Петар Кочич: Босниялық серб жазушысы және саясаткерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Босниялық серб жазушысы (1877–1916)

Петар Кочич (29 маусым 1877 – 27 тамыз 1916) – босниялық серб жазушысы, қоғамдық қайраткер және саясаткер. Осман империясының соңғы күндерінде Боснияның солтүстік-батысындағы ауылдық жерде дүниеге келген Кочич, 20 ғасырдың басында жазумен айналыса бастады, алғашқыда өлең, кейін проза жазды. Университет студенті кезінде саяси белсенділікке қатысып, 1878 жылы Осман империясынан кейін Австрия-Венгрия басып алған Босния мен Герцеговинада аграрлық реформаларға шақыруды бастады. Кочич баспасөз және жиналыс еркіндігін де талап етті, бірақ Австрия-Венгрия кезінде бұл талаптары орындалмады. 1902 жылы Кочич өзінің алғашқы әңгімелер жинағын жариялады. 1904 және 1905 жылдары тағы екі әңгімелер жинағы жарық көрді, содан кейін ол өзінің ең сәтті әңгімелерінің бірі – «Соттағы барс» әңгімесін сахнаға қойды. Кейін Кочич Сараевода бірнеше демонстрацияларға жетекшілік етті және Габсбургтер билігін сынаған газет мақалалары үшін үш рет түрмеге қамалды. Ол түрмедегі уақытының көп бөлігін жалғыз камерада өткізді, бұл оның депрессияға шалдығуына себеп болды. 1909 жылы Кочич жалпы кешіріммен босатылды. Келесі жылы ол өзінің үшінші және соңғы әңгімелер жинағын жариялады және жаңа құрылған Босниялық парламентке (Сабор) сайланды, онда ол австриялық серб ұлтшылдарының фракциясын басқарды. Ол босниялық серб шаруалары мен фермерлеріне көбірек жеңілдіктер беруді талап етті, австро-венгрлерге және босниялық мұсылман жер иелеріне қарсы агитация жүргізді. 1913 жылы Сабордан психикалық шаршау себептерін айтып кетті. 1914 жылдың қаңтарында Кочич Белград психиатриялық ауруханасына түсті, онда екі жылдан кейін қайтыс болды. Кочич Австрия-Венгрия кезеңіндегі ең маңызды босниялық серб саясаткерлерінің бірі және Босния мен Герцеговинаның 20 ғасырғы ең маңызды драматургтерінің бірі болды. Ол өзінің шарпыған мінезімен және өткір зекімімен танымал болды, оны ол Австрия-Венгрия билігіне қарсы жиі қолданды. Кочичтің шығармалары болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Иво Андрич сияқты босниялық зиялылардың бір буынына ғана емес, сонымен қатар серб және югослав ұлтшыл қозғалыстарына, сондай-ақ босниялық автономист және югослав коммунистік қозғалыстарына әсер етті. Босния мен Герцеговинадағы көптеген көшелер оның атын алып жүр, ал оның суреті 1998 жылдан бері босниялық 100 КМ банкноталарда бейнеленген.

Petar Kočić (; 29 June 1877 – 27 August 1916) was a Bosnian Serb writer, activist and politician. Born in rural northwestern Bosnia in the final days of Ottoman rule, Kočić began writing around the turn of the twentieth century, first poetry and then prose. While a university student, he became politically active and began agitating for agrarian reforms within Bosnia and Herzegovina, which had been occupied by Austria Hungary following the Ottomans' withdrawal in 1878. Other reforms that Kočić demanded were freedom of the press and freedom of assembly, which were denied under Austria Hungary. In 1902, Kočić published his first short story collection. He published two more short story collections in 1904 and 1905, and subsequently adapted one of his most successful short stories, The Badger on Trial, for the stage. Kočić subsequently led several demonstrations in Sarajevo and was imprisoned on three occasions for publishing newspaper tracts critical of Habsburg rule. He spent the majority of his imprisonment in solitary confinement, which contributed to his development of depression. In 1909, Kočić was released as part of a general amnesty. The following year, he published his third and final short story collection, and won a seat in the newly created Bosnian Parliament (Sabor), where he became the leader of a faction of anti Austrian Serb nationalists. He lobbied for increased concessions to Bosnian Serb peasants and farmers, agitating against the Austro Hungarians as well as the Bosnian Muslim landowning class. He left the Sabor in 1913, citing mental exhaustion. In January 1914, Kočić was admitted into a Belgrade mental hospital, where he died two years later. Kočić was one of the most important Bosnian Serb politicians of the Austro Hungarian era, as well as one of Bosnia and Herzegovina's most important twentieth century playwrights. He was noted for his fiery temperament and sharp wit, which he frequently deployed against the Austro Hungarian authorities. Kočić's works not only influenced an entire generation of Bosnian intellectuals, such as the future Nobel laureate Ivo Andrić, but also the Serbian and Yugoslav nationalist movements, as well as the Bosnian autonomist and Yugoslav communist movements. Numerous streets in Bosnia Herzegovina and Serbia carry his name and his likeness has appeared on Bosnian 100 KM banknotes since 1998.

