Кіріспе
Көзбен қуатын иттердің қоянды қуу арқылы жарысатын іс-әрекеті.
Қоян қуу – көк иттер мен басқа да көзбен қуатын иттердің қоянды иіс емес, көзбен қууы. Кейбір елдерде бұл заңды, бәсекелестік іс-әрекет, онда иттердің қоянды жүгіру, озу және бұру қабілеті тексеріледі, аң аулау түрі емес. Әлем бойынша ережелері әртүрлі. Қоян қуу сонымен қатар аң аулау немесе зиянкестерді жою тәсілі болуы мүмкін. Бұл Англияда, әсіресе грейхаундтармен немесе көзбен қуатын иттер тұқымдарымен, немесе олардың будандарынан шыққан lurcher-лермен тарихи түрде қолданылған, ұзақ жылдар бойы қалыптасқан аңшылық техникасы. Бұл спорт 19 ғасырда Еуропада танымал болды, бірақ грейхаунд жарыстарын және тікелей ставкаларды енгізу, сондай-ақ осы практиканы тыйым салған заңдар қабылданғаннан кейін төмендеді. Соңғы онжылдықтарда қоян қууға қатысты пікірлер қақтығысқа ұшырады, кейбіреулер оны қатыгез қанды спорт деп санайды. Ұлыбританияда қоян қуу заңсыз. Испания, Ирландия және АҚШ-тың батыс бөлігінде бұл реттелген және бағаланған бәсекелестік спорт түрі.
Тарих
Спорттық немесе аңшылық мақсаттары үшін болсын, қоян қуу Еуропада тарихи түрде жер иелері мен ақсүйектерге ғана шектелген, олар көзбен қуалайтын (сighthound) иттерді пайдаланған, олардың иелігі белгілі бір тарихи кезеңдерде төменгі әлеуметтік топтар үшін тыйым салынған. Қоян қууды ең алғаш сипаттаған құжат – ағылшын тілінде "On Coursing" деп аталатын еңбек. Оны рим дәуіріндегі грек тарихшысы Арриан шамамен 180 жылы жазған, ал ежелгі грек тілінде "Kynegetikos", латын тілінде "Cynegeticus" деп белгілі. Арриан көріп қуалайтын аңшылық пен осындай иттерді сипаттауға себеп болды, өйткені ежелгі гректер тек иіс бойынша аң аулауды білген. "On Coursing" Ксенофонның осы тақырыптағы классикалық еңбегі "Cynegeticus" (Аңшылық туралы) еңбегін толықтырады. Ағылшын дін қызметкері Уильям Дэнси 1831 жылы "On Coursing" еңбегін аударған. Аррианнан шыққан, қоян қуудың әділдігі туралы ең танымал цитата: "Шын аңшылар итттерін аң аулау үшін емес, жылдамдық пен жарыс үшін шығарады және қоян оны құтқаратын нәрсені тапса, олар қанағаттанады".
Заңсыз сауда
Англия мен Уэльсте 2004 жылғы аң аулау заңымен қоян қууға тыйым салынды. Дегенмен, 2015 жылға қарай, қоянға қолайлы жазық егістік жерлері бар округтерде – Линкольншир, Кембриджшир және Норфолк – заңсыз жалғасуда. Қылмыскерлер қоян қуу үшін үлкен қашықтықтарды жүріп өте беруі мүмкін. Қоян қуушы топтар аң ауруды видеоға түсіріп, тікелей тікелей ставкалар жасалған кезде қайта қарау үшін сақтайды.
