Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Танзанияның этникалық тобы – сукума халқы Оңтүстік-Шығыс Африканың Ұлы көлдер аймағындағы банту этносы. Олар Танзаниядағы ең ірі этникалық топ болып табылады, олардың саны шамамен 10 миллион адамды құрайды, бұл елдің жалпы халқының 16 пайызына тең. "Сукума" сөзі "солтүстік" деген мағынаны білдіреді және "солтүстік халқына" сілтеме жасайды. Сукума халқы өздерін басукума (көпше түрі) және нсукума (жекеше түрі) деп атайды.
Ethnic group of Tanzania
The Sukuma are a Bantu ethnic group from the southeastern African Great Lakes region. They are the largest ethnic group in Tanzania, with an estimated 10 million members or 16 percent of the country's total population. Sukuma means "north" and refers to "people of the north." The Sukuma refer to themselves as Basukuma (plural) and Nsukuma (singular).
Отан
Сукума Танзанияның солтүстік-батысында Виктория көлінің оңтүстік жағалауында немесе оның маңында, Мванза әкімшілік аудандарының әртүрлі аймақтарында, Мара облысының оңтүстік-батыс ұшында, Симию облысы мен Шинянга облысында тұрады. Олардың қоныстанған жерлерінің солтүстік бөлігі Серенгети жазығында. Сукума отбасылары оңтүстікке қарай Руква облысына және Катави облысына көшіп, Пимбве жеріне еніп кірді. Бұл Сукумалар Пимбве ауылдарының сыртында қоныстанды. Сукума жері көбінесе жазық, бұталы өсімдіксіз саванна жазықтығы. Қарашадан наурызға дейін 20-40 дюйм жаңбыр жауады. Жоғары температуралар ауыспалы, ал түнгі температура ең төмендеуі сирек болса да төмендемейді. Халық шағын шаруалық жерлерге және сирек өсімдіктерге таралып орналасқан.
The Sukuma live in northwestern Tanzania on or near the southern shores of Lake Victoria, and various areas of the administrative districts of the Mwanza, southwestern tip of Mara Region, Simiyu Region and Shinyanga Region. The northern area of their residence is in the Serengeti Plain. Sukuma families have migrated southward, into the Rukwa Region and Katavi Region, encroaching on the territory of the Pimbwe. These Sukuma have settled outside Pimbwe villages. The Sukuma land is mostly a flat, scrubless savannah plain between elevation. Twenty to forty inches of rain fall from November to March. High temperatures range from while lows at night seldom drop below The population is spread out among small farm plots and sparse vegetation.
Тарих
Нямвези сияқты, Үлкен Унямвезидегі бес топтың барлық мүшелері өздерін "үлкен" аймақтан тыс адамдарға Ванямвези деп таныстырды, бірақ өздері арасында Сукума тілін қолданды. Олар Нямвезидермен сөйлескенде өздерін "Сукума" (Солтүстіктер) деп атады, ал басқалармен сөйлескенде Нямвези деп атайды. Бұл топтарды Нямвези-Сукума бірлестігі деп атауға болады, себебі олар ешқашан бірікпегенімен, көзқарасы мен өмір салты бойынша өте жақын болды. Көршілерінің көпшілігі сияқты, олар да көптеген кіші топтарға бөлінген этникалық топ еді. Кейбіреулер бұл Нямвези халқының Мирамбоның шабуылдарынан қашу үшін солтүстік-батысқа қарай көшіп кеткенін айтады, нәтижесінде аңдар мен цеце шыбықтары тастап кетілген аймақты қайтадан мекендеді. Нямвезидің ең маңызды патшалығы – Юньянембе Табораға негізделген және етін Сукумадан алды. Алайда, 1892 жылға қарай мал басы ірі қара ауруы мен цеце шыбығының салдарынан азая бастады. Германияның Шығыс Африкасының үштен екі бөлігі мал өсіруге жарамсыз болды және мал шаруашылығы, мүмкін, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана қалпына келді. Бірақ Сукумалар ірі қара малын сақтап алып, экономикалық тұрғыдан пайдаланып, үлкен әлеуметтік өзгерістерден қашып құтыла алды. Сукума дәстүрі бойынша, XIX ғасырдың соңына қарай аштық жиіледі, консервативті Сукумалар табиғи апаттарды діни жаңалықтармен байланыстырып, үйдің немесе әмірліктің ата-бабаларына үнемі құрбандық шалуды күтті. Барлық Нямвези сияқты, Сукумалар да егіншілікпен айналысып, құнарлы, бірақ құрғақ аймаққа бейімделу үшін егістіктерін тіктеп өңдеді. Сонымен қатар, олар Татога халқынан мал алған, бірақ "аралас" шаруашылық жүргізгендіктен, малшылар деп есептелмеді. Сукума жерінде темір кендері де болды және олар Табораға шамамен 150 000 темір сала экспорттады.