Ерте өмір және білім

Петар Кочич 1877 жылдың 29 маусымында Боснияның солтүстігіндегі Баня-Лука маңындағы Змијание аймағындағы Стричичи ауылында босниялық серб отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Йован, православие дінінің священнигі, ал анасы, Мара, үй шаруасымен айналысқан әйел болды. Ол дүниеге келгеннен кейін бір жыл өткен соң, Босния вилайеті Австрия-Мажарстанның билігіне көшті, осымен төрт ғасырдан астам Осман империясының үкімшілігі күрт аяқталды. Кочичтің әкесі 1873 жылы священник болып киеленген еді. 1879 жылы Кочичтің анасы кіші інісі Илияның тууы кезінде қайтыс болды, ал әкесі Гомионица монастырінде монах болуға шешім қабылдады, онда ол Герасим деген атау алды. Анасының қазасынан кейін Кочич пен оның бауырлары Милица мен Илия ауылдық задругаға, үлкен отбасымен бірге тұруға жіберілді. Задруганың әрбір мүшесіне белгілі бір міндет жүктелді. Кочич мал бағумен айналысты. Ол кезде Босния халқының тоқсан пайызы сауатсыз болды, ал әңгіме айту ауызша дәстүрге негізделген, мысалы, гусле дәстүрі сияқты, ол эпостық поэзияны оқуға қолданылатын бір иекті аспап, серб шаруаларының қауымдастықтарындағы басты ойын-сауық түрі болды. Кочич он бір жасқа дейін сауатсыз болып қалды, содан кейін негізгі білім алу үшін әкесі абат болған Гомионицаға жіберілді. Кочичтің монастырдағы тұруы, оның ішінде сербтердің тарихын оқып, серб дәстүрімен және аңыздарымен танысуы, оған есімде қаларлық әсер етті және оның болашақ жазуына ықпал етті. 1888 жылы, Кочич Гомионицаға келген шамада, оның әкесі Баня-Лукаға мемлекеттік сапармен келген тақ мұрагері Рудольфқа қарсы демонстрация ұйымдастырғаны үшін австро-венгерлік полициясымен тұтқындалды және жеті айға бас бостандығынан айырылды. Кочич екі жылдан кейін Гомионицаны тастап, Баня-Лукадағы Шығыс православиелік діни мектебінде бастауыш білімін аяқтады, бірақ ол әкесімен уақыт өткізу үшін әр жазда монастырға оралатын болды. Кочич діни мектептегі сыныптастарының арасындағы үздік оқушы болды және 1891 жылы мектепті бітіргеннен кейін Сараевоға, бірінші Сараево гимназиясына орта білім алуға кетті. Алғашқы үш жылы ол математика, грек, латын, неміс және серб-хорват тілдерін жақсы меңгерді. Австро-мажарлар бұл тілдерді жергілікті этнолингвистикалық дауларға қатыспау үшін "жердің тілі" (zemaljski jezik) деп санады. Кочич төртінші курста оқып жүргенде қатты ашуға берілді, теология пәнінің мұғаліміне қарғыс айтып, нашар баға алғаны үшін оқулықты лақтырды. Ол сыныптан шығарылып, айыппұл төледі. Оның бір сыныптасының айтуынша, бұл оқиға Кочичті өзгертті, "арманды, тәртіпті оқушыдан сабақтан қашып, кафаналар мен барларға жиі баратын адамға" айналдырды. Көрнекі мас күйде болған Кочич пен оның достары қонақ үйдің барында мұсылман студенттерін сөзбен қорлағаннан кейін Кочич гимназиядан шығарылды. Ол Босниядағы ешбір орта мектепке түсе алмады, өйткені ол Австрия-Мажарстан билігінің наразылығын тудырды. Кочич білімін көрші Сербияда жалғастыруға мәжбүр болды және Белградтағы орта мектепке түсті, оны 1899 жылы бітірді.

