Елизавета Ковальская: Революционер, халықшыл және «Қара бөлу» мүшесі
Yelizaveta Kovalskaya
Елизавета Ковальская: Революционер, народник, негіз қалаушысы "Қара бөлу". Жалға алушы әкесінен анасын азат ету жолымен күрескен, білім алған белсенді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Елизавета Николаевна Ковальская (Ланг ру; 17 (29) маусым, 1849 немесе 1851 – 1943) – орыс революционері, халықшыл және «Қара бөлу» ұйымының негізін қалаушыларының бірі.
Russian revolutionary and narodnik
Yelizaveta Nikolayevna Kovalskaya (Lang ru; June 17 (29), 1849 or 1851 – 1943) was a Russian revolutionary, narodnik, and founding member of Black Repartition.
Ерте өмір
Ковальская Харьков қаласының жанында дүниеге келген. Оның анасы – шынжырлы, әкесі – полковник Солнцев болған. Ол шамамен жеті жасында әкесіне қарсы шығып, "дүниеде жер иелері мен шаруалар бар екенін, жер иелері адамдарды сата алатынын, әкесі анасын бір көрші жер иесіне, ал өзін екіншісіне сату арқылы ажыратуға құқылы екенін, бірақ анасы әкесін сата алмайтынын" жаңа білген еді. Әкесі оларды екеуін де босатуға келісіп, еркін азаматтар ретінде тіркеді және оның жеке білім алуы үшін жағдай жасады. Ол күтпеген жерден қайтыс болғанда, ірі мүлкін заңды емес қызына қалдырды. Ол жаңа байлығын әйелдерге арналған тегін жоғары білім беру курстарын ұйымдастыруға жұмсады және Яков Ковальский деген лекторын шақырды, оған тұрмысқа шықты, бірақ кейін ажырасты. Бірақ полиция өкілі келіп, олар екеуін де тоқтатса, қамап тастады деп қорқытқан соң, бәрі аяқталды.
Kovalskaya was born near Kharkiv. Her mother was a serf, who belonged to her father, Colonel Solntsev. When she was aged about seven, she confronted her father, having just learnt that "there were landowners and peasant serfs in the world, that landowners could sell people, that my father could separate my mother and me by selling her to one neighbouring landowner and me to another but my mother could not sell my father." He agreed to free them both, and had them registered as free citizens, and arranged for her to be privately educated. When he unexpectedly died, he left his large estate to his illegitimate daughter. She used her new wealth to organise free higher education courses for women, and hired a lecturer named Yakov Kovalsky, whom she married but later divorced, until a police officer came and threatened to arrest them both unless they stopped.
Революциялық өмір
Ковальская Харьковта сауат ашу қоғамына қосылды. Ол 1860-шы жылдардағы әйелдер қозғалысынан шабыттанды және сондықтан феминистік және социалистік көзқарастарға әрқашан қызығушылық танытты. Роберт Оуэннің еңбегінен әсер алған ол, мұрагерлікке алған үйлерінің бірін білім алуға ниеттенген жас әйелдер үшін колледж ретінде пайдаланды. 1869 жылы ол София Перовскаямен танысып, оның әйелдер жиналысына қатыса бастады, екеуі де «Земля и воля» (Жер мен бостандық) ұйымына қосылды. 1879 жылы «Земля и воля» бөлініскен кезде Ковальская «Черный передел» (Қара қайта бөлу) ұйымына қосылды, ал оның әріптесі Перовская «Народная воля» (Халық еркі) ұйымына қосылды. «Черный передел» терроризмді қабылдамады, ал «Народная воля» террористік әрекеттерді реформаларды күштеп жүзеге асырудың тиімді тәсілі деп санады. Ковальская жұмысшылар мен шаруалар арасында социалистік үгіт-насихат науқанын қолдау үшін «Черный передел» ұйымымен жұмыс істеді. 1880 жылы Николай Шедринмен бірге Киевте Оңтүстік Ресей жұмысшыларының одағын ұйымдастыруға қатысты. Ол тек үгіт-насихат жұмысына қатысқанмен, 1881 жылы тұтқындалып, заңсыз ұйымның мүшесі екендігі үшін кінәлі деп танылды және 1881 жылы мерзімі белгіленбеген каторгаға сотталды. 1882 жылы Ковальская Кара каторгасына ауыстырылды. Келесі жиырма жыл ішінде ол бірнеше рет аштық жариялады, екі рет түрмеден қашуға тырысты, сондай-ақ түрме күзетшісін пышақпен жарақаттады. Ол Софья Богомолецпен бірге 1882 жылдың ақпан айында қашып кетті, бірақ екі аптадан кейін қайтадан тұтқындалды. 