Кіріспе

Портленд, Орегон штатындағы мемлекетаралық тас жол, АҚШ.

405 (I 405) мемлекетаралық тас жолы, сондай-ақ 61 нөмірімен белгілі, Портленд, Орегон штатында орналасқан қысқа солтүстік-оңтүстік бағытты мемлекетаралық тас жол. Ол Портленд қаласының батыс жағында, Вилламет өзені бойындағы I-5 тас жолымен қиылысатын екі нүкте арасында – оңтүстікке қарай Маркуам көпірі және солтүстікке қарай Фримонт көпірі жанында орналасқан, шеңбер құрайды. Стадион тас жолы 1940-1950 жылдары штат үкіметі тарапынан жоспарланды және 1958 жылы мемлекетаралық тас жолдар жүйесіне қосылды. Құрылысы 1963 жылы кең көлемді ландшафты және жиі кездесетін жол көпірлері бар траншеяны пайдалана отырып басталды. Бұл жоба штат тарихындағы ең қымбат тас жол жобасы болып, құны 121 миллион долларды құрады. Тас жол үшін жүздеген ғимарат бұзылып, шамамен 1100 отбасы қоныс аударды. I 405 тас жолының ең оңтүстік бөлігі 1965 жылдың 26 қазанында ашылды, одан кейін 1966 және 1969 жылдары кеңейтілді. Фримонт көпірін қоса алғандағы соңғы бөлігі 1973 жылдың қараша айында пайдалануға берілді. I 505 тас жолын салу жоспары 1978 жылы халықтың қарсылығынан кейін тоқтатылды; оның I 405 тас жолымен қиылысы кейіннен 1988 жылы I 405 арқылы Фримонт көпірінен I 5 тас жолына дейін өтетін 30 (US 30) АҚШ тас жолының бағытын өзгерту үшін қайта пайдаланылды.

Маршрут сипаттамасы

I 405 I 5 және Харбор драйвпен үш бағыттағы тораптан Портленд қаласының оңтүстік жағында, Оңтүстік Уотерфронт ауданының жанында басталады. I 5 жолы Маркуам көпіріне дейін солтүстік-шығысқа қарай жалғасып, шығыс Портлендке және оңтүстікке қарай Оңтүстік Портлендке барады, Росс аралы көпірінің астынан өтеді. I 405 солтүстік-батысқа қарай Оңтүстік-Батыс төбелерінің етегімен, Портленд мемлекеттік университетінің қалалық кампусының бойымен және Оңтүстік Парк алаңдарының соңынан өтеді. Ол US 26 жолымен қысқаша бірігіп кетеді. US 26 I 405-тен Монтгомери көшесінің солтүстігіндегі торапта бөлініп, Виста Ридж туннельдері арқылы Портлендтің батыс жақтарындағы Сансет тас жолына жетеді. I 405 солтүстік-шығысқа бұрылып, Гус Холлоу ауданының шығыс жиегінен өтеді, Мултнома округінің орталық кітапханасы, Линкольн орта мектебі және бірнеше жергілікті футбол командаларының үйі – Провиденс паркінің жанынан өтеді. Төменгі деңгейдегі тас жол Салмон және Тейлор көшелеріне жетектейтін пандустар арқылы ауданмен және қала орталығының батыс шетімен байланысады. Ямхилл және Моррисон көшелерінде I 405 MAX жеңіл рельсті пойыздары жүретін көпірлердің астынан өтеді, олар батысқа қарай Бивертонға және шығысқа қарай Портленд қаласының орталығына қарай жалғасады. I 405 Бёрнсайд көшесімен қиылысып, төменгі деңгейдегі ойыстан шығып, солтүстікке қарай бұрылады, 15-ші және 16-шы даңғылдармен қатар жүреді. Глисан көшесімен тораптанғаннан кейін тас жол көтеріліп, Перл ауданындағы қиылысқан көшелерден өтеді, соның ішінде Портленд стриткардың NS желісінің рельстерін тасымалдайтын көшелер де бар. Маршалл мен Овертон көшелері арасындағы тас жолдың астында трамвайды күтіп-ұстау қорабы мен рельс-айлағы орналасқан. Портленд қаласының солтүстік-батыс шетінде I 405 және US 30 жолдары қиылысады,