Petar Kočić was born into a Bosnian Serb family on 29 June 1877 in the hamlet of Stričići, in the Zmijanje region, near Banja Luka in northern Bosnia. His father, Jovan, was an Eastern Orthodox priest and his mother, Mara, was a housewife. Within a year of his birth, the Bosnia Vilayet was occupied by Austria Hungary, bringing more than four centuries of Ottoman rule to a sudden end. Kočić's father had taken his priestly vows in 1873. In 1879, Kočić's mother died while giving birth to his younger brother Ilija, and his father decided to become a monk at the Gomionica Monastery, where he adopted the monastic name Gerasim. Following his mother's death, Kočić and his siblings, Milica and Ilija, were sent to live with their extended family in a peasant zadruga. Each member of the zadruga was assigned a particular role. Kočić was tasked with herding livestock. At the time, ninety percent of Bosnia's population was illiterate, and storytelling took on a predominantly oral character, as exemplified by the tradition of the gusle, a one stringed instrument used to accompany the recitation of epic poetry, which was the primary form of entertainment in Serb peasant communities. Kočić remained illiterate until the age of eleven, when he was dispatched to Gomionica, where his father had since become abbot, to receive basic schooling. Kočić's stay at the monastery, during which he was taught the history of the Serbs and became acquainted with Serbian tradition and lore, left an indelible impression on him, and was to influence his future writing. In 1888, around the time Kočić arrived at Gomionica, his father was arrested by the Austro Hungarian police for leading a demonstration against Crown Prince Rudolph during a state visit to Banja Luka, and sentenced to seven months' imprisonment. Kočić left Gomionica after two years and completed his primary education at the Eastern Orthodox religious school in Banja Luka, though he returned to the monastery every summer in order to spend time with his father. Kočić was the best student in his class at the religious school, and upon graduating in 1891, he departed for Sarajevo to attend high school at the First Sarajevo Gymnasium. During his first three years, he excelled in subjects such as mathematics, as well as Greek, Latin, German and Serbo Croatian, which the Austro Hungarians deemed the "language of the land" (zemaljski jezik), so as not to become entangled in local ethnolinguistic disputes. Kočić experienced a violent fit in his fourth year, swearing at a theology teacher and throwing a textbook at him over a poor grade. He was dismissed from the classroom and subjected to a monetary fine. According to a classmate, the outburst changed Kočić, "turning him from an ambitious, disciplined student, into a truant and frequenter of kafanas and bars." Following an incident in which a visibly intoxicated Kočić and his friends verbally abused Muslim students in a hotel bar, Kočić was expelled from the Gymnasium. He found himself unable to enroll into any of the high schools in Bosnia, having apparently drawn the ire of the Austro Hungarian authorities. Kočić was forced to continue his education in neighbouring Serbia and enrolled into a Belgrade high school, from which he graduated in 1899.

