Кіріспе

Мақсатты ұйқысыздық кезеңі

қасақана ұйқысыздық кезеңі

Vigil (латын тілінен алынған vigilia, "ояулық" мағынасында, грекше: pannychis, παννυχίς немесе agrypnia ἀγρυπνία) – мақсатты ұйқысыздық кезеңі, діни құлшылықпен күту немесе сақтау. Итальян тіліндегі vigilia сөзі осы мағынада кеңінен қолданылады және "күнбатыс" (соғыс алдындағы кеш) дегенді білдіреді.

Діни мерекелердің түндері

Үлкен діни мейрамның (байрам күндерінің) қарсаңында ояу күту арқылы, "сергек болу" құлшылық ету немесе қасиетті күн қарсаңындағы рәсім ретінде сақталуы мүмкін. Мұндай литургиялық ояу күтулер әдетте псалмдардан, дұғалардан және ән-күйлерден, сондай-ақ уағыздан немесе Киелі Әкелердің оқылымдарынан, кейде үндемей ой жүгіртуден тұрады. "Таң" дегеніміз, осы құлшылықтың қарсаңындағы кештен басталатынын білдіреді. Дәстүрлі христиандықта литургиялық мейрамдарды қасиетті күннің алдындағы кештен бастау ертедегі шіркеудің күнді түн ортасынан емес, күн батумен бастау дәстүрін яһудилерден қабылдауымен байланысты. Ең танымал ояу күту – Құтқарылу мейрамындағы ояу күту. Рождество қарсаңындағы түн ортасындағы мисса осы дәстүрдің қалдығы болып табылады. Рождество қарсаңы – әлемдегі христиандар үшін ой елегінің уақыты. Ояу күтулер католик, лютеран, англикан және методист шіркеулерінде де қасиетті күндері кеңінен сақталады. Шығыс православие шіркеуінде "Түнгі ояу күту" (Ұлы кешкі ас, таңғы құлшылық және Бірінші сағаттан тұрады) литургиялық жыл ішінде жексенбі күндері мен барлық үлкен мейрам күндері (он екі үлкен мейрам және маңызды қасиеттілердің мейрам күндері) өткізіледі. Мефодист дәстүрінде Жаңа жыл қарсаңында "Түнгі сергек" құлшылығы тойланады.

Өлім кезінде күзету

Яһуди қайтыс болған кезде, денесіне қарау үшін күзет қойылады және жерлеу рәсіміне дейін Техилим үнемі оқылады. Христиан дінінде, әсіресе Шығыс православие және Рим-католик дәстүрлерінде, ауыр сырқатқа шалдыққан немесе қайғыға батқан адам үшін көшігу (тынығу) жиі өткізіледі. Дұға оқылып, құрбандық шалынады. Көшігулер адамның өлімінен бастап жерлеуге дейін жалғасады, жақындары үшін дұға ету рәсімі ретінде, бірақ ең бастысы – денесі жалғыз қалдырылмайды.

Орта ғасырлық рыцарьлар

Орта ғасырларда, рыцарьлыққа ие болу рәсімінен бұрын, жас сері тазару үшін ваннаға түсіп, ораза ұстап, күнәсін мойындап, содан кейін түн бойы шіркеуде дұға тілеп, өмірін рыцарь ретінде бастауға осылайша дайындалатын болған. Рыцарьлыққа ие болу рәсімінде ол тазалықтың символы ретінде ақ киім киеді, оның үстінен жаралануға дайын екенін көрсету үшін қызыл халат жабылатын, ал оның үстінен патшасы үшін өлуге дайындығын білдіретін қара халат жабылатын еді.

Қазіргі кездегі аза тұту, еске алу және наразылық

Кейбір елдерде, АҚШ сияқты, жұртшылық орындарында бейбіт наразылық немесе қоғамдық аза күту нысаны ретінде тік тұрулар (ұйғарымдар) өткізіледі. Мысалға, полиция зорлық-зомбылығына қарсы наразылықтар кезінде өткен көптеген жұртшылық тік тұрулары, сондай-ақ жаппай оқ жарылысының құрбандарын еске алу немесе қайғылы оқиғаны еске түсіру мақсатымен ұйымдастырылған жұртшылық тік тұрулары бар. Мұндай тік тұрулар әдетте хабарлама немесе сөзбен басталады, және олар үнсіз болуы мүмкін, немесе шырша айту, ән салу немесе дұға оқуды қамтуы мүмкін. АҚШ-тағы жұртшылық тік тұрулары міндетті түрде діни сипатқа немесе мазмұнға ие болмайды, көбінесе толығымен дінсіз болады, бірақ тік тұруды ұйымдастыратын топқа немесе адамдарға байланысты діни болуы мүмкін.