I 405 және US 30 жолдары Уиламет өзенінен сегіз жолақты Фримонт көпірімен бірге өтеді, олардың жоғарғы қабатында оңтүстікке қарай, ал төменгі қабатында солтүстікке қарай қозғалыс жүреді. Екі қабатты тас жол солтүстік-шығысқа қарай Союз Тынық мұхиты темір жолының Альбина рельс-айлағы мен Interstate Avenue арқылы жалғасады, ол 99W бағытының бір бөлігі болып табылады және MAX Yellow Line жүреді. I 405 жолының солтүстік соңы Элиот ауданында I 5 тас жолымен тораптанған жерде орналасқан; US 30 I 5 тас жолымен I 84 тас жолымен бірігуге дейін қысқа ғана қашықтыққа оңтүстік-шығысқа қарай жалғасады. I 405, сонымен қатар No. 61 деп белгіленген, Stadium Freeway, Орегонның көлік департаменті (ODOT) тарапынан күтіледі, олар жыл сайынғы орташа тәуліктік қозғалыс көлемін (AADT) анықтайды, ол жылдың кез келген күніндегі қозғалыс көлемінің өлшемі болып табылады. I 405 жолының ең көп қозғалыс болатын бөлігі – Бёрнсайд көшесінде, онда 2018 жылы күніне орташа есеппен 131,400 көлік өткен, ал ең аз қозғалыс болатын бөлігі, Оңтүстік-Батыс Бродвейде, 84,400 көлік өткен. 2017 жылы тас жолда солтүстікке қарай 8 сағаттық және оңтүстікке қарай 11,8 сағаттық тығырындар болған, орташа жылдамдық солтүстікке қарай сағатына және оңтүстікке қарай сағатына жеткен.

Жоспарлау және маршруттау бойынша дау

1943 жылы қала әкімдігі жол салу жоспарлаушы Роберт Мозеске Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оралған сарбаздарға жұмыс беру мақсатында басталатын қоғамдық жақсартулар бағдарламасын әзірлеуді тапсырды. Олардың ішінде Портленд үшін "thruways" желісі болды, оған қала орталығындағы Foothills Thruway (кейін I 405 құрайтын) және East Side Thruway (кейін I 5) кіретін, ал олар Уиламет өзенінің солтүстік жағынан өтетін көпірмен байланысатын болатын. Foothills Thruway Солтүстік-Батыс 24-ші даңғыл бойымен өтіп, оңтүстікте Росс аралы көпіріндегі Harbor Drive және солтүстікте жаңа Уилламет өзені көпірімен қиылысатын еді. 1955 жылдың маусым айында жарияланған қалалық зерттеуде Портленд қаласының орталығында бірнеше тас жолдар салу ұсынылды, оның ішінде Сансет тас жолы және Стадион тас жолы – кейіннен олар I 405 құрамына біріктірілді. Солтүстік жақтан өту үшін 1920 жылдары 99-шы АҚШ тас жолының бөлігі ретінде ұсынылған, бірақ халықтың референдумында қолдау таппаған екі қабатты Фримонт көпірі пайдаланылатын болды. Федералдық Жолдар бюросы 1955 жылғы ұсынымында Стадион тас жолын ұлттық экспресс-жолдар жүйесіне енгізді, ол кейіннен 1956 жылғы Федералдық көмек тас жолы заңымен қаржыландырылды. 6 км болатын тас жолдың құны 1958 жылғы бағамен 71 миллион долларға бағаланды (қазіргі шақтағы құны – … доллар) және оның қаржыландырылуының басым бөлігі федералдық үкіметтен, мемлекетаралық тас жолдар бағдарламасы арқылы түседі деп күтілді. Орегон тас жол бөлімі 1958 жылы федералдық үкімет 405-ші тас жол деп атаған тас жолдың бес балама маршрутын зерттеді, сонымен қатар қала әкімдігі орталық бизнес ауданының батыс жағына тигізетін әсері туралы пікір білдірді. Маркуам көпірінен Оңтүстік-Батыс Джефферсон көшесіне жақын 26-шы АҚШ тас жолына дейінгі оңтүстік бөлігі екі нұсқаға бөлінді: Клей-Маркет маршруты, Клей және Маркет көшелері Портленд мемлекеттік колледжінің солтүстігіне дейін; және Foothills маршруты, ол қала жаңарту аймағының оңтүстік-батыс жағымен қисық өтетін, төмендетілген жолмен салынды. 26-шы АҚШ тас жолынан Фримонт көпіріне дейінгі солтүстік бөлігі үш нұсқаға бөлінді: қала ұсынған 15-ші және 16-шы даңғылдар арасындағы көтерілген тас жол; 18-ші және 19-шы даңғылдар арасындағы көтерілген тас жол; және 21-ші және 22-ші даңғылдар арасындағы төмендетілген жол. Қала әкімдігі, Портленд мемлекеттік колледжі және қала орталығындағы бизнес топтары Клей-Маркет маршрутын қолдап, оның қала орталығындағы жылжымайтын мүліктің құнын сақтайтынын дәлелдеген өз зерттеулерін жасады. Орегон штатының тас жол комиссиясы мен Жолдар бюросы Клей-Маркет маршрутына қарағанда 4 миллион долларға (қазіргі шақтағы құны – … доллар) арзан болғандықтан Foothills маршрутын артық деп санады. Мамыр айының соңына дейін тас жол жобасына дайындық мақсатында 389 үй шаруашылығы мен 37 кәсіпорын көшірілді, ал 47 ғимарат бұзылды. Штаттық тас жол комиссиясы 1960 жылдың маусым айында Портлендтің қоғамдық аудиториясында 300 адамның куәлігін тыңдау үшін қоғамдық тыңдау өткізді. Комиссия 8 шілдеде I 405 үшін Foothills маршрутын және 15-ші-16-шы даңғылдар арасындағы көтерілген тас жолды бекітті, оның құрылысы шамамен 75,7 миллион долларға бағаланды (қазіргі шақтағы құны – … доллар). Портленд қалалық кеңесі 14 шілдеде штаттық тас жол комиссиясы бекіткен жалпы маршрутты мақұлдады.

