Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық кәсіпкер және саясаткер
Canadian businessman and politician
Роберт Дунсмуир (31 тамыз 1825 – 12 сәуір 1889) – Шотландияда туған канадалық кәсіпкер және саясаткер. 1971 жылы Канада үкіметі оны ұлттық тарихи тұлға ретінде мойындады.
Robert Dunsmuir (August 31, 1825April 12, 1889) was a Scottish born Canadian businessman and politician. He was recognized as a National Historic Person by the government of Canada in 1971.
Ерте өмір
Дунсмюр 1825 жылы Шотландияның Хёрлфорд қаласында 20 жасар Джеймс Дунсмюр мен оның әйелі Элизабеттің отбасында дүниеге келді. Ол туған кезде оның отбасы туған жері Айрширде көмір бизнесімен айналысып жатқан. Дунсмюрдің әкесінің әкесі Роберт 1840 жылдарға дейін көмір кен орындарын жалға алып, жергілікті бәсекелестерді сатып алып, теміржол келгеннен кейін бағаны көтеруге мүмкіндік алған. 1832 жылы осы өркендеудің кезеңінде Роберттің анасы, әкесі, әжесі және үш қызының екеуі осы аймақты қампқан холера эпидемиясынан бірнеше күннің ішінде қайтыс болды. Үш жылдан кейін Роберт атасы бай адам болып қайтыс болды, мүлігінің үштен бірін жетім қалған немерелеріне сенімділікпен тапсырды. Дунсмюр Килмарнок академиясында және содан кейін Пейсли сауда-механикалық мектебінде білім алды, бұл көмір бизнесінде көмектесетін еді. Одан кейін ол әпкесінің күйеуі Бойд Гилмордың басшылығымен жергілікті көмір шахталарында жұмыс істеді. 1847 жылдың 11 қыркүйегінде 22 жасында Дунсмюр 19 жасар Джоан Уайтқа үйленді. Сегіз күннен кейін олардың тұңғыш баласы Элизабет Хамильтон дүниеге келді. Олардың екінші баласы Агнес те 1849 жылы Шотландияда дүниеге келді. 1850 жылдың соңында Дунсмюрдің ұстазы, әпкесінің күйеуі Бойд Гилмор, Ванкувер аралының солтүстік-шығыс жағалауындағы Форт-Рупертте (қазіргі Порт-Харди маңында) көмір кені табылуын пайдалану үшін «Гадсон Бэй компаниясымен» келісім жасады. Гилмормен бірге саяхаттауға ниеттенгендердің кейбіреуі сол жердегі жағдай мен мүмкіндіктер туралы естігеннен кейін бармауға шешім қабылдады, сондықтан Гилмор соңғы сәтте өзінің тобына ауыстырушылар іздеді. Дунсмюр бұл мүмкіндік туралы 24 сағаттың алдынан хабардар болды және келісімшартқа қол қойды. Олар 1850 жылдың 19 желтоқсанында «Пекин» кемесімен Форт-Ванкуверге, Хорн мүйісі арқылы сапарлады. Оларға 191 күн уақыт кетті. Сегіз күннен кейін, 1851 жылдың 8 шілдесінде Джоан Дунсмюр үшінші баласын, Джеймс Дунсмуирді дүниеге әкелді.