As with the Nyamwezi, all members of the five groups in Greater Unyamwezi identified themselves as Wanyamwezi to those outside of the "greater" area, but among themselves use Sukuma. They call themselves "Sukuma" (Northerners) when speaking to Nyamwezi, but use Nyamwezi when speaking to anyone else. The groups can be called the Nyamwezi–Sukuma complex, for, while never united, they were very closely related in attitude and way of life. Like most of their neighbors, they were an ethnic group divided into many smaller groups. Some claim they were a Nyamwezi people who had moved northwestward to escape Mirambo's raids with the result that game and tsetse re occupied the deserted area. Unyanyembe, the most important kingdom of the Nyamwezi, centered on Tabora and obtained its meat supplies from the Sukuma. By 1892, however, the herds of cattle began to decline due to rinderpest and tsetse fly, and while two thirds of German East Africa became unsuitable for cattle, and cattle in general probably did not recover until after the First World War, large valuable herds of cattle were retained by the Sukuma who were then still able to escape any great social change by exploiting the herds economically. Sukuma tradition suggests that famine did become more common towards the end of the nineteenth century, leaving conservative Sukuma blaming religious innovation for the natural disasters and expecting regular sacrifices for the household or chiefdom ancestors. As with all Nyamwezi, the Sukuma, being agriculturalists, ridged their fields to accommodate the fertile but rather arid region. At the same time they had herds, having acquired them from the Tatoga people, but since "mixed" farming was practiced they were not considered pastoralists. Sukumaland also contained and used iron deposits, re exporting some 150,000 iron hoes to Tabora.
Мәдениет
Сукумалар рухтардың иелігіне сенеді және әлемді барлық тірі нәрселермен – табиғи және табиғаттан тыспен – байланысты деп қарастырады.
The Sukuma believe in spirit possession and have a holistic view the world as interconnected with all living things, natural and supernatural.
Дәстүрлі медицина
Сукума – жануарларды дәстүрлі медицинада қолданатын, сонымен қатар «зоотерапия» деп аталатын көптеген этностардың бірі. Эсватини иньянгалары және Бенин шығанағы сияқты басқа да африкалық топтар секілді, көптеген адамдар жануарлардан алынған дәстүрлі дәрі-дәрмектердің батыс үлгісіндегі дәрі-дәрмектерге қарағанда тиімдірек деп санайды. Өсімдіктер мен жануарлар ғасырлар бойы Сукума медицинасының негізін құрады; алайда, қазіргі кезде өсімдіктерден жасалған дәрілер жиірек қолданылады. Сукума халқы жануарларды медициналық мақсатына қарай ажырататын атау жүйесін пайдаланады. Дәрігерлер жануарлар дүниесін емдеу үшін алдымен белгілі аурулар мен олардың белгілерін тізімдейді, содан кейін өсімдіктер мен жануарлардың және олардың емдік қасиеттерін анықтайды. Танзанияның Бусега ауданында, Серенгети ұлттық паркі мен Виктория көлін қамтитын аймақта, дәрігерлердің қоғамдағы ауруларды емдеу үшін қандай жануарлар ресурстарын қолданатынын анықтау үшін зерттеу жүргізілді. «Дава» деп аталатын көптеген дәстүрлі дәрі-дәрмектер енді қолданылмайды, себебі көптеген Сукума тайпасының мүшелері батыс үлгісіндегі медицинаға көбірек сеніп, жүктеледі. Танзаниядағы табиғатты қорғауға ең үлкен қауіп – жабайы жануарларды үй жануарлары ретінде заңды және заңсыз сату. Сондай-ақ, жойылып бара жатқан жануарларды есепке алуды реттеуге қатысты нашар саясат бар. Дәстүрлі емшілер коммерциялық аңшыларға қарағанда табиғатты қорғау жөніндегі күш-жігерге аса қауіпті емес. Соңғы топтан айырмашылығы, дәстүрлі аңшылар мен сиқыршылар тек қажеттісін ғана аңдайды. Сукума халқы жануарларды дәрілік мақсаттардан басқа, сән-салтанат пен киім-кешек үшін де пайдаланады. Мысалы, жануар терілері үйді безендіруге және сөмкелер жасауға қолданылады. Бұл аймақ Танзанияның батыс-орталық бөлігінде, Виктория көлінің оңтүстігінде орналасқан. Этностық атауларды қолданғанда, олар өздерін «Банямвези» (бірлікте – Мунямвези) және «Басукума» (бірлікте – Мусукума) деп атайды; олар өздерінің туған жерлерін «Бунямвези» немесе «Унямвези» және «Бусукума» деп атайды. «Сукума жері» термині кейде Сукума аймағын сипаттау үшін қолданылады. «Сукума» атауы сөзбе-сөз «солтүстік» дегенді білдіреді, бірақ ол этникалық идентификацияның терминіне айналды. Нямвези және Сукума аймағы 2°10′ және 6°20′ оңтүстік ендігі және 31°00′ және 35°00′ шығыс бойында орналасқан. Нямвезидің «туған» жері Табора аймағында және Батыс Шиньга аймағында, ал Сукума жері солтүстік және шығысқа қарай, Шығыс Шиньга аймағы мен Мванза аймағын қамтиды. Бұл аймақтарда және одан тыс жерлерде халықтың көп қозғалысы болды, сонымен қатар екі топтың мүшелері де жағалауға және басқа жерлерге қоныстанды. Сукума және тутсилер мен сумбалар сияқты басқа топтардың мүшелерін көбінесе Нямвези ауылдарында кездестіруге болады, бірақ Сукума ауылдары этникалық жағынан біртектірек. Сукума отарлау кезеңінде Мванза аймағының Геита аймағын басып алды және содан бері батысқа қарай кеңейді. Олар сондай-ақ Нзега