Мүлікті сатып алу және Футхилл құрылысын салу

1960 жылғы қазанда штаттық үкімет стадиондық тас жолдың болашақ құрылыс жолағындағы мүлікті сатып алу бойынша келіссөздерді бастады, кейін қалалық үкіметтен жоспарланған бұзу салдарынан зардап шеккен шамамен 1100 отбасыны қоныстандыруға көмектесу үшін федералдық қаржы сұрады. 1963 жылы 139 қарт тұрғыны бар ұзақ мерзімді күтім үйі – «Карлтон» қонақ үйінің иесі ғимаратты сот арқылы жабуға және бұзуға қарсы шағымданып, сотқа жүгінді. Штаттық үкімет тұрғындарды жаңа ғимаратқа көшіруге келісті, бірақ штаттық әлеуметтік жәрдемақы алушылар үшін міндетті болған өрт сөндіру жүйесінің болмауы «Карлтон» қонақ үйінен 80 тұрғынды шығаруға мәжбүр етті. 1961 жылдың басында қалалық үкімет пен «Қоғамдық жолдар бюросымен» пандустар мен қиылыстардың орналасуына қатысты дау-дамайлар кешіктірілді, олар тамыз айында федералдық бекіту арқылы шешілді. Штаттық тас жол комиссиясы 8 желтоқсан күні стадиондық тас жол үшін 61-ші тас жолды белгілеуге келісім берді. 1962 жылғы ақпан айында Портленд қалалық кеңесі тас жол құрылысы үшін көшелерді жабу және штаттық тас жол комиссиясымен пандустар мен эстакадаларды күтіп ұстау туралы келісімді ратификациялау туралы шешімдерін кейінге шегерді. Бұл шешімге себеп – жергілікті тұрғындардың наразылығы болды, олар I 405 тас жолын «ұлы сұмдық» және «Батыс жағындағы өлімге шақыру» деп сипаттады. Штаттық тас жол комиссиясы келесі айда қалалық кеңес келісімді және басқа да жоспарларды бекіткенше мүлікті сатып алу бойынша келіссөздерді тоқтатты, бұл федералдық заң бойынша талап етілді. Наразылықтар Портленд аймағындағы басқа тас жол жобаларына, соның ішінде Лорелхерст тас жолына (I 205) қарсы күшті қарсылықпен бірге болды, бұл аймақтағы тас жол төңкерілістерінің басталуымен сәйкес келді. Бірнеше қалалық кәсіпкерлер «Ақылды тас жолдарды қолдайтын азаматтар» комитетін құрып, I 405 тас жолы үшін «Харбор драйвты» бағыт ретінде қабылдауға «Қоғамдық жолдар бюросын» көндіруге тырысты, бірақ бұл ұсыныс қазіргі тас жол стандарттарына сәйкес келмегендіктен қабылданбады. Кейіннен топ АҚШ 26-шы және Бернсайд көшелері арасындағы тас жолдың 13-ші – 14-ші даңғылдар бөлігінің құрылысына қарсы 3000 қол қойылған петицияны таратты. 