Кіріспе

Салала (صَلَالَة) – Оманның оңтүстік Дуфар мухафазасының астанасы және ең ірі қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 331 949 адамды құрайды. Салала – Оман сұлтандығындағы үшінші ірі қала және Дуфар мухафазының ең ірі қаласы. Салала – бұрынғы Оман сұлтаны Қабус бин Саидтың туған жері. Маусымнан қыркүйекке дейінгі жаңбырлы маусым/хариф кезеңінде Салала Оманның басқа аймақтарынан және шетелден көптеген туристерді тартады. Аймақтың климаты мен муссон қалаға кокос және банан сияқты көкөністер мен жемістер өсіруге мүмкіндік береді. Қала ішінде осы көкөністер мен жемістер өсетін көптеген бақтар бар.

Тарих

Салала – 13 ғасырда хош иіссу саудасының арқасында гүлденудің шыңына жеткен Дофардың дәстүрлі астанасы болды. Кейін ол құлдырап, 19 ғасырда Маскат және Оман сұлтандығына қосылды. 1932-1970 жылдар аралығында Салала Сұлтан Саид бин Таймурдың резиденциясы болды. 1970 жылы әкесінің орнына отырған ұлы Қабус астананы Оманның ең ірі қаласы Маскатқа көшіруді шешті, ол Германияға емделуге тыныш кеткенге дейін сонда тұрды. Сұлтан Қабустың Салала қаласындағы жоқтығына қатты өкінді, өйткені оның сарайы оны қабылдауға әрдайым дайын тұрды. Оның соңғы сапарлары 2006 жылы ықпалды тайпалық және жергілікті басшылармен кездесу үшін, ал 2010 жылы билікке келгенінің 40 жылдығын атау үшін өткізілген, шамамен 100 000 көрермен сағаттап бақылаған әсем шеру болды. Сұлтанның жалпы алғанда игілікті үкіметі Оманды ұлттық салықсыз басқарып отырғанына қарамастан, оның мол минералды ресурстарының және барлық қара жұмыстың Азия жұмысшыларымен атқарылуына байланысты, Салала 2011 жылы Араб көктемінің тікелей әсерінен бірнеше ай бойы бейбіт наразылықтарды бастан өткерді. Кейбір Омандық наразылар қазіргі министрлердің қызметтен босатылуын, жақсы жұмыс мүмкіндіктерін, жалақыны көтеруді, өмір сүру құнының өсуіне шешім табуды немесе ислам банктерін құруды талап етті.

Климат

Қаланың ыстық шөлді климаты бар (Кёппен климаттық жіктелуі BWh), бірақ жаз Оманның солтүстік немесе ішкі аймақтарына қарағанда салқын. Салалада шілдеден тамызға дейінгі муссон айларында бұлтты және тұманды болады, тіпті жаңбыр аз жауады. Хариф араб тілінде "күз" дегенді білдіреді, бірақ Салала аймағын сипаттағанда муссон маусымын білдіреді. Осы кезеңде Салаланың құрғақ ландшафты мен төңірегі әдемі және жасыл көрініске айналады. Бұл фотосуретке түсіру үшін әдемі кадрлар ұсынады. Араб теңізінде пайда болған Мекуну циклоны 2018 жылдың 25 мамырында Салала қаласына жеткенге дейін өте күшті циклонға айналды. Желдің жылдамдығы сағатына 200 километрге жетті, ал Салала қаласына Оманның бес жылдық орташа жауын-шашын мөлшеріне тең жауын-шашын жауды.

Дін

Арабия түбегіндегі көптеген араб мемлекеттері сияқты, қалада да, негізінен Үндістан, Пәкістан, Бангладеш және Филиппиннен келген үлкен шетелдік қауымдастық бар. Салаладағы Оман халқының көпшілігі (98,9%) мұсылман. Оманның шығыс жағалауындағы Маскат және оның төңірегіндегі омандықтардың көпшілігі Ибади дінін ұстанатын болса, Салаладағы мұсылмандардың көпшілігі исламның сүнни бағытына жатады. Сонымен қатар, шетелдік қауымдастықта индуистер, христиандар, буддистер және сикхтер де қоныстанған.

Тіл

Араб тілі мемлекеттік тіл. Салах және оның төңірегінде көптеген адамдардың ана тілі болып табылатын, ресми емес, жазбаға түспеген шехри тілі – екінші ең көп таралған тіл, 1993 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 25 000 адам сөйлейді. Ағылшын тілі – мемлекеттік шетел тілі және экспаттардың арасында ең көп қолданылатын тіл. Малаялам да кең таралған тіл, сондай-ақ тамил, телугу, урду, хинди және сомали тілдері шетелде жұмыс істейтіндердің арасында жиі қолданылады.

Экономика

APM Terminals, Данияның A. P. Moller Maersk тобының құрамындағы компания, Салала портын басқарады; Арабия түбегіндегі ең ірі порттардың бірі және аймақтағы контейнер тасымалы үшін маңызды транзиттік хаб. Салала порты – Африка, Таяу Шығыс және Азияны байланыстыратын түбектегі маңызды порттардың бірі. Алайда, порт қаладан оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл сонымен қатар, Зуфар аймағындағы ең ірі жекеменшік жұмыс беруші. Порттың қасында орналасқан Салала еркін экономикалық аймағы Таяу Шығыста ауыр индустрияның жаңа орталығы болып келеді.