Dunsmuir was born in Hurlford, Scotland, to 20 year old James Dunsmuir and his wife Elizabeth in 1825. At the time of his birth, his family was engaged in the coal business in his native Ayrshire. Dunsmuir's grandfather, Robert, had leased coal properties and bought out local competitors in the days before the arrival of the railway in the 1840s permitting him to increase prices. In 1832, in the midst of this prosperity, Robert's mother, father, grandmother and two of his three sisters died within days of each other in a cholera epidemic which swept the area. Three years later, grandfather Robert died a relatively wealthy man, leaving a third of his estate in trust for his orphaned grandchildren. Dunsmuir was schooled locally at the Kilmarnock Academy and then at the Paisley Mercantile and Mechanical School, a training helpful in the coal business. He then went to work in local coal mines under his Aunt's husband Boyd Gilmour. On September 11, 1847, at the age of 22, Dunsmuir married 19 year old Joan White. Eight days later, their first child, Elizabeth Hamilton was born. Their second child, Agnes, was also born in Scotland in 1849. At the end of 1850, Dunsmuir's mentor, and his aunt's husband, Boyd Gilmour, had signed on with the Hudson's Bay Company to exploit a coal finding on the northeast coast of Vancouver Island at Fort Rupert (near present day Port Hardy). Because some of those who were to travel with him decided not to go upon hearing news of the conditions and prospects there, Gilmour sought replacements for his party at the last moment. On 24 hours' notice of this opportunity, Dunsmuir signed on. They sailed on the Pekin, for Fort Vancouver, via Cape Horn, on December 19, 1850. It took 191 days for them to arrive. Eight days later, on July 8, 1851, Joan Dunsmuir gave birth to their third child, James Dunsmuir.
Британдық Колумбиядағы алғашқы жылдары
1851 жылдың 18 шілдесінде олар Форт-Рупертке аттанды, ал 9 тамызда келгенде, Гадсон Бэй компаниясымен жасалған келісімшарттың үш жылдық мерзімі басталды. Гилмор 1852 жылдың 24 тамызына дейін Форт-Рупертте көмір өндірісін дамытуға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Осы кезде губернатор Дуглас оларға көмір кені табылган Нанаимоға көшуді бұйырды. Жұмыс жүргізілді, бірақ тұру жағдайы қиын болды. 1854 жылы Гадсон Бэй компаниясымен жасалған келісімшарттарының мерзімі бітіп, губернатор Дуглас олардың жалақысын арттырудан бас тартқан соң, Гилмор Шотландияға қайтып оралды. Дунсмуир болса қалды. Ол Дугласқа Гилмор тозды деп есептеген кенді жеке басқаруды ұсынды. 1855 жылдың 12 қазанында Дунсмуир өз күшімен жұмыс істей бастады және бір ай ішінде күніне жеті тонна көмір өндірді. Бұл кәсіп сәл табыс әкелді, бірақ кен бітіп қалғаннан кейін, Дунсмуир қайтадан 1860 жылы Гадсон Бэй компаниясы ашқан жаңа шахтаны басқаруға жұмысқа орналасты.
On July 18, 1851 they set sail for Fort Rupert, and when they arrived on August 9, the three year term on the contract with the Hudson's Bay Company began. Gilmour struggled unsuccessfully to develop a producing coal operation at Fort Rupert until August 24, 1852 when Governor Douglas instructed them to move on to Nanaimo where a coal seam had been discovered. Work proceeded but living conditions were difficult. In 1854 when the term of their HBC contracts came up and Governor Douglas refused to increase their pay rates, Gilmour left to return to Scotland. Dunsmuir stayed on. He went on to propose to Douglas that he carry on personally with the operation of a seam that Gilmour had thought was played out. On October 12, 1855, Dunsmuir commenced work on his own account and within a month was producing seven tons of coal a day. This venture was a modest success, but as the seam ran out, Dunsmuir was again employed to operate a new pit that the HBC opened in 1860.