1880-шы жылдары Сібірге сапар шеккен және саяси қуғын-сүргінге ұшырағандармен сұхбаттасқан американдық журналист Джордж Кеннанның айтуынша, полковник Соловьев есімді түрме бастығы екі әйелді өзінің көз алдында жалаңаш қалдырды, содан кейін олардың ер адам достарына «көріп тұрғандай емес» деді. Түрмеде ол еден тақталарын жыртып, наразылық білдірді. Ковальская күзетшілердің оны байлауына жол бермеуге тырысқандықтан қолғаппен бұғауланды. Сол түрмеде отырған Шедрин Соловьевтің бетіне соққы берді, ол өлім жазасына кесілді, бірақ үкім жеңілдетілді және оны арбаға шынжырлап байлады. Амур облысының генерал-губернаторы оның камерасына кіргенде ол орнынан тұрмады. Жаза ретінде оны еркек сарбаздар жалаңаш қалдырып, қарапайым қылмыскерлердің киімдерін киюге мәжбүр етті және өзен арқылы шағын қайықпен Усть-Карадан 70 шақырым қашықтықтағы Стретинск қаласына жеткізді. Бұл оқиғадан кейін Усть-Карадағы басқа да саяси тұтқындар ұзақ уақыт бойы наразылық білдіріп, он алты күндік аштық жариялады, нәтижесінде Надежда Сигида деген тұтқын азапталып, бес тұтқын өз өмірін өз қолымен аяқтады. Ол, сондай-ақ, наразылық ретінде он алты күндік аштық жариялады. 1903 жылы ол босатылып, Женеваға көшіп, Социалистік-революциялық партияға қосылды. 1903–1917 жылдары Швейцария мен Францияда сүргінде болды. 1918 жылы Ковальская Петроград тарихи-революциялық мұрағатында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және «Каторга және Сығын» журналының редакциялық алқасының мүшесі болды. Ол екі рет тұрмысқа шыққан, баласы болғандығы туралы мәлімет жоқ.
Kovalskaya went on to join the Kharkov society for the promotion of literacy. She was inspired by the women's movement in the 1860s and so she was always interested in feminist and socialist views. Impressed by the work of Robert Owen, she used one of her inherited houses as a college for young women seeking education. In 1869, she met Sophia Perovskaya and began attending her women's meeting, both joining Zemlya i volya (The Land and Liberty). When Zemlya i volya split in 1879, Kovalskaya joined the Black Repartition, while her colleague Perovskaya joined Narodnaya Volya (The Peoples Will). Black Repartition rejected terrorism, while Narodnaya Volya felt that terrorist acts were an appropriate method in forcing reforms. Kovalskaya worked with Black Repartition to support a socialist propaganda campaign among workers and peasants. In 1880, together with Nikolai Schedrin, she took part in organizing the Worker's Union of Southern Russia in Kiev. Although only involved in propaganda work, she was arrested in 1881, found guilty of being a member of an illegal organization and sentenced to an open ended katorga in 1881. In 1882, Kovalskaya was transferred to the Kara katorga. During the next twenty years, she went through several hunger strikes and made two unsuccessful prison escapes as well as knifed a prison guard. She and Sofya Bogomolets escaped together in February 1882, but were recaptured after about two weeks. According to the American journalist George Kennan, who visited Siberia in the 1880s and interviewed political exiles, a warden named Colonel Soloviev had the two women stripped naked in his presence, then told their male comrades that they were "not much to look at." Back in prison, Bogolomets protested by ripping up floorboards and was put in a straitjacket. Kovalskaya, who tried to prevent the wardens from binding her, was put in handcuffs. Shchedrin, who was in the same prison, punched Soloviev in the face, for which he was sentenced to death, though the sentence was commuted, and he was chained to a wheelbarrow. In , she refused to stand up when the Governor General of the Amur region entered her cell. As a punishment, she was stripped naked by males soldiers, forced to wear the convict clothes of a common criminal, and taken 70 miles by stream in a small boat from Ust Kara to a new place of deportation, Stretinsk. This set off a prolonged protest by other female political prisoners in Ust Kara, which began with a sixteen day hunger strike and culminated in the flogging of a prisoner, Nadezhda Sigida, and the deaths of five prisoners, who poisoned themselves in protest went on a sixteen day hunger strike in protest. She was finally released in 1903, moving to Geneva and joining the Socialist Revolutionary Party. In 1903–1917, she was in exile in Switzerland and France. In 1918, Kovalskaya became a research worker at Petrograd Historical Revolutionary Archive and member of the editorial board of the Katorga and Exile magazine. She had been married twice and there was never any mention of having children.