Ирланд баспасөзі: 1931-1995 жылдар тарихы

Кіріспе

Ирландия газеті (1931–1995)

Irish Press (ирландша: Scéala Éireann) – 1931 жылдың 5 қыркүйегінен 1995 жылдың 25 мамырына дейін Irish Press plc компаниясы басылып шығарған ирландиялық ұлттық күнделікті газет.

Қор

Газеттің алғашқы саны 1931 жылы Килкенни мен Корк арасындағы Бүкіл Ирландия аға буынның хоккей чемпионатының финалы қарсаңында жарық көрді; сол кездегі басқа газеттер гэль ойындарын егжей-тегжейлі жариялаған жоқ. Патрик пен Уилли Пирстің анасы Маргарет Пирс баспа машиналарын іске қосу үшін батырманы басты. Баспасөз органының бастапқы мақсаты 100 мың дана таралымға қол жеткізу болды, және ол бұл мақсатына тез қол жеткізді. Газет ең жоғары нүктесінде 200 мың тіркелгішті тізімдеді. Irish Press Ltd. газет алғаш рет жарық көргенге үш жыл бұрын, 1928 жылдың 4 қыркүйегінде ресми тіркелді, бұл Independent Newspapers тобы Cumann na nGaedheal/Fine Gael партиясын қолдаған, ал The Irish Times одақтас болған және негізінен орта тапқа жататын немесе протестант оқырмандарына арналған газеттен тәуелсіз газет құру мақсатында жасалды. Irish Press газетінің негізін қалаушы Эмон де Валера газеттің мақсатын былай түсіндірді: "Жаңалықтарда шындықты беру – The Irish Press-тің басты мақсаты осы болады. The Irish Press шыншыл және сапалы газет болады". Құрылтайшылар газет күнделікті жарияланымда табысқа жетсе, кешкі және сенбі күнгі басылымдарын шығаруды жоспарлады, және олар солай істеді.

Бастапқы қаржыландыру

"Ирланд Пресс" газетін іске қосуға қажетті қаржы АҚШ-та Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Бірінші Дайлды қаржыландыру мақсатында облигациялар сату арқылы жиналды. Жиналған сома – 5 миллион доллар (2011 жылғы инфляцияға орай түзетілгенде 55 миллион доллар). Алайда, осы қаржының 60 пайызы Нью-Йорктегі түрлі банктерде қалды. Эмон де Валераның 1920 жылдың соңында Ирландияға оралғанда, неліктен ақшаның көп бөлігін Нью-Йоркте қалдыруға бұйрық бергенін ешкім түсіндіре алмады. 1927 жылы Ирландия еркін мемлекеті үкіметі мен де Валера арасындағы сот процесінің нәтижесінде Нью-Йорк соты облигация иелеріне тиіс ақшаны қайтаруға бұйырды. Бірақ де Валераның адвокаттары бұл шешімді күтіп, оның салдарына дайын болды. Облигация иелеріне бірнеше хаттар жіберіліп, олардан облигацияларын де Валераға берулерін сұрады. Облигация иелеріне әр доллардың 58 центы төленді. Осы ақша кейін "Ирланд Пресс" газетін іске қосу үшін бастапқы капитал ретінде қолданылды.

Фри-Стеат үкіметінің цензурасы

1931 жылдың желтоқсан айында редактор Франк Галлахер Ирландия еркін мемлекетінің әскери трибуналы Gardaí қарсыластарын (Anti Treaty republicans) Ирландия еркін мемлекетінің үкіметін қорлаған деп айыптайтын мақалалар жариялағаны үшін сотталды. Бұл Ирландия еркін мемлекеті Конституциясының 17-түзетуі арқасында мүмкін болды және Галлахер кінәлі деп танылып, 50 фунт стерлинг айыппұл төледі. "Тәуелсіз газеттерді" және Ирландия еркін мемлекетінің үкіметін қолдағандардың наразылығының бір мысалы - "Irish Press" газеті Дублиннен елді мекендерге газет жеткізетін арнайы пойызға кіргізілмеді.

