннан жұмыс істеді, ал 1938 жылдың мамырында Хестон әуежайына көшті. Британ империясының бағыттарында қызмет көрсететін Imperial Airways және Еуропа бағыттарында қызмет көрсететін British Airways Ltd компаниялары Чемберлен үкіметінің шешімімен 1938 жылдың қараша айында бірігіп, British Overseas Airways Corporation (BOAC) құрылды. Сол жылы үлкен төрт қозғалтқышты моноплан, Armstrong Whitworth Ensign сериясы (G ADSR) пайдалануға берілді. Әуежайда Ұлттық Социалистік Әйелдер Лигасының (NS Frauenschaft) басшысы Гертруд Шольц Клинктің кеңінен жарияланған сапары да өтті; ол тыңшы болған деген қауесет тарады. Тарихшылар оның Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осында тұратын неміс тыңшыларын тарту үшін Ұлыбританияға келгенін болжайды.

Соғыстан кейінгі даму және түпкілікті жабылу

Соғыс аяқталғаннан кейін, соғыстан кейінгі авиалайнерлер мен жүк ұшақтарының үлкендеп, әуе трафигінің күшеретіні анықталды. Оңтүстік Лондондағы қалалық кеңістіктердің өсуі және айналасындағы ауылдардың дамуы Кройдон әуежайын қоршап алып, оны кеңейтуге мүмкіндік қалдырмады. Сондықтан Хитроу Лондонның әуежайы ретінде белгіленді. 1946 жылдың ақпан айында Кройдон қайтадан азаматтық басқаруға берілді; 11 сәуірдегі «Flight» журналындағы схемада 170–350 бағытындағы, 060–240 және 120–300 (сандар солтүстіктен сағат тілімен өлшенген градустар) жердегі жүгіру көрсетілген. Нортхолт әуе компанияларына одан көп ұзамай ашылып, Кройдонның трафигін азайтты, бірақ 1946 жылғы қыркүйектегі ABC нұсқаулығында аптасына 218 рейс Белфаст, Дублин, Ливерпуль, Манчестер, Глазго (Ренфрю), Джерси, Гернси және бірнеше Еуропалық әуежайларға орындалғаны көрсетілген. Бір жыл өткен соң аптасына 56 рейс болды, олардың көп бөлігі BEA de Havilland Dragon Rapides ұшақтары еді, ол бірнеше аптадан кейін Кройдонды мүлдем тастап кетті. 1952 жылы әуежайдың жабылатыны шешілді, себебі Хэмпширдегі Блэкбуш әуежайы мен Миддлсекстегі Нортхолт әуежайы 1950 жылдары Еуропалық рейстерді қабылдауға жарамды болды. Кройдоннан соңғы жоспарлы рейс 1959 жылдың 30 қыркүйегінде сағат 18:15-те ұшты.

2009 жылдың 27 қыркүйегінде, әуежайдың жабылуының 50 жылдығын атап өту үшін, он бір жеңіл ұшақ, оның ішінде сегіз екі қанатты ұшақ, әуе шеруін өткізді. Қазіргі кезде бұл аймақты негізінен жаяу жүргіншілер, модельдік ұшақтармен қызығушылар, футбол ойнайтын жергілікті тұрғындар және «Croydon Pirates» бейсбол командасы пайдаланады. Раундшоу иелігіндегі шіркеудің сыртқы қабырғасында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кройдонға қарасты Спитфайр ұшағының қиылған пернесінен жасалған крест орнатылған. Бұл аймақ әлі де Кройдон әуежайы деп белгілі және Кройдон су сарайының орналасқан жері болды. Аэродромның тарихи маңыздылығын ескере отырып, 2010 жылдың қыркүйегінде екі жергілікті мектеп («Waddon Infants School» және «Duppas Junior School») бірігіп, «The Aerodrome School» аталды.

Ғимараттар

Аэродром қонақ үйі мен терминал ғимараты, оның ішінде әсем брондау залы, 20-ғасырдың басындағы типолық неоклассикалық геометриялық стильде салынған. Саяхатшылар мен келушілердің назарын аударатын тағы бір нәрсе – брондау залындағы әлемнің әртүрлі аймандарының уақытын көрсететін циферблаттары бар (қазір жоғалған) уақыт белдеуі мұнарасы болды. Кройдон әуежайының Аэродром қонақ үйі Кройдон Vision 2020 жаңарту жоспарының бір бөлігі болып табылады. Әуежай қонақ үйі тәуелсіз Hallmark қонақ үйі ретінде сақталды.

