Кіріспе

Фақих – ислам құқықтануының маманы, фиқһті білетін және ислам заңнамасында сарапшы.

Анықтама

Ислам заңгерлігі немесе фикх – шариғатты (мусылмандардың Құран мен Суннада (Ислам пайғамбары Мұхаммедтің үйретіп, амалдары) ашылған, Алланың заңы деп санайтынын) адамдардың түсінуі. Шариғат ислам заңгерлерінің (улемалардың) Құран мен Суннаны тәпсілдеуі (ижтихад) арқылы кеңейтіліп, дамытылды. Тарихшы Ибн Халдун фикхты "өздерін міндетті (уажиб), тыйым салынған (харам), ұсынылған (мандуб), жақтырмаған (макрух) немесе бейтарап (муба) саналатын амалдарына қатысты Алланың ережелерін білу" деп сипаттайды. Бұл анықтама заңгерлер арасында бірдей.

Фәкыйх болу шарттары

Факхих – ижтихад шарттарын толық немесе бөлігімен орындаған адам. Сунни көзқарасы бойынша, қазіргі заманда Муджахид Мұтлақ деңгейіне жеткен заңгерлер немесе Фуқахалар жоқ (немесе өте сирек). Он екі (Итна Ашери) шииттерінің пікірінше, олардың әрбір Маржасы осы деңгейге жеткен. Ижтихадтың барлық шарттарын орындаған факих кейде Мүжтахид Мұтлақ немесе Шектелмеген заңгер ғалым деп аталады, ал осы деңгейге жетпеген адам әдетте бір немесе бірнеше көрнекті мадхаб қолданатын әдістеме (Усул) меңгеріп, содан кейін осы әдістемені өзінің мадхабының дәстүрлі құқықтық үкімдеріне қолдана алады. Сунни мұсылмандарының "Тірі Ислам" веб-сайтында айтылғандай, "Бүгінде муджахид мутлақ жоқ, тіпті осы атаққа талапкер де жоқ". Мүжтахид Мұтлақ деңгейінен төмен – Мүжтахид Муқайяд немесе Шектелген заңгер ғалым. Мүжтахид муқайяд өзінің нақты мадхабына (заңтану мектебіне) немесе нақты мамандық саласына сәйкес үкім шығаруы керек. Бұл ижтихад немесе құқықтық қорытынды шығару қабілеті белгілі бір салаларда ғана мүмкін екенін, шариғат пен оның заңдары мен құқықтық теориясын толық меңгеруді қажет етпейтін көзқарасқа сәйкес келеді.

Иран

Иран Ислам Республикасы Конституциясының 5-бабына сәйкес, қазіргі Үлкен Жасырындық дәуірінде аймақты басқаруға міндетті мемлекет басшысы (Вилаят) – ислам дін ғалымы (Фақиһ) болуы тиіс. Ол Алладан сақтанушы болуы керек.