Генри Уэнтворт Монк: Канадты христиандық сионист және оның болжамдары
Henry Wentworth Monk
Генри Уэнтворт Монк – канадалық христиан-ционист, мистик, 19 ғ. болжамдар жасаған. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен соғыстарды көріпкелдікпен айтқаны туралы аңыз бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генри Уэнтуорт Монк (6 сәуір 1827 – 24 тамыз 1896) – канадалық христиан сионисті, мистик, мессианист және мыңжылдық уақытты күтуші. Кейбір деректерде ол Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуын және екі дүниежүзілік соғысты болжағандығы айтылады, алайда бұл мәлімдемелердің ғылыми дәлелдемелері күмәнді.
Henry Wentworth Monk (April 6, 1827 – August 24, 1896) was a Canadian Christian Zionist, mystic, Messianist, and millenarian. Some have credited him with predicting the formation of the United Nations and both World Wars, although these claims are of questionable scholarly merit.
Өмірбаян
Монк 1827 жылғы 6 сәуірде Онтарионың Март қалашығында, Оттава өзенінің жағасындағы шағын және шалғай шаруа қожалықтарында дүниеге келді. Ол кішкентай кезінен-ақ оқу мен жазуға құштар болды. Жеті жасында әкесі оны Англиядағы Христос ауруханасына ресми білім алу үшін жіберуге қажетті қаражатты жинады. Монк сол жердегі өмірді шыдай алмай, шындықтан қашу үшін қиялдарға беріліп, көңіл көтеруге тырысты. Христос ауруханасын бітірген соң ол біраз уақыт Лондонда діни білім алды, бірақ 1840 жылдары Канадаға оралды. Монк алғаш рет Лондонда сионистік ой-пікірлермен танысты. Оның жас санасына зор әсер еткен оқиғалардың бірі – 1839 немесе 1840 жылдары Лорд Шафтсберидің сөйлеген сөзі болды. Шафтсбери сол кезде Палестинада британдық протекторат құруға және еврейлерді "өздерінің заңды мекендеріне" қайтаруға қызығушылық танытты. Монк сөйлеген сөзден қатты әсер алып, протосионизм және еврей диаспорасы туралы барлық ақпаратты іздеп оқыды. Кейін ол Палестинада еврей мемлекетін құруды қалаған, әлемдегі қуғынға ұшыраған еврейлер үшін қауіпсіз баспана құруды көздеген британдық еврей Эдуард Казалетпен танысты. Ол 1840 жылғы Дамаск оқиғасына да қатты әсер етті және ондағы еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық оны терең алаңдатты және қайғыға толтырды деп жазды. Канадаға оралғаннан кейін ол АҚШ-тағы христиандық протосионистермен (көбінесе мистиктер мен мыңжылдықтар) хат алмасуды бастады. 1852 жылы ол Аян кітабының "дұрыс" түсіндірмесін тапқанына көз жеткізіп, кедейлікке серт берді және өзінің аз қаражаты жеткенде Палестинаға аттанды. Палестинадағы алғашқы тұруы (шамамен екі жылға созылды) кезінде ол Аян кітабының түсіндірмесін аяқтады, өмірінің соңына дейін қолдайтын көптеген идеяларын қалыптастырды және сол уақытқа дейін сақталған бірнеше достық қарым-қатынастарды құрды, ең бастысы – суретші Уильям Холман Хантпен. Хант оның портретін салды, онда ол Жаңа Өсиеттің және «Таймс» газетінің соңғы нөмірін ұстап тұрған күйде бейнеленген, бұл Аян кітабын соңғы оқиғалармен байланыстыруға жасаған әрекетін көрсетеді. Оның артында мөлдір емес шыны терезе бейнеленген, бұл Пауылдың "сенушілер шындықты тек "бұлыңғыр айна арқылы" көре алады" деген сөздеріне сілтеме жасайды. Хант Джон Раскиннің қайырымдылығының арқасында Монкның Аян кітабына қаржы жинауға көмектесті. Келесі 20 жыл бойы ол Канада, АҚШ, Палестина және Еуропа арасында уақытын бөліп, қаржы жинауға және өз ісіне қолдау көрсетуге тырысты. Ол Март қонысынан Анна Грин есімді әйелге үйлену ұсынысын жасады, бірақ ол бас тартты (осының нәтижесінде ол Палестинаға екінші ұзақ сапар жасады). 1870 жылдары Монк Оттаваға қоныстанды, онда ол белгілі бір дәрежеде қоғамдық тұлғаға айналды. Ол Парламентке үгіт-насихат жасады, бір рет (1887 жылы) Халықтар үйіне үміткер болды, өзінің сақталған жазбаларын жариялады және Палестинаны қалпына келтіру қорын (1875 жылы) құрды, ол өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. Ол 1896 жылғы 24 тамызда қайтыс болды. Оның қазасы Оттава мен Монреаль газеттерінде жарияланды және ол философ, моралист және әділеттілік үшін күрескен адам ретінде мақталып, еске алынды.