Белгілі тұлғалар

Газетті Эмон де Валера мен оның отбасы бақылап, басқарды, сол себепті ол өмірі бойы Фианна Файлді тұрақты түрде қолдады, партия тарапкерлерінің ой-пікірлеріне сай "ұлттық көзқарас" білдірді. Газет әсіресе мұғалімдер мен мектептерге арналған, GAA ойындары мен ирланд тіліне кеңінен орын берді. Кербхалл О Далай – алғашқы ирланд тіліндегі редакторы. Алғашқы редакторы – Ирландия Тәуелсіздік соғысында Эмон де Валерамен бірге күрескен Фрэнк Галлахер. Директорлар құрамында Роберт Бартон да болды. Шон Лемасс ертедегі басқарушы директор болды. Кейіннен газеттің негізін қалаушының ұлы, майор Вивион де Валера басқарушы директор болды. Де Валера бизнесті басқаруда әдептілігімен көзге түсті, ол жақсы басқарылған деп есептелді. Акционерлер Ирландия мен АҚШ-тан келді. Дивиденд төленуіне көп жыл кетті. Дуглас Гейджби "The Irish Press", "Evening Press" (алғашқы редакторы) және "The Sunday Press" газеттерінің барлығында жұмыс істеді, соңынан "The Irish Times" газетінің редакторы болды. "Evening Press" газетінде жұмыс істей бастаған Тим Пэт Куган 1968 жылдан 1987 жылға дейін "The Irish Press" газетінің редакторы болды. Дерриде туған Джеймс Патрик (Джим) МакГиннес, 1953 жылдан 1957 жылға дейін редактор болып жұмыс істеді, журналистер Бенедикт Кили, Шон Дж. Уайт және Брэндон Беханды да колонна авторы ретінде шақырды. "The Irish Press" газетіне жазғандардың қатарында ақын Патрик Кавана, тележурналист және журналист Винсент Браун (1970-1972 жылдары Солтүстік редакторы), Дэмиен Киберд, оның ағасы, профессор Деклан Киберд (1987-1993 жылдары "The Irish Press" газетінде колонна авторы), католик және феминист белсендісі, журналист Мэри Кенни, спорт жазушысы және GOAL ұйымын құрған Джон О'Шей, романист Джон Банвилл ("Irish Press" газетінің бас редакторы), ақын Хью МакФадден, тарихшы Дермот Киог және Джойс зерттеушісі Теренс Киллин, Т. П. О'Махони (Дін істері жөніндегі тілші, 1967-1989 жж.), Мэйр Комерфорд, спорт жазушысы Майкл Карвуд, Бреандан О Хитир (Ирланд тілінің редакторы, 1957-1963 жж.), Дермот Уолш, Том О'Диа (телевизия сыншысы, 1965-1983 жж.), сондай-ақ танымал спорт сыншысы Кон Хоулихан бар. Бастапқыда газет арнайы жалға алынған пойызбен Ирландияның барлық аймақтарына таралды, себебі бәсекелес "Independent Newspapers" газеті "The Irish Press" газетіне өз пойызында орын жалға беруден бас тартты. "Sunday Press" газеті 1940 жылдары құрылғанға дейін газет өзінің қаражатымен қамтамасыз етілді. Өркендеген кезеңінде "The Irish Press" газеті білікті репортерлер мен колонна авторларымен мақтанды. "Жаңа ирланд жазуы" атты ерекше бөлімін Дэвид Маркус редакциялады.

The newspaper was controlled by Éamon de Valera and his family, and as a consequence, it supported Fianna Fáil consistently throughout its life, expressing the "national outlook" in keeping with the thoughts and sentiments of his party supporters. The paper was aimed particularly at teachers and schools, with strong coverage of GAA games and the Irish language. Cearbhall Ó Dálaigh was the first Irish language editor. The first editor was Frank Gallagher, who fought alongside Éamon de Valera during the Irish War of Independence. Its directors included Robert Barton. Seán Lemass was an early managing director. Major Vivion de Valera, son of the founder, subsequently became managing director. De Valera was noted for courtesy amongst those running the business, which was considered well run. Shareholders came from both Ireland and the United States. It was many years before a dividend was paid. Douglas Gageby worked on each of the press titles, The Irish Press, Evening Press (as first editor) and The Sunday Press, and subsequently was editor of The Irish Times. Tim Pat Coogan, who started working for the Evening Press, became editor of The Irish Press from 1968 until 1987. Derry born James Patrick (Jim) McGuinness, who was editor from 1953 until 1957, brought in journalists such as Benedict Kiely, Seán J. White, and also Brendan Behan as a columnist. Others who have written for The Irish Press include the poet Patrick Kavanagh; the broadcaster and journalist Vincent Browne, who was Northern Editor from 1970 to 1972; Damien Kiberd who was business editor; his brother, Professor Declan Kiberd, was a columnist with The Irish Press from 1987 to 1993; the Catholic and feminist campaigner and journalist Mary Kenny; sports writer and founder of GOAL John O'Shea; the novelist John Banville was Chief Sub editor of the Irish Press other sub editors included the poet Hugh McFadden; the historian Dermot Keogh, and the Joycean critic Terence Killeen; T. P. O'Mahony (Religious Affairs Correspondent 1967–89); Maire Comerford; sports writer Michael Carwood; Breandán Ó hEithir (Irish Language editor 1957–1963); Dermot Walsh; Tom O'Dea (television critic 1965–1983); also the renowned sports writer Con Houlihan. In its early days, it was circulated throughout Ireland by a specially rented train because the rival Independent Newspapers would not rent space on its train to The Irish Press. It sustained itself with its own resources until the Sunday Press was founded in the 1940s. In its heyday, The Irish Press had a number of first rate reporters and columnists. One notable section, New Irish Writing was edited by David Marcus.