Іс-шаралар мен танымал тұлғалар

Күні/жылды Авиатор Пікірлері
1919 Уинстон Черчилль Кройдондо кеңейтілген ұшу сабақтарын алды және ұшып көтерілгенде апатқа дерлік ұшырады.
1925 Алан Кобхам 1925 жылы Кройдоннан Кап-Таунға және кері ұшты.
1927 Чарльз Линдберг Атлантика арқылы бірінші жеке рейсін аяқтағаннан кейін көп ұзамай Кройдонға қонды.
1928 Мэри Бейли Кройдоннан Кап-Таунға жалғыз өзі ұшты.
1928 Мэри, Леди Хит Кап-Тауннан Лондонға ашық кабиналы ұшақты ұшырған алғашқы ұшқыш, 18 мамыр.
1928 Берт Хинклер Кройдоннан Австралияның Дарвин қаласына алғашқы ұшуды жасады.
1928 Чарльз Кингсфорд Смит Хинклердің рекордын жаңартты.
1929 Армстронг Уитворт Аргоси Кройдоннан Парижге ұшты, Дуглас Фэйрбанкс және Мэри Пикфорд Бурма графинясы Эдвина Маунтбаттенмен кездесті.
1930 Аспі Инженер және Р. Н. Чавла Карачиден Кройдонға ұшқан алғашқы үндістер, ал кейін Инженер бір айдың ішінде Аға Хан бәйгесін жеңіп алу үшін Кройдоннан Карачиге жалғыз өзі ұшты.
1930 Ман Мохан Сингх Аға Хан бәйгесінде қатысқан Кройдоннан Карачиге ұшқан алғашқы үнді.
1930 Эми Джонсон Кройдоннан Австралияға ұшқан алғашқы әйел, 5 мамырда бірнеше адаммен қоштасып ұшты; мыңдаған адамдардың қуанышты қарсы алуымен күтті.
1934 Том Кэмпбелл Блэк C. W. A. Скоттпен бірге Лондон-Мельбурн әуе жарысын жеңді.
1936 Хуан де ла Сиерва Автожирдің испандық ойлап табушысы 9 желтоқсанда авиация апатында қайтыс болды.

Апаттар мен оқиғалар

1923 жылғы 15 наурызда Compagnie des Messageries Aériennes әуе компаниясының Farman F.60 Goliath F AEIE ұшағы қону кезінде ұшу-қону жолағын басып өтіп, ғимаратқа соқтығысты. Кейін ұшақ жөнделіп, қызметке қайта оралды. 1924 жылғы 22 қаңтарда Air Union авиакомпаниясының Goliath F GEAO ұшағы қону кезінде болған апаттан кейін өртеніп кетті. 1929 жылғы 6 қарашада Deutsche Lufthansa Junkers G 24bi Oberschlesien (тіркеу нөмірі D 903) Нидерландыдағы Амстердамға ұшып кеткеннен кейін қалың тұман ішінде Кройдонға қайтуға тырысқанда, Суррейдегі Мерден Паркіндегі төбедегі ағаштарға соқтығып құлады. Ұшқыштар экипажының төрт мүшесінің үшеуі және бес жолаушының төртеуі қаза тапты. 1934 жылғы 19 мамырда Air France әуе компаниясының Wibault 280 ұшағы жанармаздың таусылуына байланысты Кройдон әуежайының жанындағы крикет алаңына авариялық қонды. Борттағы он адамның тек біреуі ғана жарақат алды. 1934 жылғы 31 мамырда Air France ұшағы Парижге газеттер тасымалдау кезінде, ұшақтың радио навигациялық маягының мачтасына соқтығып құлады, нәтижесінде екі экипаж мүшесі қаза тапты. 1935 жылғы 6 наурызда Кройдон әуежайындағы қарақшылық кезінде 21 000 фунт стерлингтік алтын ұрланды. Үш адам айыпталды, бірақ тек біреуі ғана сотталды. Алтын әлі күнге дейін табылған жоқ. 1936 жылғы 9 желтоқсанда (1936 жылғы KLM Кройдон апаты) KLM әуе компаниясының Douglas DC 2 ұшағы Амстердамға бағыт алғанда Кройдон әуежайынан ұшып шығу кезінде апатқа ұшырады. Апат салдарынан DC 2-дегі 17 адамның 15-і, соның ішінде Хуан де ла Сиерва және Арвид Линдман қаза тапты. 1947 жылғы 25 қаңтарда (1947 жылғы Кройдон Dakota апаты) Spencer Airways Douglas Dakota ұшағы Родезияға бағыт алғанда әуеге көтеріле алмады. Ұшақ тұрған басқа бір бос ұшаққа соқтығысып, 11 жолаушы мен ұшқыш қаза тапты.

Иммиграция және кеден

1936 жылы Довер портының бас иммиграциялық қызметкері П. Л. Хартли қызметке кірісті.

Медициналық қамтамасыз ету

Медициналық қызметкер, доктор Джон Роберт Дрейпер, М. Б., Б. Х., 1931 жылдың 1 қаңтарынан бастап әуежайдағы медициналық міндеттерді қабылдау үшін Кройдон кеңесіне жұмысқа алынды. Ол Кройдонның бас санитарлық дәрігеріне бағынышты болды. 1938 жылғы Қоғамдық денсаулық сақтау (ұшақтар) ережелерінен кейін оның қызметі күрт өзгерді.

Әдебиеттік сілтемелер

Кройдон әуежайы екі детективтік романның маңызды бөлігі болып табылады: Фримен Уилс Крофттың «Кройдоннан сағат 12:30» (1934) және Агата Кристидің «Бұлттардағы өлім» (1935) романдары. Ол Эвелин Воның «Жаlabelдер: Жерорта теңізі саяхаты» (1930), Элизабет Боуэннің «Солтүстікке» (1932) және Уинстон Черчилльдің «Ойлар мен оқиғалар» (1932) кітаптарында да еске алынады. В. Х. Оденнің Лорд Байронға жазған хатында (1937) «Кройдон әуежайы» қазіргі заманғы Дон Жуанның сапар шеккен жерлерінің бірі ретінде тізімделген.