Monk was born on April 6, 1827, in March Township, Ontario a tiny and remote agricultural community along the Ottawa River. He showed an inclination towards reading and writing at a young age, and when he was seven years old, his father scraped together enough funds to send him to Christ's Hospital in England to be formally educated. Monk found life there unbearable, and would often take refuge in escapist fantasies as a means of coping with reality. After leaving Christ's Hospital, he studied divinity for a while in London, but returned to Canada in the 1840s. It was in London that Monk was first exposed to Zionist thought. An early incident that had tremendous impact on his young mind was when he heard a speech by Lord Shaftesbury in 1839 or 1840. Shaftesbury, at the time, showed great interest in establishing a British protectorate in Palestine, and restoring the Jews to their "rightful home." Monk was apparently very moved by the speech and began reading whatever he could find on the subject of proto Zionism and the Jewish diaspora. He would later come into contact with Edward Cazalet, a British Jew, who wanted to establish a Jewish state in Palestine as a safe haven for the oppressed Jews of the world. He was also profoundly affected by the Damascus affair of 1840, and wrote that the anti Jewish violence perpetrated there deeply disturbed and saddened him. Upon returning to Canada, he began corresponding with Christian proto Zionists in the United States (mostly mystics and millenarians). A pivotal moment would come, when, in 1852, he decided he had discovered the "correct" interpretation of the Book of Revelation, after which he took a vow of poverty and left for Palestine as soon as his meager funds would allow. It was during this first stay in Palestine (which lasted just under two years) that he finished his interpretation of Revelation, formed the majority of the ideas he would stand by for the remainder of his life, and formed some friendships that would last that duration as well, most notably with the painter William Holman Hunt. Hunt painted his portrait, in which he is posed holding a copy of the New Testament and a recent issue of The Times newspaper, referring to his attempt to link Revelation to recent events. Behind him is an opaque glass window, referring to St. Paul's words that believers can only see the truth "through a glass, darkly". Hunt was also to help secure the funding of Monk's book on Revelation, thanks to a donation from John Ruskin. For the next two decades, he split his time between Canada, the United States, Palestine, and Europe, trying to raise funds and lobbying for his cause. He proposed marriage to a woman from March Settlement named Anna Greene, but was rejected (prompting his second extended trip to Palestine). Eventually, in the 1870s, Monk settled in Ottawa, where he would become something of a public figure. He would lobby Parliament, stand for the House of Commons once (in 1887), produce most of his surviving written works, and launch the Palestine Restoration Fund (in 1875), which he would work on until his death. He died on August 24, 1896. His passing was mentioned in newspapers in Ottawa and Montreal, and he was eulogized as a philosopher, a moralist, and a crusader for justice.