Туристік жерлер

Салаланың халықаралық туристік экономикасы бар, және маусымнан қыркүйекке дейінгі Хариф маусымында көптеген Таяу Шығыс туристері келеді. Осы маусымда таулар жасыл түске енеді, және Вади Дарбат, Айн Атум, Айн Тубрук және Айн Хор сияқты көптеген сарқырамаларды көруге болады. Ислам пайғамбарларының төрт құрметті қабірі бар: Наби Имран, мүмкін, Мәриям анасының әкесі, бірақ көбінесе жергілікті пайғамбар деп есептеледі; Наби Айюб, Киелі кітаптағы Әйүп; Наби Худ; және Наби Салих. 2017 жылы Хариф маусымында қалаға 600 000-нан астам турист келді. Дофар облысының мәдени тартымдылықтарының бірі – Салала карнавалы, онда әдеттегі ойын-сауықтар, отбасылық шаралар, концерттер, мәдени іс-шаралар мен сатушылар бар. Жоахим немесе Әл Имранның белінетін қабірлерінің бірі Салалада орналасқан; ол "дүниедегі ең ұзын қабір" (12 метр) деп есептеледі.

Спорт

Салала Оманның ең үздік футбол клубтарының бірі ретінде танымал. Барлығында, Салала қаласында төрт спорт клубы бар: Салала клубы, Аль-Иттихад, Аль-Наср және Дофар (Лигадағы ең табысты клуб, 11 кубок жеңіп алған). Dhofar F. C. үлкен жетістіктерінің арқасында «Әл Заим», яғни «Жетеушілер» деп аталды, бұл Оман лигасында және Сұлтан Кабус кубогында көрсеткен табыстарының нәтижесі. Сондай-ақ, Дофар волейбол, гандбол сияқты спорт түрлерінде де жетістіктерге жетіп, көптеген кубоктар ұтып алды. Аль-Наср футболдағы үлкен жетістіктерімен де белгілі, Оман лигасын бес рет және Сұлтан Кабус кубогын 4 рет жеңіп алды. Аль-Наср, Дофар сияқты, хоккей, баскетбол, волейбол және гандбол сияқты басқа да спорт түрлерінде сәтті өнер көрсетті. Салала қазіргі уақытта екі стадионға ие: Салала спорт кешені (сонымен қатар «Жастар спорт кешені» деп те аталады), ол Салаладағы жалғыз көп мақсатты стадион. Жаңа стадион, Аль-Саада стадионы, Салаланың Аль-Саада ауданында салынып, футболға арналған. Спорт кешенінің қабырғаларында футбол стадионынан басқа хоккей алаңы, теннис корты, олимпиадалық бассейн және жабық волейбол/баскетбол алаңы бар. Аль-Саада стадионында Сауд Арабиясының және Оманның ұлттық футбол командалары 2009 жылдың 12 тамызында Салала қаласында алғаш рет кездесті. Жастар арасында ең танымал спорт түрі – футбол. Аймақтағы балалар мен жастарды ойын алаңдарында, тұрақтарда немесе кең ашық жерлерде ойнап жүргенін көру әдеттегі жайт. Аль-Хаффа ауданындағы жағажайда жағажай футболы да жиі кездеседі. Салаладағы тағы бір танымал спорт түрі – волейбол. Футболдай танымал болмаса да, бұл ойын жиі ойналады, әсіресе Салала жағажайларында.

Білім

Қазіргі уақытта Салаланың екі колледжі бар: Салала технологиялық колледжі және Салала қолданбалы ғылымдар колледжі. Екеуі де мемлекеттік меншікте және мемлекеттік қолдауға ие. Салала қолданбалы ғылымдар колледжінің құрамында ағылшын тілі кафедрасы бар. Оның мақсаты – студенттерге ағылшын тілін берік меңгеріп, IT, коммуникация және дизайн сияқты маңызды салаларда оқуларын жалғастырулары үшін жағдай жасау. Салалада сондай-ақ жекеменшік Dhofar университеті орналасқан, ол аймақтағы ең ірі университеттердің бірі. Университеттің үлкен үлесіне Сұлтан Қабус бин Саидтың туысы Мустахил Аль Машани иелік етеді. Жақында университет 25 миллион оман динарына тұратын жаңа кампус салды. Британдық Салала мектебі 1970 жылы құрылған. Мектеп Англия мен Уэльстің ұлттық оқу бағдарламасын ұстанады және бастауыш сыныптан бастап 10-сыныпқа дейін (2021 жылдың тамызынан бастап 11-сыныпқа дейін) білім береді. Ол сондай-ақ Дахариз ауданында, Үндістан және Пәкістан мектептерінің жанында орналасқан. 1981 жылы құрылған Салала Үндістан мектебі – үнділіктер басқаратын, өз қаржысын өзі қамтамасыз ететін, бірлесіп оқытатын мекеме. Ол негізінен Салалада жұмыс істейтін үндістандық экспаттардың балаларының академиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрылған. Салала Үндістан мектебі – Салаладағы ең ірі ағылшын тіліндегі мектеп, ол басқа ұлттардың балаларын да қабылдайды. Мектеп Салала қаласының Солтүстік Дахариз ауданында орналасқан. Пәкістан Салала мектебі – 1982 жылы құрылған пәкістандық бірлесіп оқытатын орта мектеп. Мектеп Салала Дахаризінің солтүстігінде, Үндістан мектебіне іргелес орналасқан.

