Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңбырдан кейін ағысы болатын құрғақ арна.
Dry watercourse with flow after rain
Арройо (arroyo, испан тілінен – "кішкентай өзен"), сондай-ақ "жуу" деп те аталады, бұл уақытша немесе маусымдық түрде су толатын, жеткілікті жаңбырдан кейін ағысқа түсетін құрғақ арна. Көктайғақтан кейін арройоларда су тасқыны жиі болады. Осыған ұқсас жер бедері түрлері Солтүстік Африка мен Батыс Азияда – вади, Испанияда – рамбла, Гобйде – чапп, Калахарида – лагате, Оңтүстік Африкада – донга, Үндістанда – нулла, Италияда – фиумаре, ал Англияда – құрғақ аңғар деп аталады. Шөлді құрғақ арна биомы АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы арройолармен шектеледі. Арройолар шөлдегі жануарларға сумен қамтамасыз етеді.
An arroyo (/ə/'/r//ɔɪ//oʊ/), from Spanish arroyo (aˈroʝo, "brook"), also called a wash, is a dry watercourse that temporarily or seasonally fills and flows after sufficient rain. Flash floods are common in arroyos following thunderstorms. Similar landforms are referred to as wadi (in North Africa and Western Asia), rambla in Spain, chapp in the Gobi, laagate in the Kalahari, donga in South Africa, nullah in India, fiumare in Italy, and dry valley in England. The desert dry wash biome is restricted to the arroyos of the southwestern United States. Arroyos provide a water source to desert animals.
Түрлері мен процестері
Аройолар табиғи өзендік жер бедері немесе жасалма су тасқынынан қорғау арналары болуы мүмкін. Бұл термин көбінесе құрғақ және шөлді климаттағы еңісті немесе таулы аймақтарға қолданылады. Сонымен қатар, көптеген ауылдық елді мекендерде аройолар негізгі көлік жолдары болып табылады; ал көптеген қалалық елді мекендерде аройолар саябақтар мен демалыс аймақтары ретінде пайдаланылады, көбінесе велосипед, жаяу және атпен жүруге арналған сызықтық көп мақсатты жолдары бар. Кенеттен су тасу терең аройоларды немесе су басқан жерлерде шөгінділердің жиналуына әкелуі мүмкін. Бұл аймақтың жер асты суы деңгейін төмендетіп, оны егіс шаруашылығына жарамсыз етеді. Дегенмен, шөлді аройо аңғарларындағы төмендеген жер асты суы деңгейі топырақ бетіндегі тұзды және сілтілі шөгінділердің мөлшерін азайтып, суармалы егіншілікке қолайлы жағдай тудыруы мүмкін.
Arroyos can be natural fluvial landforms or constructed flood control channels. The term usually applies to a sloped or mountainous terrain in xeric and desert climates. In addition: in many rural communities arroyos are also the principal transportation routes; and in many urban communities arroyos are also parks and recreational locations, often with linear multi use bicycle, pedestrian, and equestrian trails. Flash flooding can cause the deep arroyos or deposition of sediment on flooded lands. This can lower the groundwater level of the surrounding area, making it unsuitable for agriculture. However a shallow water table lowered in desert arroyo valleys can reduce saline seeping and alkali deposits in the topsoil, making it suitable for irrigated farming.