Ресми курсингтің сипаттамасы
Қазіргі заманғы қоян қуу бірнеше есірімді иттерді пайдалана отырып жүзеге асырылады: негізінен грейхаундтар, сондай-ақ борзой, салюки, виппеттер және ағылшын еліктері, олар Ұлыбританиядағы Ұлттық қоян қуу клубы немесе Кеннел клубы, Ирландияның қоян қуу клубы немесе АҚШ-тағы Ұлттық ашық далалық қоян қуу қауымдастығы (NOFCA) сияқты басқару органында тіркелген. Іс-шаралар жергілікті қоян қуу клубтары арқылы өткізіледі, олар өз басқару органымен реттеледі. Заңмен рұқсат етілген ресми қоян қуудың мақсаты – қоянды өлтіру емес, иттердің дене шынықтыру қабілеттерін сынап, бағалау. Иттерді бапкер басқа жерге жібереді. Қуылған қоян содан кейін шамамен 40–45 км/сағ жылдамдықпен жүгіреді және 0,5 км (0,3 миль) қашықтықта 35–40 секундқа созылады.
Ирландиядағы өзгерістер
Ирландияда қоянға қарсы жарыс өте танымал, Клонмелдегі ұлттық кездесу, Типперри округі, курсинг күнтізбесіндегі ең маңызды оқиға болып табылады, 10 000 көрерменді тартады және ұйымдастырушылары жергілікті экономикаға 16 миллион евроға дейін пайда әкелетінін мәлімдейді. Республикада 70-ке жуық ресми курсинг клубтары бар, ал Солтүстік Ирландияда – екеу. Ұлыбританиядағы курсинг ережелері (ол жерде Ұлттық курсинг клубы реттейді) мен 1916 жылдан бері Ирландиялық курсинг клубы ұйымдастырған ирланд курсингі арасында бірнеше айырмашылықтар бар. Ирландия аралының барлық аймақтарында қоянның саны жеткіліксіз болғандықтан, негізінен қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы салдарынан, курсинг клубтарына Ирландия үкіметі өз іс-шаралары үшін 70-75 қоян аулауға лицензия береді. 1886 жылы Gulf Coast Greyhounds мәліметінше. Қоян тұқымдасына жататын қоянды ашық далада аулау қазір Батыс Американың бірқатар штаттарында, соның ішінде Калифорния, Монтана және Вайомингте жүзеге асырылады, ал Солтүстік Америка Курсинг қауымдастығы Айдахо, Невада, Нью-Мексико және Юта штаттарында да өткізілетінін хабарлайды. Мұндайда төртке дейін ит қоянды қуалайды. АҚШ штаттарындағы қоянға қарсы жарыстың заңдылығы әрқашан анық емес. Калифорнияда орналасқан Animal Place атты жануарларды қорғау тобы, бұл іс-әрекет Калифорнияда, Колорадода, Невадада, Нью-Мексикода, Ютада және Вайомингте заңды, бірақ Аризона, Флорида, Айдахо, Канзас, Мэн, Миннесота, Массачусетс, Оклахома, Орегон, Техас, Вермонт және Висконсин штаттарында заңсыз деп мәлімдейді. "Stop2110" кампаниясы ашық даладағы қоянға қарсы жарыс АҚШ-тың барлық штаттарында қоян аулауға рұқсат болған жерлерде заңды екенін айтады. Вашингтон штаты қоянды батыс штаттары үшін ерекше төмен популяциясының салдарынан қорғалатын түр ретінде тізімдеген және оларды аулаудың барлық түрлерін тыйым салған. 2006-2007 жылғы курсинг маусымында АҚШ-тың жетекші курсинг ұйымы, Ұлттық ашық далалық курсинг қауымдастығы, әртүрлі тұқымдардан 480 ит тіркеді және 83 курсинг іс-шарасын қадағалады. Олардың аң аулайтыны – қара құйрықты қоян. Ақ құйрықты қоянға қарсы жарысты кішірек ұйым – Солтүстік Америка курсинг қауымдастығы ұйымдастырады. Алайда, кейбір хабарларға сәйкес, қоянға қарсы жарыс әлі де кең таралған және танымал. Португалияда қоянға қарсы жарыс заңды түрде екі итпен ғана жүзеге асырылады және ол АҚШ-тағы курсинг принциптерімен үйлеседі. Испанияда қоянға қарсы жарыс ашық далада өткізіледі. Испанияда бұл жарыс көптен бері жүргізіліп келеді, онда грейхаунд емес, испан галгосы қолданылады. Бұл иттер жарыс карьерасынан кейін қиын өмір сүреді, World Animal Protection ұйымы жыл сайын ондаған мыңдаған ит қатыгездікпен өледі деп мәлімдейді. Қоянға қарсы жарыс Ресейде де жүргізіледі, бірақ Еуропаның көптеген елдерінде және Австралияда заңсыз, онда 1867 жылдан бастап ұзақ тарихы бар, бірақ 1985 жылы танымалдылығы төмендегеннен кейін тыйым салынды.