Көмір
Ванкувер аралындағы барлық көмірге құқық берген тәждік жалға алу мерзімі 1859 жылы аяқталды, бұл компанияның Нанаимо операцияларын құрайтын жерді сатып алуын қажет етті. Жаңа шахта іске қосылғаннан кейін, HBC 1862 жылдың қыркүйегінде өзінің барлық Нанаимо операцияларын Ванкувер көмір өндіру және жер компаниясына 200 000 долларға сатты. Дунсмуир осы компанияда уақыт-уақыт инспектор болып жұмыс істеді, сондай-ақ досы доктор Альфред Бенсонның Харвуд көмір компаниясында жұмыс істеді, бірақ компания өзінің жекелеген учаскесін игеру үшін қажетті капиталды жинауға қол жеткізе алмады. 1859 жылы HBC-нің тәждік жалға алу мерзімі аяқталғаннан кейін, басқалар да жекелеген учаскелерді тіркеуге мүмкіндік алды. 1869 жылдың қазан айында Дунсмуир Нанаимодан солтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Дайвер көлінде трофей балық аулап жүргенде, көмірдің шығыңқы бөлігін тапты. Ол Дивер көлінің солтүстік жартысын қамтитын, ені 1 шақырым (6 км) және ұзындығы 6 шақырым болатын учаскеге талап қойды, бұл учаске Веллингтон деп аталатын аймақтағы Департамент шығанағына дейін созылды. Осы көлемдегі учаскеге талап қою үшін, ол Dunsmuir, Diggle & Company деп аталатын компания құруы керек болды. Оның ұлдары Джеймс пен Александр және басқалары серіктес болды, бірақ кәсіпкерліктегі серіктестердің заңды талаптары орындалғаннан кейін ғана келісімге қол қойды. Дунсмуирдің көмірін алғаш пайдаланған теңіз кемесі «Боксер» командирі Уадхам Диггл бұл кәсіпке 8000 доллар инвестициялады. Тынық мұхиты флотының бас қолбасшысы контр-адмирал Артур Фаркхар тағы 12 000 доллар инвестициялады. Екі инвестор компанияның басқаруын Дунсмуирге тапсырды. 1873 жылға қарай Веллингтон кеніші Ванкувер аралында өндірілген 40 000 тоннаның 16 000 тоннасын өндірді. 1875 жылдың соңына қарай Дунсмуир жылына 50 000 тонна өнім өндірді. Оның екі негізгі нарығы Сан-Франциско және Корольдік теңіз күштері болды. Компания 1879 жылы Фаркхарды сатып алды, ал 1883 жылы Диггл бизнестің жартылай үлесі үшін 600 000 доллар алды, ол жылына 500 000 доллар пайда табатын.
The lease from the crown that gave the HBC the rights to all of the coal found on Vancouver Island ran out in 1859, requiring the company to purchase the that made up its Nanaimo operation. With the new pit operational, the HBC sold its entire Nanaimo operation to the Vancouver Coal Mining and Land Company in September 1862 for $200,000. Dunsmuir worked from time to time as Superintendent of that company and, as well, for the Harewood Coal Company of his friend Dr Alfred Benson, which failed to raise the capital it needed to exploit its claim. Once the crown lease the HBC held expired in 1859, it had become possible for claims to be staked by others. In October 1869 Dunsmuir was fishing for trout at Diver Lake, a few miles north and west of Nanaimo, when he found a coal outcrop. He staked a claim to in a band wide and 4 mile (6 km) long including the north half of Diver Lake and running right to Departure Bay in the area known as Wellington. In order to stake a claim of this size, he was required to form a company, to be known as Dunsmuir, Diggle & Company. His sons James and Alexander and some others were partners but signed off once the legal requirement of partners in the venture had been met. Wadham Diggle, commander of the naval vessel Boxer, one of the first to use Dunsmuir's coal, invested $8,000 in the venture. Rear Admiral Arthur Farquhar, Commander in Chief of the Pacific Fleet invested a further $12,000. The two investors left the operation of the company to Dunsmuir. By 1873 the Wellington colliery was producing 16,000 of the 40,000 tons produced on Vancouver Island. By the end of 1875, Dunsmuir was producing 50,000 tons per year. Its two principal markets were San Francisco and the Royal Navy. The company bought out Farquhar in 1879 and in 1883 Diggle was paid $600,000 for his half share of the business, then producing a profit of $500,000 per year.