Жазушылық және белсенділік

Белградта жүргенде Кочич серб шаруаларының өмірін романтикалық сипаттаған танымал әңгімелері мен романдары бар жазушы Янко Веселиновичпен танысты. Кочич өзінің бірнеше өлеңдерін Веселиновичпен бөлісті, ол оның орнына прозаға назар аударуды ұсынды. Кочичтің Белградтағы уақыты өте кедейлікпен ерекшеленді. "Сербиялық болсам да, бұл қала "басқа әлем" сияқты", - деп жазды ол. Кочичтің мінез-құлқы өте өзгермелі болды, балалық шақтағы досы және болашақ әйелі Милка Вукмановичке жазған хатында, егер ол басқа еркекке тұрмысқа шықса, оны өлтіретінін айтып қорқытты. Әкесінен ақша сұрап жазған хаттары да қорлаушылық пен манипуляциялық сезімге толы еді. Өзін-өзі өлтіру туралы ойлар оның жазбаларында жиі пайда бола бастады. "Мен өзімді өлтіремін, - деп жазды ол, - мен дүниеге келгеннен бері қудалап келген барлық азап-тозаққа біржола нүкте қоямын. Баня-Лукадағы өмірім қиын да қараңғы болды, Сараевода одан да жаман, ал Белградта ол азаптың шыңына жетті". Тарихшы Робин Оки мұндай үзінділерді "әулетшілдіктен алғашқы ауысу кезінде жас студенттерге, әсіресе ауру мен аштық жиі қайталағанда қаржылық қолдау болмағандағы стресс еске түсіреді" деп сипаттады. Көбінесе үйсіз қалған Кочич көшеде ұйықтады. Бір күні кешке оны ішінен бір соққы оятты. Бір полицей оның үстінде тұрып, қарғыс айтып, тұтқындаумен қорқытты. Кочич қашып кетті, бірақ кейіннен ол полицияны кешіргенін айтты, себебі соққыны "ерте ме, кеш пе Боснияға жеңіс туын алып келетін сол сарбаз" берген екен. Тарихшы Эдин Хадждарпашич Кочичтің осы оқиғаға берген жауабы оның ұлтшыл философиясының белгісі деп санайды. "Бір ұлттас адамнан келген кейбір қатыгездік түсінікті болды, - деп жазады Хадждарпашич, - бірақ "сыртқы" заң үстемдігі төзімсіз болды, өйткені ол Кочич өзінің ұстанымы ретінде жариялаған "туған" ұлттық сезімді бұзады". 1899 жылдың күзінде Кочич Вена университетінің славян тілдері факультетіне оқуға түсіп, проза жаза бастады. Оның алғашқы әңгімесі 1899 жылы Bosanska vila (Босниялық ертегі) басылымында жарық көрді. Көп ұзамай Кочич университет кампусында баспасөз және жиналыс бостандығын талап ететін Оңтүстік славян студенттерінің демонстрацияларына қатыса бастады. Қалада тұрып, жақсы білім алғанына қарамастан, Кочич босниялық серб шаруаларының мүддесін қорғады. Көбінесе шаруалар крепостной (кмет) болып, өңдейтін жерлеріне ие болған жоқ. Олар 1878 жылдан бастап заңды түрде крепостной деп аталмаса да, олардың егістік жерлері Османдықтардың кетуінен көп зардап көрмеген мұсылман жер иелерінің меншігінде қалды. Кочич наразылық білдірушілердің талаптарын сипаттайтын меморандумдарды жасауға көмектесті, бұл Австрия-Мажарстан билігінің назарын аударды. Кочич өзінің саяси көзқарастары оның бостандығына шектеулер салуы мүмкін екенін түсінді, бұл оның 1901 жылы Вукмановичке жазған хатында көрсетілген: "Мен өмірімнің көп бөлігін түрмеде өткіземін, өйткені біздің барлық студенттер ұлтымызды тонаған [австриялықтарға] қарсы күрес бастамақпыз, оны бостандығынан айырып, бақытын жоямыз". Венада болған кезінде Кочич серб академиялық қоғамы Зораға (Таң) қосылды. Бұл жерде ол тағы бір жазушы-талапкер Павел Лагаричпен танысты. Лагарич Кочичтің әдеби талантын танып, оны реализмге баулыды, Веселиновичтің романтизмінен алшақтатып, жаңа стильге оңай бейімделіп, 1902 жылы өзінің алғашқы әңгімелер жинағын – S planine i ispod planine (Таудан және таудың астында) жариялады. Кочич алдымен әңгімелерінің жобаларын Зора мүшелеріне оқып, олардың пікірлерін ескеріп, өзгерістер енгізді. 1902-1905 жылдар аралығында Кочич үш томдық әңгімелер жинағын жариялады, барлығы бірдей атаумен – S planine i ispod planine. Олардың ішінде "Jazavac pred sudom" (Сотта қарақұс) ерекше көзге түсті, онда фермер оның егінін жеген қарақұсты сотқа беруге тырысады. Кейін Кочич бұл әңгімені бір актілі пьесаға бейімдеді, ол 1905 жылдың 26 қарашасында Белградтың Ұлттық театрында қойылды.