There are several differences between the rules of coursing in Great Britain (where it is regulated by the National Coursing Club) and Irish coursing which has been organised by the Irish Coursing Club since 1916. Because hares are not plentiful in all parts of the island of Ireland, mainly due to modern agricultural practices, coursing clubs are licensed by the Irish government to net 70–75 hares for their events. by 1886 according to Gulf Coast Greyhounds. Open field coursing of jackrabbits, which are members of the hare family, now takes place in a number of states in Western America, including California, Montana and Wyoming, and is said by the North American Coursing Association to take place also in Idaho, Nevada, New Mexico and Utah. It takes place with up to four dogs chasing the hare. The legality of hare coursing across the different states of the US is not always clear. Animal Place, a California based animal rights group which opposes coursing, claims that the activity is legal in California, Colorado, Nevada, New Mexico, Utah and Wyoming but illegal in Arizona, Florida, Idaho, Kansas, Maine, Minnesota, Massachusetts, Oklahoma, Oregon, Texas, Vermont and Wisconsin. The pro coursing campaign, Stop2110 says that open field coursing is legal in all US states with a huntable population of jackrabbits. Washington state lists jackrabbits as a protected species, due to an unusually low population for a western state, and bans all forms of hunting them. During the 2006–07 coursing season, the leading United States coursing body, the National Open Field Coursing Association, registered 480 dogs of various breeds, and oversaw 83 coursing events. Its quarry is the black tailed jackrabbit. Coursing of white tailed jackrabbits is organised by a smaller body, the North American Coursing Association. although, according to some reports, hare coursing is still practised and popular. Hare coursing in Portugal may only be legally undertaken with two dogs and operates under the same ethos as coursing in the United States. In Spain, the hare coursing is open coursing, Coursing has long been undertaken in Spain, where Spanish galgos rather than greyhounds are used. These dogs have a precarious life after their coursing careers, with World Animal Protection suggesting that many tens of thousands die cruelly each year. Hare coursing also takes place in Russia but is illegal in most European countries and in Australia, where it had a long history from 1867 until it was banned in 1985 following a long decline in popularity.
Қауіпсіздік аргументтері
1970 жылға дейін еліктеудің (coursering) жануарларға тигізетін әсері туралы ғылыми деректер жетіспеді. Алғашқы толыққанды зерттеуді 1977–79 жылдары Университеттердің жануарларды қорғау федерациясы (UFAW) жүргізді, бірақ олар «осы есептерден нақты қорытынды жасау қиын» екенін айтты. Осы зерттеуді қайта қарастырып, Бернс тергеуі үшін жасалған баяндамада: «53 өлген қоянның 43-і мойын жарақатын алған, оның 18-і ұстаушының әрекетінен болған (жараның таза сынуынан және тіс іздерінің болмауынан көрінеді). Иттердің тісінен салдарсыз жарақатар сынықтар болған жоқ (тіс іздері байқалған жағдайларда). UFAW тобының бағалауынша, барлық көкірек жарақаты тез өлімге алып келген (алты жағдайда жүрек тесілген); мойын жарақаты жоқ 10 қоянның көкірегі жарақаттанған. Ішкі органдардың жарақатында алты бауыр тесілген, бірақ көбінесе ішек жарылуымен байланысты. UFAW тобының пікірінше, артқы аяқ және арқа жарақаты көкірек немесе мойын жарақатын алғанша қатты ауыруға себеп болуы мүмкін». Ұлыбритания үкіметі Англия мен Уэльстегі иттермен аң аулауды, соның ішінде еліктеуді зерттеу үшін құрған Бернс тергеуі мынадай қорытындыға келді: «Еліктеу кезінде иттермен қуылған, ұсталған және өлтірілген қоянның денсаулығына қауіп келтірілетініне біз көз жеткіздік. Сонымен қатар, егер ит немесе иттер қоянды ұстаса, оны әрқашан тез өлтірмейтіні анық. Еліктеудің жылдамдығына байланысты, қоянды жинап әкелушінің қоянға жетуіне және оны өлтіруіне (егер ол бұрыннан өлмеген болса) белгілі бір уақыт кешігуі мүмкін. Ал қоянды іздеп жүріп ұстаса, бұл уақыт одан да ұзаққа созылуы мүмкін».