ауданына және көршілес Игунга ауданына көшіп келді, ал кейбіреулері Танзанияның оңтүстік таулы аймақтарына, тіпті Замбияға көшіп кетті. Бұл Сукума қозғалыстары саяси факторлардан, мысалы отаршылдық мал сою саясатынан, жергілікті халықтың тығыздығынан және топырақтың нашарлауынан туындады. Екі аймақ үлкен және толқынды үстірттік жазықтықты құрайды, оның көп бөлігі аралық биіктікте орналасқан. Аймақта бірнеше өзендер бар, бірақ олардың көпшілігі құрғақ айларда ағып жатпайды. Жылды шамамен қарашадан сәуірге дейінгі жаңбырлы маусымға және жылдың қалған бөлігіндегі құрғақ маусымға бөлуге болады. Сукума аймағының көп бөлігінде орташа жылдық жауын-шашын шамамен, ал Унямвезиде шамамен, бірақ жылдан жылға және әр жерде көп өзгерістер болады. Аймақ бойынша топырақ және өсімдік аймақтарының тұрақты тізбегі бар. Жоғарғы деңгейлер Brachystegia Isoberlinia қауымдастығының ағаштарымен сипатталатын құрғақ орман; бұл аумақтар көбінесе осы ағаштардың бірінің атымен миомбо елі деп аталады. Төменгі жақтағы шөпті және тікенді далалар да кең таралған, ал Сукума жерінде баобабтар араласқан үлкен саябақ далалары бар.
The Sukuma are one of many ethnic groups who use animals in their traditional medicine, also known as "zootherapy." Like other African groups including the Eswatini Inyangas and Bight of Benin, many believe that traditional medicines derived from animals are more effective than Western style medicine. Plants and animals have been the basis for Sukuma medicine for centuries; however, nowadays plant medicines are used more. The Sukuma people use a system of naming that allows them to distinguish animals according to their medical purposes. Healers organize faunal medicines by first taking a list of known diseases and their symptoms, then making another list of plants, animals, and their healing properties. A study was conducted in the Busega District of Tanzania, an area comprising the Serengeti Game Reserve and Lake Victoria, to determine which faunal resources healers use to treat illnesses within the community. Many of the traditional medicines, referred to as dawa, are no longer practiced, as many Sukuma tribe members rely more on Western style medicine. The biggest threat to conservation in Tanzania is the legal and illegal trafficking of wild animals for pets. There are also weak policies for regulating the census of endangered animals. Traditional healers do not pose as big of a threat to conservation efforts as commercial hunters do. Unlike the latter group, traditional hunters and medicine men only hunt what they need. Other than medicinal purposes, the Sukuma people use animal resources for things such as decoration and clothing. For example, animal skins are used for house decoration and bags. that live principally in the region to the south of Lake Victoria in west central Tanzania. When using ethnic names, they describe themselves as "Banyamwezi" (sing. Munyamwezi) and "Basukuma" (sing. Musukuma) respectively; they refer to their home areas as "Bunyamwezi" or "Unyamwezi," and as "Busukuma." The term "Sukumaland" is sometimes used for the Sukuma area. The name "Sukuma" literally means "north," but it has become a term of ethnic identification. The Nyamwezi and Sukuma region lies between 2°10′ and 6°20′ S and 31°00′ and 35°00′ E. The Nyamwezi "home" area is in the Tabora Region and western Shinyanga Region, and Sukumaland lies to the north and east, covering the eastern Shinyanga Region and the Mwanza Region. There has been much population movement in and beyond these areas, and members of both groups have also settled on the coast and elsewhere. Sukuma and members of other groups, such as the Tutsi and the Sumbwa, are often found in Nyamwezi villages, but Sukuma villages are ethnically more homogeneous. Sukuma took over the Geita area of Mwanza Region during the colonial period, and they have expanded farther west since then. They have also moved down into Nzega District and the neighboring Igunga District, and some have migrated into the southern highland areas of Tanzania, and even into Zambia. These Sukuma movements have stemmed from political factors, such as colonial cattle culling policies, and from local overcrowding and deteriorating soil conditions. The two areas form a large and undulating tableland, most of it at elevations between There are several rivers in the region, but most of them do not flow during the drier months. The year can be broadly divided into a rainy season, from about November until April, and a dry season the rest of the year. Average annual rainfall is about for most of the Sukuma area, and about for Unyamwezi, but there is much variation from year to year and from place to place. Across the region, there is a regular sequence of soil and vegetation zones. The upper levels are dry woodland typified by trees of the Brachystegia Isoberlinia association; these areas are often called miombo country, after one of these trees. Lower areas of grass and thornbush steppe are also common, and in Sukumaland there are large tracts of park steppe interspersed with baobabs.