Ойлау және жұмыс
Монктың дүниедегі проблемаларға берген шешімі, оның «Аян» кітабын түсіндіруінен туындады. Ол «Аян» кітабында «Ұлы жарық» христиан әлемін «күтпеген және жедел түрде басып тастайды» деп болжалғанын айтты. Сондай-ақ, ол «Аян» кітабындағы Михаил, яғни «ер бала» туралы айтылған сөздерді келтірді. Михаил Құдайдың Патшалығында біраз уақыт жеке билік етеді, содан кейін әлем оны кенеттен таниды, және ол «темір таяқпен» билейтін болады. Монк «Аян» кітабы Палестинаның әлемдік астана ретінде құрылатынын болжайды деп сенді, ол екі мақсатқа қызмет етеді: біріншіден, елдердің дауларын тұрақты халықаралық трибунал арқылы шешетін бейтарап аймақ, екіншіден, әлемдегі зорғасып қалған яһудилерге қауіпсіз бейім. Ол «темір таяқтың» халықаралық трибунал екеніне, ал «христиан әлемін басып тастайтын» «Ұлы жарықтың» яһудилердің Палестинаға оралуы және оның әлемдік астана ретінде құрылуы екеніне сенді. Ол бұл ойды әртүрлі, өте кереғар философиялармен дамытты.
Monk's solution to the troubles of the world was derived from his interpretation of Revelation. He argued that Revelation predicted that a "great light" would "very . suddenly and unexpectedly overwhelm Christendom." He also cited Revelation's mention of Michael, the man child. Michael would supposedly stand alone in the Kingdom of God for a time, only to be suddenly recognized by the world, which he would then rule with his "rod of iron." Monk was convinced that what Revelation was foretelling was the establishment of Palestine as a sort of global capital, which would serve two functions: firstly, a neutral ground where nations could settle their disputes via a permanent international tribunal, and secondly, a safe haven for the beleaguered Jews of the world. He believed that the "rod of iron" mentioned was the international tribunal, and the "great light" that would "overwhelm Christendom" was the return of the Jews to Palestine, and its establishment as a world capital. He fleshed out this idea with several very disparate philosophies.
Мистикалық, Мессиялық және мыңжылдық аспектілері
Мониктің христиан мистикасына бейімделуі ерте жасында, Мәсіх ауруханасында басталды. Бұрын айтылғандай, ол көбінесе қиял арқылы қатал күнделікті өмірінен қашып шығар еді. Мектепте мұндай мінез-құлық сирек емес деп есептелді және діни біліммен байланысты болғандықтан, көптеген балалар мистикалық христиан сенімдерін бойына сіңірді. Монк олардың бірі болды, және бұл оның өміріне үнемі әсер етті, ең бастысы – дүниежүзілік қайғы-қасіретке соңғы нүкте қоятын құдайлық оқиғаға, Құдай Патшалығының келуіне сенуі. Христиан мистикасы мен мыңжылдық идеяларынан өзге, Монктің сенімдері еврей мессианизммен де ұқсастықтарды көрсетеді. Ол Құдай Патшалығының келуі "Ресейде және басқа жерлердегі миллиондаған кедей еврейлердің ойларын бірден оятып, оларға өз елдерінің толыққанды қайта жаңғыруына қатысты құдайлық пайғамбарлықтардың орындалу уақыты жеткенін түсіндіретінін" жазды. Ол, әлдебір Ұлы Құтқарушы, Мәсіхтің келуін ойластырғандай көрінеді.
Monk's rooting in Christian mysticism came at an early age, at Christ's Hospital. As previously mentioned, he would often escape his harsh daily reality with fantasy. At the school, this type of behavior was supposedly not uncommon and, combined with the heavily religious curriculum, it produced many boys that harbored mystic Christian beliefs. Monk was definitely one of them, and it would influence him throughout his life, most prominently in his belief in a divine event that brings an end to global suffering: the coming of the Kingdom of God. Aside from the Christian mysticist and millenarian elements, Monk's beliefs also bear resemblances to Jewish Messianism. He wrote that the Kingdom of God's coming would "immediately have the effect of arousing the millions of poverty stricken Jews in Russia, and elsewhere, so that they would realize that the time has now arrived at last for the fulfillment of Divinely inspired prophecies in reference to the ultimate restoration of their own country." It would seem that the coming of the Great Redeemer, the Messiah, was what he had in mind.