22 наурызда қалалық кеңес төрт сағаттық қоғамдық тыңдаудан кейін, 35 спикердің қатысуымен штаттық тас жол комиссиясымен келісімдерді бірауыздан бекітті, бұл штаттық үкіметке мүлікті сатып алуды қайта бастауға мүмкіндік берді. Стадиондық тас жол жобасы қала арқылы өтуге ұзақ мерзімді кедергі келтірмеу үшін бірнеше кезеңге бөлінді, бастапқыда Футхиллс аймағындағы 19 эстакадасы бар тереңдетілген жолмен және солтүстікке қарай жұмыс істеумен басталды. Жоба 282 үйді, 138 бизнес нысаны мен 131 пәтерлік ғимаратты бұзуды талап етті, бұл айыптамалар мен жер сатып алуға 25 миллион доллар (қазіргі шақтағы доллармен эквивалентті) жұмсалды. Штаттық тас жол комиссиясы 1963 жылғы тамызда стадиондық тас жол жобасының алғашқы құрылыс келісімшартын берді, Дональд М. Дрейк компаниясынан 4,4 миллион долларлық (қазіргі шақтағы доллармен эквивалентті) ұсыныс қабылдады. Құрылыс 1963 жылғы қазанда коммуналдық желілерді ауыстыру және уақытша көшелерді айналып өтумен басталды, ал келесі айда Виста Ридж туннельдеріндегі (АҚШ 26-ның бөлігі) жұмыстар басталды. 1963 жылдың соңында бұзу және алаңды тазалау жұмыстары басталды, жоба үшін ең көне ғимараттардың бірі – 1887 жылы салынған Сент-Жозеф католик шіркеуі бұзылды. Басқа ғимараттар бұзудан сақталып, жаңа орындарға көшірілді, соның ішінде бір айлық көшіру кезінде өрттен зақымданған екі қабатты «Century Building», аумақтық губернатор Джордж Лоу Карридің бұрынғы үйі және Троица епископтық соборындағы Сент-Хелен залы. Жоба үшін KGW TV телеарнасының хабар тарату студиясы да бұзылды, бұл үшін мемлекеттік үкімет оның мүлкі үшін 865 000 доллар төлемі жасады. Стадиондық тас жолдың Оңтүстік-Батыс 4-авенюмен жүретін алғашқы эстакадасы 1965 жылғы наурызда қозғалысқа ашылды және 1964 жылғы мамырдан бері қолданылып келген уақытша өткелді алмастырды. Әлі толыққан жоқ тас жол 1965 жылғы мамырда штаттық заң шығарушы органның арнайы қайта аудандастыру дауысынан кейін штаттың 1-ші және 3-ші округтері арасындағы шекара ретінде пайдаланылды. I 405 тас жолының Росс аралы көпірі мен Оңтүстік-Батыс Бродвей арасындағы бірінші бөлігі 1965 жылғы 26 қазанда, жоспарланған мерзімнен екі ай кешігіп, 5,5 миллион доллар (қазіргі шақтағы доллармен эквивалентті) шығынмен қозғалысқа ашылды. Кешігуге себеп – жолдың белгілерін бояуға кедергі келтірген қатты жаңбыр және жолдың бедерлерін орнатудан келген сәтсіздік болды. Дрейк компаниясының басшылығымен екінші бөліктің қазу жұмыстары 1965 жылғы қыркүйекте басталды. Ол 1966 жылғы қыркүйекте ашылды, бұл I 405 тас жолын Бродвейден Оңтүстік-Батыс Монтгомери көшесіне дейін, Виста Ридж туннеліне жақын жерге дейін ұзартты. Маркам көпірі бір айдан кейін ашылды, бұл I 405 тас жолынан I 5 тас жолына жаңа пандустар арқылы Шығыс Портлендке қол жеткізуді қамтамасыз етті.