While in Belgrade, Kočić met the writer Janko Veselinović, whose popular short stories and novels romanticized Serbian peasant life. Kočić shared several of his poems with Veselinović, who recommended that he focus on prose instead. Kočić's time in Belgrade was marked by dire poverty. "Although Serbian," he wrote, the city was "a foreign world." Kočić's behaviour became extremely volatile, as exemplified in a letter he wrote his childhood friend and future wife Milka Vukmanović, threatening to kill her and then himself if she married another man. Letters to his father, pressing for money, also struck an abusive and manipulative tone. The notion of suicide began to appear more frequently in his notes. "I will kill myself," he wrote, "to put an end once and for all to all the sufferings and torments that have pursued me from my birth. My life in Banja Luka was hard and dark, in Sarajevo still worse, and in Belgrade, it reached the very climax of suffering." The historian Robin Okey describes such passages as "a reminder of the stresses on young students in this first transition from patriarchalism, particularly without funding when illness and hunger were recurrent." Frequently homeless, Kočić took to sleeping on the street. One evening, he was woken by a kick to the gut. A policeman stood overhead, swearing and threatening to arrest him. Kočić fled but later recounted that he forgave the policeman because the kick had been administered by "the same soldier who will, sooner or later, carry victorious banners" into Bosnia. Historian Edin Hajdarpašić believes Kočić's response to this incident is emblematic of his nationalist philosophy. "Some roughness from one's co nationals was understandable," Hajdarpašić writes, "but an 'alien' rule of law was intolerable since it violated, by default, the 'native' national sentiment that Kočić claimed as his position." In the fall of 1899, Kočić enrolled into the University of Vienna's Department of Slavistics and began writing prose. His first short story appeared in the publication Bosanska vila (Bosnian Fairy) in 1899. Soon, Kočić began taking part in South Slavic student demonstrations on campus, demanding freedom of the press and assembly in Bosnia. Despite living in the city and being well educated, Kočić took up the cause of the Bosnian Serb peasants. Most peasants were kmets, or serfs, and did not own the land they tilled. Though they were no longer legally referred to as serfs from 1878 onwards, their farmland remained the property of the Muslim landowning class, which emerged from the Ottoman withdrawal largely unscathed. Kočić helped produce memoranda outlining the protesters' demands, which attracted the attention of the Austro Hungarian authorities. Kočić understood that his political views could lead to restrictions being imposed on his liberty, as demonstrated in a letter he wrote Vukmanović in 1901: "I shall spend perhaps the greater part of my life in jails and prisons, because all us students are going to begin a struggle against the [Austrians], who plunder our nation, deprive it of its freedom, and destroy its happiness." During his stay in Vienna, Kočić joined the Serbian academic society Zora (Dawn). It was here that he met Pavle Lagarić, another aspiring writer. Lagarić recognized Kočić’s literary talents and introduced him to realism, moving him away from the romanticism of Veselinović. Petar adapted to the new style with ease, publishing his first collection of short stories, S planine i ispod planine (From the Mountain and Below the Mountain) in 1902. Kočić first read the drafts of his stories to members of Zora, took note of their comments and concerns, and made changes accordingly. Between 1902 and 1905, Kočić published three volumes of short stories, all under the same title, S planine i ispod planine. Notable among these was Jazavac pred sudom (The Badger on Trial), in which a farmer attempts to sue a badger for eating his crops. Kočić subsequently adapted the story into a one act play. It premiered at Belgrade's National Theatre on 26 November 1905.