31-бөлім және қиындықтар

1970 жылдары пошта және телеграф министрі Конор Круз О'Брайен Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстарды жариялауды цензуралау мақсатында Төтенше жағдайлар туралы заң мен Телерадио хабарларын тарату туралы заңның 31-бабын қолдануға және өзгертуге тырысты. Басылым редакторы Тим Пэт Куган бұл заң жобасын сынап, мақалалар жариялады. Fine Gael/Labour коалициялық үкіметі Irish Press газетін Garda "Heavy Gang" тобының республикалық тұтқындарға қатысты жасаған зорлық-зомбылықтары туралы хабарлағаны үшін соттауға тырысты, бірақ газет сот ісін жеңіп алды.

Қосымша атаулар

Кейіннен «Ирланд Пресс» ұйымы тағы екі газет шығара бастады: «Evening Press» (1954) және «Sunday Press». «Evening Press» қалалық оқырмандарға бағытталған және күніне 100 000 данамен таралды. Жазушы және журналист Нуала О’Фолейннің әкесі Томас О’Фолейннің псевдонимі – Терри О’Салливанға көлік пен жүргізуші берілді, ол қоғамдық өмір туралы жаңалықтарды жазды. Жаңа газеттер «Ирланд Пресс» газетінің таралымы азайған кезде оған қаржылай көмек көрсетті. Таблоид форматқа көшу оның азайып бара жатқан таралымын құтқара алмады. Бұрын Ирландиядағы негізгі күнделікті газеттердің бірі болған ол, банкротқа ұшырағаннан кейін «The Irish Times» және «Irish Independent» газеттеріне бірнеше жылға күнделікті нарықта үстемдік етуге мүмкіндік берді, содан кейін басқа бәсекелестер пайда болды.

Соңғы күндер

Irish Press және Evening Press басылымдарының соңғы саны 1995 жылдың 25 мамырында жарық көрді. Газеттер топтың бизнес редакторы Колм Рапплды жұмыстан босатуға байланысты туындаған ерекше өндірістік даудың нәтижесінде жабылды, бірақ шын мәнінде компания 19 миллион еуролық жиынтық зиянға ұшырап, төлем қабілетсіздікке жеткен болатын. Дау басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң компания таратылу туралы өтініш берді. Топтың қаржылық жағдайы бірнеше жыл бойы тұрақсыз болды. Ақыры, 19 миллион фунт стерлингтік қарызымен жабылғанда, 600 адам жұмысын жоғалтты. 1988 жылы Irish Press газетін таблоид түрінде қайта іске қосу жағдайды жақсартпады. 1989 жылы Ральф М. Ингерсолл-младший Irish Press Newspapers компаниясының 50 пайызына ие болды. Газеттерді қайта жандандыруға бірнеше әрекет жасалды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Independent Newspapers Irish Press Newspapers компаниясының 24,9 пайызына 1,1 миллион фунт стерлинг инвестициялады және газеттер басылымды тоқтату кезінде 2 миллион фунт стерлинг көлемінде несие берді. 1996 жылы Бург-Кейдегі Irish Press кеңсесі сатылғанда, ол несиеге байланысты алынған 1 миллион фунт стерлингті қайтарып алды. 1987 жылдан 1995 жылға дейін соңғы редактор болған Хью Ламберт 2005 жылдың 26 желтоқсанында аурудан кейін қайтыс болды.

Irish Press PLC бүгінгі күні

Irish Press plc компаниясы негізгі басылымдарын тоқтатудан кейін де жұмыс істеуін жалғастырды. Irish Press 1999 жылдың қазан айында Thom's Directories каталогын 355 000 фунт стерлингке сатып алды. Компания директорлары – Эмон Де Валера (газетті негіздеген бұрынғы ирланд президентінің немересі) және Джимми А. Лехенан. Винсент Дженнингс 1992–2005 жылдары төраға болды. Компания Thom's Directory жобасында әр түрлі нәтижелерге қол жеткізді. Газет бизнесінен шыққаннан бері компания кейде пайда табу үшін күресіп келеді. Компания 2017 жылы барлық қалған активтерін, Thoms Directory-ден басқасын сатқаннан кейін өз еркімен таратылуға түсті, ол 2012 жылы басылымнан тоқтатылып, кейін онлайн каталог форматына көшті. Thoms-қа сатып алушы табылмай, ол да таратылды. Irish Press тобы 1949 жылы Бүкіл Ирландия жасөсперімдердің харлинг чемпионаты үшін кубок сыйлады, содан бері жеңімпаздарға Irish Press кубогы табыс етілуде.