Табиғи
АҚШ-тың Нью-Мексико штатында Дона-Ана округінің су ағыны регламенті арықтарды "үзілісті немесе аз сулы ағын жүргізетін, 100 немесе одан да үлкен аумақты сумен қамтамасыз ететін су жолы; немесе 100 жылдық дауыл кезінде секундына жүз куб футтан астам су ағыны күтілетін су жолы" деп анықтайды. Арықтарға қатысты гидрологиялық модельдеу саласында зерттеулер жүргізілді. Табиғи арықтар "арық кесу" деп аталатын процесс арқылы пайда болады. Бұл Нью-Мексико сияқты құрғақ аймақтарда болады, онда нөсер жаңбырлар өзендердің кеңеюіне алып келіп, айналасындағы тау жыныстарын ойып, қалыпты жағдайда құрғақ болатын шатқалдарды жасайды. Дегенмен, осы шектен тыс дауылды кезеңдер ғана арық кесудің жалғыз себебі ме, әлде ұзақ мерзімді климаттық өзгерістер сияқты басқа факторларды да ескеру керек деген мәселе талқыланады. Сонымен қатар, 20-шы ғасырда және бүгінгі күні малдың шамадан тыс жайылуы жер бетіндегі өсімдік жамылғысының көп бөлігін жойды, бұл жауын-шашынның топыраққа сіңуін азайтып, ағын судың көлемін арттырды, соның салдарынан судың көп мөлшерімен келген жаңбырдың жылдамдығы мен күші ұлғайды. Жер асты суларын қазумен бірге, бұл арықтардағы тереңдеуді де күшейтеді. 1900-шы жылдардағы АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы арық кесу су деңгейінің төмендеуіне және егістік жерлердің жойылуына себеп болды, бұл ауыл шаруашылығында елеулі проблемалар тудырды.
In the U. S. state New Mexico, the Doña Ana County Drainage Ordinance defines an arroyo as "a watercourse that conducts an intermittent or ephemeral flow, providing primary drainage for an area of land of or larger; or a watercourse which would be expected to flow in excess of one hundred cubic feet per second as the result of a 100 year storm event." Research has been conducted in the hydrological modeling relative to arroyos. Natural arroyos are made through the process known as arroyo cutting. This occurs in arid regions such as New Mexico, where heavy rains can lead to enlargement of rivers cutting into surrounding rock creating ravines which are dry under normal weather conditions. It is argued, however, whether these excessively stormy periods are the sole cause of arroyo cutting as other factors such as long term climate changes must also be taken into account. Further, overgrazing by livestock throughout the 20th century and today has removed vast amounts of surface vegetation which decreases ground infiltration of precipitation and increased runoff, increasing speed and energy of high flow rain events. Coupled with groundwater pumping this increases downcutting in arroyos as well. Arroyo cutting which occurred in the 1900s in the southwestern United States caused serious farming issues such as a lowered water table and the destruction of agriculture lands.
Құрылымы
Суармалы климатты аумақтардағы шаруалар дәстүрлі түрде суды тарату үшін кішкентай жасалған арройолар, асекиалар, занджалар немесе акведук арналары мен каналдарға сенген. Ірі арройолардың мысалы – Нью-Мексико штатының Альбукерке қаласында. Негізгі Солтүстік бұрылыс каналына су құятын, Рио-Гранде өзеніне Альбукеркеден жоғары қосылатын бірнеше шақырым ашық бетонмен қапталған дренаждық каналдар бар. Сан-Хуан су тазарту қондырғысынан кейін Рио-Гранде өзенінің ағыны, өзендегі күміс балықтың (minnow) мекендеуі үшін қажетті деңгейден асып, қалалық сумен жабдықтауға бағытталады. Жасалған арройолардың қасында күрт су тасқынының қаупіне байланысты сыртқа шығуға тыйым салатын ескерту белгілері орнатылған. Арройо Секо және Лос-Анджелес өзендері – Оңтүстік Калифорниядағы бұрынғы табиғи арройолардың маусымдық су арналарының, кейін ашық дренаж жүйесіне айналған танымал мысалдары.
In agricultural areas in climates needing irrigation, farmers traditionally relied on small constructed arroyos, acequias, zanjas or aqueduct channels and ditches for the distribution of water. An example of larger constructed arroyos is in Albuquerque, New Mexico. There are several miles of open air concrete lined drainage channels that drain an area into the main North Diversion Channel, a tributary of the Rio Grande joining upstream of Albuquerque. After the San Juan Project Water Treatment Plant here, the Rio Grande's flow exceeding that needed for the river's silvery minnow habitat is available for municipal water supply diversion. Signs are posted at the constructed arroyos warning to keep out due to danger of flash flooding. The Arroyo Seco and Los Angeles River are more famous examples in Southern California of former natural arroyo seasonal watercourses that became constructed open drainage system arroyos.