Үкіметті қарсы тарату және түрмеге қамау

Мектепті бітіргеннен кейін Кочич 1904 жылғы сәуірде Венадан шығып, Солтүстік Боснияға оралды. 1905 жылғы ақпанда ол Вукмановичпен бірге Осман империясының бақылауындағы Македониядағы Скопьеге қашып кетті, онда Кочич жергілікті серб тіліндегі гимназияда мұғалім болып жұмыс істеді. Скопьеге келген соң Кочич әкесінің қайтыс болғаны туралы хабарды естіп, қатты қайғырды. Қалаға келген кезінде ол қала тарихындағы алғашқы театрлық қойылымды – «Язавац предот судом» пьесасын сахналады. Кочич Скопьеде бір жылға жетпей тұрды. Ол Белградтың «Политика» газетіне жергілікті серб архимандритін сынап жазған мақаласы үшін жоғары жақтастарының Битолаға ауыстырылуын ұйымдастыруына себепкер болды, бірақ ол бұдан бас тартты. Кочич пен оның әйелі Венаға қайта оралды, бірақ онда ұзақ тұрмады. Бір жыл ішінде олар Сараевоға көшіп, Кочич «Просвета» (Ағарту) серб мәдени қоғамының бас хатшысы болды. 1906 жылғы мамырда ол провинциялық жалпы ереуілге қатысты. Сөздерінде ол жұмысшылардың және шаруалардың наразылықтары арасындағы ортақтықтарды көрсетті, олардың наразылығы 1895 жыл мен 1910 жыл аралығында жер участаларының орташа мөлшері 11 пайызға азайғандықтан күшейе түсті. Сараевоға көшкеннен кейін Кочич «Жазавац» (Дала тышқаны) атты сатирикалық газет шығаруға рұхсат сұрады. Кочич газеттің «қазіргі әлеуметтік өмірдегі шіріген және аурудың барлық нәрсесін» қынжырлап әжуалайтынын мәлімдеді. Оның өтініші тағы да Аустрия-Мажарстан билігінің назарына түсті, олар оны «Боснияда пансерб көтерілісін ұйымдастыруға бағытталған австрофобиялық қозғалысты басқарған» «экстремистік революционер» деп сипаттаған құпия есеп дайындады. 1906 жылғы қазанда Кочич босниялық хорват газеті «Hrvatski dnevnik» (Хорват күнделігіне) қарсы студенттік наразылыққа жетекшілік етті, ол босниялық сербтерді сипаттағанда жамандаушы сөздер қолданды деп айыптады. Билік Кочич пен газеттің екі редакторына қарсы дереу шара қолданды. Хорватиядан келген редакторлар провинциядан қуылды. Кочич Сараеводан 48 сағат ішінде кетуі немесе тұтқындалуы мүмкін екенін ескертті. Ол Баня-Лукаға қайта оралды, бірақ биограф Томас Батлердің айтуынша, «билік оны тек қуумен қанағаттанбады». 1907 жылы Кочич «Отанджбина» (Отан) газетін шығаруға рұхсат сұрады, ол берілді. Газеттің алғашқы саны 1907 жылғы 28 маусымда, серб ұлттық санасында маңызды орын алатын Видовдан (Изге Витус күні) мерекесінде жарық көрді, ол Косово шайқасының жылдығын белгілейді. Осы санда Кочич Аустрия-Мажарстан үкіметін және оның шаруаларға тигізген теріс әсерін қатты сынады, осы үшін ол және бас редакторы Васа Кондич түрмеге қамалды. Кочич әкесі де бір кезде қамалған қара үй түрмесіне қамалды. Ол бастапқыда екі айға бас бостандығынан айырылды, бірақ оның айыптауларын жалғастыруы сегіз айлық екінші түрме жазасына, содан кейін он бес айлық үшінші түрме жазасына әкелді. Кочич түрмеде өткізген уақытының көп бөлігін жалғыздық камерада өткізді, бірақ оған жанашыр шаруалар жиі терезесінен қолдау көрсетіп, оның рухын көтеріп тұрды. Түрмеде болған кезінде ол Тузланың түзеу мекемесіне ауыстырылды, онда ол басқа тұтқындармен немесе түрме күзетшілерімен сөйлесуге рұхсат алған жоқ. Бұл оның психологиялық жағдайына кері әсер етті. Ол терең депрессияға түсіп, үйден кеткен әйелі мен баласының жағдайына алаңдады. Кочич түрмеде отырған кезде Аустрия-Мажарстан Босния мен Герцеговинаны ресми түрде аннексиялады. 1909 жылдың басында саяси тұтқындарға арналған жалпы кешірімнің бөлігі ретінде оның жазасы жеңілдетілді. Осы кезде Кочичтің денсаулығы да нашарлап кетті. Ол алдымен туған жері Стричичиге оралды, онда екі ай демалып, Змиджане тарихы туралы халықтық әңгімелерді жинады. Нәтижесінде жарық көрген әңгімелер жинағы «Жаушы са Змиджане» (Змиджанеден шыққан ағайын-інілердің зарлы айқайы) деп аталды және 1910 жылы жарық көрді.