Солтүстік бөлім және тоқтатылған кеңейтулер

I 405 тас жолының үшінші кезеңінің құрылысы Монтгомери мен Джонсон көшелерінің арасындағы 1,17 мильді (2 км) қамтитын 1966 жылдың шілдесінде 12,3 миллион долларлық келісімшарт бойынша басталды (қазіргі шақтағы доллармен есептегенде). Оның ішінде көшелердегі кептелісті азайту үшін 22 эстакада және жол жанындағы кеңістікті безендіру үшін ағаштар, бұталар мен аңызбен жабылған 55 тіреу қабырғасы салынды. Жоба үшін шамамен бір көлемде топырақ қазылып, Вилламет өзеніндегі индустриалдық аймақтарды толтыру үшін қайта пайдаланылды. Автомобиль жолының эстакадалары 1968 жылдың қазан айында қозғалысқа ашылды, бірақ қатты жаңбырлар қоршауларды және жол белгілерін орнату жұмыстарын қиындатқандықтан, жолақтар мен пандустардың аяқталуы кейінге шегерілді. Монтгомери-Джонсон учаскесі 1969 жылдың 25 ақпанында, қарлы ауа райынан туындаған екі айлық кешігуден кейін қозғалысқа ашылды. Бұл оқиға Vista Ridge туннельдерінің ашылуымен бірге болды, ол Sunset Freeway (US 26) автожолымен байланысты және бұрынғы көшені алмастырды. Фримонт көпірінің байланған аркалық дизайны 1966 жылдың мамыр айында штаттық үкімет, қалалық кеңес және Қоғамдық жолдар бюросымен мақұлданды. Портленд өнер комиссиясы Маркуам көпірінің «сұлусыздығы» және Фримонт көпірінің бастапқы консольдік дизайнына байланысты халықтың наразылығынан кейін осы құрылыс жобасын ұсынды. Құрылыс 1968 жылдың соңында басталды және бастапқы есеп бойынша 22,4 миллион долларға (қазіргі шақтағы доллармен есептегенде) бағаланды, бірақ кейінгі өзгерістертің нәтижесінде жалпы құны 50 миллион долларға (қазіргі шақтағы доллармен есептегенде) жетті. Фримонт көпірі мен I 5 автожолының торабы 1973 жылдың 15 қарашасында ашылды, оның соңғы құны 82 миллион долларды (қазіргі шақтағы доллармен есептегенде) құрады. I 405 автожолын салуға жұмсалған жалпы сома 121 миллион долларды (қазіргі шақтағы доллармен есептегенде) құрады, бұл Орегон штатындағы бір мильге шаққандағы ең қымбат автожол жобасы болды. Жоба 1978 жылы тоқтатылды, ал пандустар 1988 жылы ашылған 30 АҚШ автожолының Еон даңғылына қосылатын магистральдық бөлігіне қайта пайдаланылды. Роуз Сити автожолы қала әкімдігінің ұзақ мерзімді жоспарының бір бөлігі болды, бірақ қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты кейіннен тоқтатылды. Пайдаланылмаған пандустар 1974 жылы қалалық кеңестің мақұлдауымен кеңейтілген Legacy Emanuel ауруханасына қызмет ету үшін Керби даңғылына қайта бағытталды, бірақ жергілікті тұрғындардың наразылығы жобаны бірнеше жылға тоқтатты. Пандустар 1979 жылы ашылды, олар аудан тұрғындарының ыңғайлылығы үшін жақын мандағы көшелерге шектеулі қолжетімділікпен қамтамасыз етілді.

Кейінгі дамуы

2009 жылдың тамызында I 405 тас жолының Фримонт көпірінен басқа бөлігі алғаш рет ODOT арқылы толық жаңартылды. Көпірдің өзі 2011 жылдың тамызында жаңартылды. ODOT 2019 жылдың наурызында тас жолдың биік бөліктеріндегі кеңею буындарын жөндеу және ауыстыру жөніндегі бір жылдық жобаны бастады, себебі құрылым ұзақ уақыт бойы тозуға ұшырады. 1998 жылы қала әкімі Вера Кац I 405 тас жолының оңтүстік-батыс бөлігін саябақтар, тұрғын үйлер және кеңселер үшін кеңістік жасау мақсатымен жабуды ұсынды. Осыған ұқсас ұсыныс 1964 жылы Портленд өнер комиссиясы тарапынан да ұсынылған, бірақ ол 1972 жылғы қалалық жоспар қабылданғанға дейін зерттелмеді. I 405 тас жолының бөліктерін жабу жоспарлары 2000 жылдардан бері халықтық ұйымдар тарапынан жасалып келеді, мақсаты – тас жолдың әсерін азайту және Портлендтің солтүстік-батыс бөлігінде жаңа құрылыстар салу. «Симпсон» мультсериалының кейіпкері Нед Фландерс атымен аталатын 200 фут (61 метр) көпір, Портлендтің солтүстік-батыс бөлігіндегі Солтүстік Фландрс көшесінің екі бөлігін I 405 тас жолы арқылы жалғау үшін салынды, бұл жаяу және велосипед жолы үшін арналған. Көпірдің құрылысы 2020 жылдың маусым айында басталды және бір жылдан кейін 9,5 миллион долларға ашылды.