Әуе көлігі

Салалаха халықаралық әуежайы негізінен Маскаттан ішкі рейстерді, сондай-ақ Үндістаннан және Катар, Біріккен Араб Әмірліктері, Сауд Арабиясы сияқты араб елдерінен халықаралық рейстерді қамтамасыз етеді. Ұлттық әуе компаниясы «Оман Эйр» Салаладан Маскатқа күніне бес рейс, ал Дубайға аптасына екі рейс орындайды. «Оман Эйр» Салала мен Маскат арасындағы тұрақты жолаушылар үшін «Оман Эйр Пасс» бағдарламасын ұсынды. «Qatar Airways» Салаладан Дохаға күн сайын рейстер ұйымдастырады, олар арқылы әлемнің 130-дан астам бағытына қатынауға болады. Еуропа, Америка, Африка, Азия және Австралияға қолайлы транзиттік рейстер бар. Үндістанның Кочи, Кожикод (Каликут) және Тируваннатпурам қалаларынан Малайялық экспатрианттар үшін «Air India Express» апта сайын тікелей рейстер орындайды. Хариф маусымында (муссон) Швеция және Түркияға апта сайын рейстер жасалады. Сондай-ақ, дерлік барлық елдерге транзиттік рейстер бар. Жаңа халықаралық әуежай 2015 жылдың 15 маусымында ашылды, ал ескі әуежай сол кезден бастап ішкі рейстер мен төтенше жағдайларға арналған әуежайға айналдырылды.

Автобус

Күн сайын сағат 15:00-де Деирадан (Дубай, БАӘ) Салалаға автобус қатынайды. Мұскат пен Салала қалалары арасында көптеген автобус операторлары күн сайын автобус рейстерін ұсынады.

Қоғамдық көлік

2018 жылға дейін Салала қаласының шегінде қоғамдық көлік жүйесі болмаған, бірақ 2019 жылы Сұлтан Қабус Салала әуежайынан қала орталығына және қала орталығынан Салала портына қала ішінде автобус қызметін іске қосты. Оман Ұлттық көлік компаниясы (Mwasalat) 2018 жылдың желтоқсан айынан бастап Салала қаласында күнделікті қоғамдық автобус тасымалын жүзеге асыра бастады. Салаладан Хайма, Маскат, Низва, Әл-Бурайми, Дубай, Әл-Айн, Әл-Ғайда, Мукала және Сейюн қалаларына, сондай-ақ Мармул сияқты PDO нысандарына күнделікті кондиционерленген алыс қашықтыққа жүретін автобустар қатынайды. Салала қаласында таксилер де танымал қоғамдық көлік түрі болып табылады. Бағасы көбінесе баратын жерге дейінгі қашықтыққа байланысты жарты риалдан 2 риалға дейін ауыспайды. Таксилер қызғылт сары және ақ түсті болып белгіленген, жеке тұтынушыға жалға беріледі, сондай-ақ қалада осылай көп таралмаған Baisa автобустары сияқты, жол бойындағы мүмкіндіктерді пайдаланады. Микроавтобустар да қызғылт сары және ақ түсті, таксилер сияқты есептегіші жоқ, себебі үкімет тарапынан есептегіштерді енгізуге бағытталған бірнеше бастамалар қабылданбады. Баға жүргізушімен келісім арқылы белгіленеді, бірақ жүргізушілер әдетте қала ішіндегі бағаларға қатысты белгілі бір жазба ережелерді сақтайды. Такси шақыру алдында, қонақ үйден немесе мейманханадан саяхатыңыздың бағасын біліп алу қажет.

Су көлігі

Салала порты – Оманның терең сулы порттарының бірі және әлемдегі ең жүк көлемі жоғары трансшипмент порттарының он біріншісі, Таяу Шығыстағы екінші ең жүк көлемі жоғары порты. Ол Рейсут портында (Салала) орналасқан. Порт 18 метрге дейінгі су айдыны бар үлкен кемелерді қабылдай алады. Бұл аймақтағы негізгі контейнерлік трансшипмент терминалы болып табылады. Портты «Салала порттық қызметтер компаниясы» (S. A. O. G.) басқарады және ұстап тұрады. Порт круиздік лайнерлер мен сәнді кемелерді де қарсы алады.

Медиа

Ағылшын тіліндегі радиостанциялар – Hi FM және Merge, бұл Омандағы жалғыз ағылшын тіліндегі станциялар. Сонымен қатар, араб тіліндегі бірнеше радиоарналар да бар. Салала қаласында дерлік барлық телеарналарды көруге болады.