Индустриалистік және модернисттік аспектілері
Лондонға келген кезінде Монк өнеркәсіптік революцияның, әсіресе көлік және байланыс салаларындағы жетістіктеріне қатты әсерленді (кейіннен ол Киелі кітапта теміржол мен телеграф туралы болжамдар бар екенін айтты). Ол машинаны босатушы күш деп қарастырды, бұл әлемдегі көптеген адамдардың (әсіресе Ресейдегі еврейлердің) кедейлік пен артта қалуын аяқтаудың құралы болды. "Халық және саясат" еңбегінде ол христиандардың Құдайдың Патшалығының келуін дұғалау ғана жеткіліксіз екенін жазды: Патшалықты іске асыру үшін дұға және бүкіл христиан әлемінің нақты іс-қимылдары қажет. Бұл іс-қимылға баса назар аудару, сондай-ақ адам еркінің жақсы әлем құру қажеттілігі ретіндегі маңыздылығы қазіргі заманғы көзқарас деп есептеледі. Моник бұл модернизмді дінмен байланыстырып ұстады. Оның есептеулеріне сәйкес, Даниял және Аян кітаптарында "Қараңғы дәуірдің" шамамен 1935 жылға дейін созылатыны айтылған. Ол осы заманғы ғылымның әлемге нұр сыйлап, "жаңа таңды" бастайтынына сенді. Монк 1880 жылдары жазылған бірнеше кітабында планеталардың қозғалысы туралы өте ерекше теорияларды ұсынды.
During his stay in London, Monk had been greatly impressed with the results of the Industrial Revolution, particularly in the fields of transportation and communication (he would later claim that the Bible had predicted the railroad and the telegraph). He viewed the machine as a liberating force, a means with which to end the poverty stricken and backwards state of so many of the world's people (in particular, Russian Jewry). In The People and the Policy he wrote that it is not enough for Christians to pray for the coming of the Kingdom of God as they have always done: to realize the Kingdom, there must be prayer, and concrete steps of action on the part of all of Christendom. This emphasis on action, and by extension the human will, as a necessity of creating a better world is of considered to be of a modern nature. Monk kept this modernism rooted in religion though. According to his calculations, he claimed, the Books Daniel and Revelation predicted the "Dark Ages" would last until around 1935. He believed this was an indication that the science of the day would be the shining light of the world, bringing about the "new dawn." Monk also proposed some extremely idiosyncratic theories of planetary motion in several books written during the 1880s.
Саяси аспектілер
Моник Құдай Патшалығын, өзінің түсінгенінше, Құдайдың алдын ала белгілегеніне сенсе де, өзінің көзқарасын іске асыру үшін саяси ықпал мен билікті пайдалануға еш қысылмайтын. Мысалы, 1872 жылы Швейцарияда Америка Азамат соғысы кезіндегі сауда кемелерінің жоғалуына байланысты АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы дауды шешу үшін Төрелік кеңесі шақырылды. Келіссөздер барысында Моник АҚШ президенті Улисс Грантке хат жолдап, осы кеңесті тұрақты етуді және оны Иерусалимде құруды ұсынды. Моник сондай-ақ, күшті қолдау көрсететін мемлекет оның мақсаттарына бір жақты түрде қол жеткізе алады деп ойлады және осындай мемлекет ретінде Ұлыбританияға ең көп үміт арнады. Ол ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің әлемдегі ең дамыған елдер екеніне сенді, ал Ұлыбритания – алдыңғы қатардағы елдердің басында тұрғандықтан, Құдай Патшалығының Жер бетіне келуіне көмектесуге ең лайықты деп есептеді.
Despite believing that the Kingdom of God, as he envisioned it, was divinely preordained, Monk had few or no reservations about using political will and power to achieve his vision. For example, in 1872, a Board of Arbitration was convened in Switzerland to settle a dispute between the United States and Britain over losses of merchant ships during the American Civil War. During the deliberations, Monk wrote to U. S. President Ulysses S. Grant, urging that this board be made permanent and set up in Jerusalem. Monk also thought that a powerful sponsor nation could unilaterally achieve his goals, and he placed his greatest hopes for such a sponsor nation in Great Britain. He believed that Anglophone nations were the most advanced in the world, and, as the leading nation of the leading group of nations, Great Britain was best suited to aid in the coming of the Kingdom of God on earth.