Ирландиялық үлгідегі әлеуметтік аргументтер
1993 жылы тазыларды ауыздыққа салу енгізілгеннен бері қоян өлімі азайды, орташа есеппен 16%-дан шамамен 4%-қа дейін төмендеді (жылдық өлім саны 150–200 қоянға дейін азайды). Ауыздықтағы иттер қоянды тістеудің орнына, көбінесе итеруге бейім, бұл фактор қоянның кейіннен тірі қалуына әсер етуі мүмкін. 2003 жылдың желтоқсанында Вексфорд Курсинг клубының мәжілісіндегі ресми ауылдық күзетшісінің баяндамасы бойынша, ерекше жағдайда 40 қоян өлген, ал қоянды қараған ветеринар дәрігерінің баяндамасында «қоршауға алу және курсинг» салдарынан туындаған «күшті стресс» кінәлі деп айтылған. Курсингті қолдаушылар қоянды курсингтің қатыгездік екенін жоққа шығарып, жарақат алған, жүкті немесе ауру қоянға жарысқа қатысуға рұқсат берілмейді дейді. Қояндар жарысқа дейін және кейін ветеринарлық тексеруден өтеді. Ирландияның қанды спортқа қарсы кеңесі, қоян аулауға қарсы күресетін ұйым, осының дәлелі бар видеоматериалдарға ие, тіпті жабық курсингте де осының орын алатынын көрсетеді.
Өлім
2000 жылы Ұлыбританияның Ұлттық курсинг клубының ережелері, грейхаунд қоянды "жоғары жылдамдық пен шапшаңдық арқасында" өлтірген жағдайда ұпаймен марапаттады. Уотерлоо кубогындағы қоянды байқаушылар – Ұлыбританиядағы ең маңызды шара, ол 2005 жылы соңғы рет өткізілген – көрермендердің аз бөлігі қоян өлтірілгенде қуанғанын жиі хабарлады. 2005 жылы АҚШ-та, "аң аулауда нысана ұсталған немесе өлтірілген" жағдайы үшін әлі де ұпайлар беріліп тұрды, бірақ бейресми курсингте өлтірілгендердің саны одан да көп деп есептеледі. Ұлыбританияның Ұлттық курсинг клубы және қазір тоқтатылған Уотерлоо кубогының ұйымдастырушылары, шамамен жеті-сегіз қоянның бірі курсинг кезінде өлтірілетінін мәлімдеді. 2013 жылғы маусымда Ирландияның Ұлттық парктері мен жабайы табиғат қызметі 23 қоянды аулау жиынын қадағалады. 100-ден астам қоян жарыс барысында зардап шегіп, "көмекке мұқтаж болды", нәтижесінде 20-дан астамы табиғи себептерден немесе эвтаназия жасауға тура келді.
Қорғау немесе зиянкестерді жою
Әлемнің әртүрлі аймақтарында қоян қууды қолдау үшін екі қарама-қайшы пікір айтылады. Кейбір жерлерде қоянның тығыз саны оларды егіс зиянкестері деп қарауға себеп болады – мысалы, Калифорния ауыл шаруашылығы департаменті осылай қарастырады. Осыған байланысты қоян қуу кейде қорғалады. Басқа жерлерде, мысалы Ұлыбританияда, қоян әрқашан зиянкес деп есептелмейді және олардың санын күрт арттыруға бағытталған түрлерді сақтау жоспарлары бар. Кейбір қоян қуушылар қоян қуудың қоянды сақтауға көмектесетінін айтады, себебі ол жер иелеріне қоянға қолайлы орта жасауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, қоян қуу баяу қояндарды өлтіреді.