Теміржол
Дунсмуир Эскимальт пен Нанаимо теміржол компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды, ол Эскимальттан Нанаимоға дейінгі темір жол желісін салдырды, кейін Веллингтон, Виктория және Куртенэйге дейін ұзартылды. Оның компаниясы Ванкувер аралының 20 пайызын компанияға тиесілі және басқарылатын темір жол желісін салуға және жабдықтауға ынталандыру ретінде алды. Дунсмуир теміржол станциясы оның құрметіне аталды.
Dunsmuir was one of the founders of the Esquimalt and Nanaimo Railway Company which built the rail line from Esquimalt to Nanaimo, later extended to Wellington, Victoria and Courtenay. His company received a grant of land comprising 20% of Vancouver Island as an incentive to build and equip the railway line to be owned and operated by the company. The Dunsmuir railway station was named after him.
Саясат
Дунсмуир 1882 жылғы сайлауда Нанаймо округінен Британдық Колумбия заң шығарушы жиналысына Еуропа саяхатында жүрген кезінде сайланды және 1886 жылы қайта сайланды. Заң шығарушы жиналысқа сайланғаннан кейін көп ұзамай ол үкімет құрамына кірді. Дунсмуир Британдық Колумбияның Виктория қаласында қызметін атқарып жүргенде қайтыс болды.
Dunsmuir was elected to the BC Legislature representing Nanaimo in the 1882 election while away on a European holiday, and was re elected in 1886. Shortly after election to the legislature, he entered the cabinet. Dunsmuir died at Victoria, British Columbia while still in office.
Крейгдаррох
Ол әйелі Джоан Олив (Уайт) Дунсмуир үшін Британдық Колумбиядағы Викторияда салған үйі Крейгдаррох сарайы деп аталады және бүгінде ол танымал туристік орын және Канаданың Ұлттық тарихи ескерткіші болып табылады.
The home he built for his wife Joan Olive (White) Dunsmuir in Victoria, British Columbia is called Craigdarroch Castle and is today a popular tourist destination and National Historic Site of Canada.
Мұра
Ванкувер аралына «Хадсон шығанағы компаниясының» аптасына 5 долларлық еңбек шартымен келгеннен кейін отыз сегіз жыл өткен соң, ол Британдық Колумбиядағы ең бай адам ретінде 15 миллион долларлық империяны толық бақылауда қалдырды (1889 жылғы 15,0 доллар қазіргі күндерде шамамен миллион долларға тең). «Ванкувер жаңалықтары» газетіндегі некрологында оның туралы былай делінген: «Ол әдеттегі стандарттар бойынша саясаткер де, мемлекет қайраткері де емес, бірақ өте практикалық, қатал және салмақты заң шығарушы болды, ол не қалағанын білді және көбінесе оны іске асырудың ең тіке жолын таңдады». 1888 жылы Александр Дунсмуир Калифорния штатының Сискию округі арқылы өтіп бара жатқанда, замандас есептеріне сәйкес, аймақтың әсемдігіне қатты әсерленіп, егер жаңа қалаға оның құрметіне ат қойылса, қалаға фонтан сыйлауға уәде берді. Ұсыныс қабылданды және Дунсмуир фонтаны Калифорния штатының Дунсмуир қаласындағы қалалық саябақтың жанында бүгінге дейін жұмыс істеп тұр.
Thirty eight years after arriving at the Colony of Vancouver Island as an indentured $5 a week miner for the Hudson's Bay Company, he died the richest man in British Columbia in sole control of an empire estimated to be worth $15 million ($15.0 in 1889 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million today). His obituary in the Vancouver News Advertiser said of him "he was neither a politician nor a statesman, as judged by the usual standards applied to such, but was a very practical, hard headed and level headed legislator who knew what he wanted and usually took the shortest route to its accomplishment. In 1888, Alexander Dunsmuir was passing through Siskiyou County, California, and according to contemporary accounts, was so taken with the beauty of the area that he offered to donate a fountain to a new town, if they would name the town in his honour. The offer was accepted, and Dunsmuir's fountain remains operational near the City Park in Dunsmuir, California.