Моральдық аспектілер
Монктың дүниежүзілік еврейлер атынан жасаған көптеген тілектерінің көбі қатаң моральдық және гуманитарлық негізде болды. Кейбір жағдайларда ол көптеген еуропалық еврейлердің кедейлікте өмір сүргенін, күнделікті антисемитизмге қанағат етуге мәжбүр болғанын және тұратын елдерінде оларға жасалған жалпы әділетсіздіктерді ғана көрсетті. Ол олардың қайғы-қасіретін басудың жалғыз жолы – оларды Киелі жерге қайтару деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, ол моральдық жауапкершілік туралы айтып, еврейлерді Палестинаға қайтару арқылы Еуропа мен Солтүстік Америка елдері ғасырлар бойы еврей халқына жасаған барлық зұлымдықтарын өтеуге мүмкіндік алатынын көп рет ұсынды. Монк халықаралық трибунал соғыс пен қақтығыстарды тоқтатады деп сенгендіктен, мұндай идеяның моральдық жағын түсіндірудің қажеті жоқ. Ол өзінің кейбір сионистік пікірлеріне ұқсас, әлемнің алдың қатарлы елдері осындай орган құруға жауапкершілікті қабылдауы керек екенін, осылайша адамзатты өзінен-өзі құтқаруға көмектесетінін атап өтті.
A good number of the pleas Monk made on behalf of world Jewry were on strictly moral and humanitarian grounds. In some cases, he merely pointed out the poverty so many European Jews lived in, the antisemitism they had to endure on a daily basis, and the general injustices visited upon them in their countries of residence. He came to the conclusion that the only way to alleviate their suffering was to return them to the Holy Land. He also invoked moral responsibility, suggesting many times that in restoring the Jews to Palestine, the nations of Europe and North America would be atoning for all the injustices they had perpetrated on the Jewish people over the centuries. Since Monk believed the international tribunal he envisioned would end war and conflict, the moralist element of such an idea hardly needs explanation. Similar to some of his Zionist arguments, he emphasized that the world's leading nations needed to take the responsibility of creating such a body, to save mankind from itself.
Ерекше жетістіктер
Монк өміріндегі еңбегімен аса сәтті болған емес. Ол лоббилеген саясаткерлерден шамалы ғана назар көрді және Еуропа мен Солтүстік Америкадағы өсіп келе жатқан сионистік қозғалысқа аз әсер етті. Оның жазбалары кеңінен таралмады, бірақ кейбіреулері еврей тіліне аударылып, сол кездегі Пруссияның Лык қаласында шығатын "Хамагид" журналында жарияланды. 1870 жылдары Моник Хайфада заманауи портының қажеттігі және Палестинаға көптеген еврейлер қоныстанса, кең ауқымды жерді мелиорациялау қажеттігі туралы жазды. Бұл екі мәселе де уақыты келгенде дұрыс болып шықты. Оның нақты сәттілікке ең жақын келгені 1896 жылдың 23 наурызында болды, сол кезде Нью-Брансуик провинциясының Далхаузи округінен депутат Джордж Моффат (Далхаузи, Нью-Брансуик) Монктың өзіне және әріптестеріне жазған көптеген хаттарына жауап ретінде парламентте Иерусалемде өткізілетін халықаралық трибуналға Канаданың демеушілігін талқылау үшін ұсыныс енгізді. Мұндай ұсыныс ағылшын тілді әлемнің заң шығару органында алғаш рет көтерілгенімен, ол қарастырылмады және парламент көп ұзамай жұмысын аяқтады. Сонымен қатар, Ыбырайым Линкольн, Эмансипация жарлығына қол қойғаннан кейін көп ұзамай, Монктың Ресей және Түркия еврейлерінің азаптарын тоқтату үшін оларды Палестинаға "қайтару" туралы өтінішіне көңіл бөлді. Линкольн бұл мәселені одан әрі зерттемеді, ал оның көп ұзамай қаза болуы оның қызығушылығын еш нәрсеге айналдырды.