Elsewhere, such as in the UK, hares are not always seen as pests, and there are species action plans aiming to significantly increase their numbers. Some coursers say that coursing assists conservation because it leads to sporting landowners creating a habitat suitable for hares. It is also the case that coursing kills slower hares,
Ұлыбритания
Қоянды қуу практикасы тарихи тұрғыдан алғанда, жақында ғана Парламентте талқыланды, бірақ Парламент 1921 жылы жануарларды қорғау туралы 1911 жылғы заңнан, қуу үшін босатылған жануарларға қатысты ерекшелік жасады. Эрик Хеффер, Ливерпуль Уолтоннан сайланған депутат, 1960-шы жылдардың соңында қуудың басты қарсыласы болды, ал премьер-министр Гарольд Уилсон сынға қосылды. Уилсонның премьер-министрлік кезінде, 1969 және 1975 жылдары қоянды қууға тыйым салу туралы үкіметтік заң жобаларына Төменгі палата дауыс берді, бірақ екеуі де Лордтар палатасынан өтіп, заңға айналмады. 2002 жылы Шотландия Парламенті «Жабайы сүтқоректілерді қорғау (Шотландия) туралы» заңды қабылдады, ол Шотландияда қоянды қууға тыйым салды. 2004 жылы Ұлыбритания Парламенті «Аң аулау туралы» заңды қабылдады, ол 2005 жылдың 18 ақпанынан бастап қоянды қууды және басқа да иттің көмегімен аң аулау түрлерін тыйым салды. 2008 жылы екі қоян қуушыға және 2009 жылы Йоркширдегі екі жер иесіне қарсы қудалау сәтті аяқталды. 2007 жылғы наурыз айында Солтүстік Йоркширде «Field Trialling Club» ұйымдастырған шараның ұйымдастырушыларына қарсы жеке қудалау, 2009 жылғы қыркүйекте, егер пайдаланылған иттер ауыздықталған болса да, қоянды қуу 2004 жылғы «Аң аулау туралы» заң бойынша әлі де заңсыз екенін нақтылады. 2002 жылдан бері Солтүстік Ирландияда ресми қуу жүргізілмеді, себебі министрлер қуу клубтарына қоянды торға түсіруге рұқсат бермеді, ал 2010 жылдың маусым айында Солтүстік Ирландия Ассамблеясы осы практиканы тыйым салу туралы дауыс берді. 2002 жылдан бері Солтүстік Ирландияның екі қуу клубы Республикаға барып, ондағы қуу клубтарымен бірлесіп жиналыстар өткізді (және Ирландия Республикасы). 2015 жылы 2013 жылдың қыркүйегінде қууға қарсы операцияны қайта іске қосылғаннан бері Саффолк аймағында қоянды қуу оқиғалары шамамен 78 пайызға төмендеді деп хабарланды.
Калифорния
2006 жылдың басында ABC 7 телеарнасы үш грейхаундтың бірнеше қоянды қууда бәсекелесетін жүгіру туралы фильм көрсетті. Аталған округте жүгіруге тыйым салынған еді, ал Калифорния штатының Ассамблея депутаты Лони Хэнкок AB2110 заң жобасын ұсынды, ол Калифорниядағы кез келген адамның ашық далада жүгіруіне қатысуын қылмыс деп жариялайтын еді. Бұл "иттердің қоян, түлкі немесе басқа да жануарларды пайдалану арқылы тірі қоян, түлкі және басқа да жануарларды аулау шеберлігі бойынша бағаланатын жарыс" деп анықталды. Жүгіруді қолдайтын науқан да ұйымдастырылды, бірақ ол заңға айналмады.