Monk was never particularly successful in his life's work. He received scant attention from the politicians he lobbied, and had little impact on the growing Zionist movement in Europe and North America. His writings were not widely distributed, though some were translated into Hebrew and printed in the periodical Hamagid, based in Lyck, in what was then Prussia. As early as the 1870s, Monk wrote of the need for a modern port in Haifa and large scale land reclamation if Palestine were to be settled by large numbers of Jews. Both these assertions proved true, and were fulfilled in time. The closest he came to any sort of practical success was on March 23, 1896, when one George Moffat, an MP from Dalhousie, New Brunswick, put forth a motion (in response to Monk's copious letter to him and his colleagues) in Parliament to discuss Canadian sponsorship of an international tribunal, convened in Jerusalem. Though it was the first time such a proposition had been discussed in a legislative body of the English speaking world, the motion was sidelined, and Parliament adjourned soon afterward. Also, Abraham Lincoln, not long after signing the Emancipation Proclamation, showed sympathy for Monk's pleas to end the suffering of Russian and Turkish Jews by "restoring" them to Palestine. Lincoln did not pursue the matter any further, and his assassination soon after made his interest inconsequential.
Психологиялық және эмоционалдық факторлар
Оның жазбаларын қарастырған кезде Монктің психологиялық және эмоционалдық ерекшеліктерін ескеру маңызды. Бұрын айтылғандай, Монк Кристас госпитальдағы қасіретті өмірінен көбінесе қиял мен арманға беріліп, құтылатын. Оның Палестинаға екінші сапары осының ересек өміріндегі бір көрінісі болуы мүмкін, Анна Гриннің үйлену ұсынысын қабылдамағаннан кейін сезінген көңілсіздігінен қашу үшін. Оның Христ госпитальдағы уақыты оған басқа да жағынан әсер етті. Ол өте кішкентай кезінде үйінен алынып, 1830-1840 жылдардағы Лондонның лас-қоқысты және арамды ортасына қойылды. Қартайған шағында ол жас кезіндегі оқиғаға зор наразылық білдірді. Бұл оның сионистік идеяларының қалыптасуына ықпал еткен сияқты, Лондон оның жастық шағындағы Вавилон болды. Бұл оның Палестинаға еврейлерді қайта қоныстандыру жоспарының картасында ең жақсы көрінеді: ол Март қонысының бастапқы жоспарына, мүмкін Лондонның Вавилонына Сионға өте ұқсас. Ересек өмірінде Монк көбінесе көре алмайтын, перспективасыз болды, өзінің соқыр идеализмінен ешқашан бас тартпады және кейде ақылдан адасқандай болатын идеялары болды. Ол бірде Аян кітабын түсіндіруді «қазіргі заманның ең маңызды еңбегі» деп атады. Кейде ол өзінің Аян кітабындағы Михаил болуы мүмкін екенін айтты. Британдық израильшілдер сияқты, ол еуропалық халықтардың Израильдің жоғалған он тайпасының ұрпақтары екеніне сенді.
It is important to consider Monk's psychological and emotional makeup when looking at his writings. As previously mentioned, Monk often escaped the miserable life he led at Christ's Hospital through fantasy and daydreams. His second trip to Palestine may have been an adult episode of this, escaping the dejection he felt after Anna Greene declined his offer of marriage. His stay at Christ's Hospital affected him in other ways too. He was taken from his home at a very young age and placed suddenly amidst the grime and squalor of 1830s and 1840s London. As an old man, he expressed a tremendous amount of resentment at this event in his young life. It seems to have influenced the development of his Zionist ideas, with London being the Babylon of his youth. This is most evident in a map he drew of his proposed plan for Jewish resettlement in Palestine: it closely resembles the original plan of March Settlement, perhaps the Zion to London's Babylon. In adult life, Monk demonstrated a general lack of perspective, never really abandoned his rather blind idealism, and, at times, had ideas that bordered on the insane. He once described his interpretation of Revelation as the "most important work of the present time." He sometimes remarked that he himself might be the Michael mentioned in Revelation. Like the proponents of British Israelism, he believed that European peoples were the descendants of the Ten Lost Tribes of Israel.
Генри Вентворт Монк туралы кітаптар
Уақыт жақын: Оттавалық Генри Вентворт Монктің болжамдарының баяны, яһудилердің досы және әлемдік бейбітшіліктің алға басушысы, Ричард С. Ламберт (1947)
For the Time is At Hand: An Account of the Prophecies of Henry Wentworth Monk of Ottawa, Friend of the Jews, and Pioneer of World Peace, by Richard S. Lambert (1947)