Upon graduating, Kočić left Vienna in April 1904 and returned to northern Bosnia, where he and Vukmanović eloped on 18 September. In February 1905, the two relocated to Skopje, in Ottoman controlled Macedonia, where Kočić worked as a teacher at a local Serbian language high school. Upon arriving in Skopje, Kočić was shaken by the news that his father had died. During his stay, he staged the first theatrical performance in the city's history, a stage production of Jazavac pred sudom. Kočić remained in Skopje for less than a year. He made the mistake of writing an article for the Belgrade daily Politika that was critical of the local Serbian archimandrite, prompting his superiors to arrange a transfer to Bitola, which he declined. Kočić and his wife moved back to Vienna, but their stay there proved to be shortlived. Within a year, the couple relocated to Sarajevo, where Kočić became the general secretary of Prosveta (Enlightment), a Serb cultural society. In May 1906, he took part in a province wide general strike. In his speeches, he drew parallels between the grievances of workers and those of peasants, whose discontent continued to fester, as the average size of their plots had decreased by 11 percent between 1895 and 1910. Shortly after relocating to Sarajevo, Kočić applied for a license to publish a satirical newspaper called Jazavac (The Badger). Kočić declared that the newspaper would mock "everything that is rotten and sick in our contemporary social life". His request again brought him to the attention of the Austro Hungarian authorities, who compiled a secret internal memorandum branding him "a fanatical revolutionary" who led "an Austrophobic movement dedicated to organizing a pan Serbian uprising in Bosnia." In October 1906, Kočić led a student protest against a Bosnian Croat newspaper titled Hrvatski dnevnik (The Croatian Daily), which he had accused of using pejoratives in describing the Bosnian Serbs. The authorities acted quickly against both Kočić and the paper's two editors. The editors, both of whom were from Croatia, were expelled from the province. Kočić was notified that he had 48 hours to leave Sarajevo or face arrest. He moved back to Banja Luka, but according to biographer Thomas Butler, "the authorities were not satisfied with merely banishing him." In 1907, Kočić applied for a license to publish a newspaper called Otadžbina (Fatherland), which was granted. The first issue appeared on 28 June 1907, during Vidovdan (St. Vitus Day), a holiday of great significance in the Serbian national consciousness marking the anniversary of the Battle of Kosovo. In that issue, Kočić bitterly criticized Austro Hungarian rule and its negative effect on the peasant, for which he and his managing editor Vasa Kondić were jailed. Kočić was imprisoned inside the Black House, the same prison in which his father had been held. He was first sentenced to two months' imprisonment, but persisted in his recriminations, leading to a second stint in prison that lasted eight months, then a third which lasted fifteen. Kočić spent the majority of his imprisonment in solitary confinement, but sympathetic peasants often appeared at his window and waved at him, which kept his spirits high. Midway through one of his stints in prison, he was transferred to a correctional facility in Tuzla, where he was not allowed to speak to his fellow prisoners or the prison guards. This had a negative effect on his psychological well being. He slipped into a deep depression and became increasingly worried about the welfare of his wife and child in his absence. During Kočić’s imprisonment, Austria Hungary formally annexed Bosnia and Herzegovina. His sentence was commuted in early 1909, as part of a general amnesty for political prisoners. By this time, Kočić’s physical health had also deteriorated. He first returned to his native Stričići, where he rested for two months and collected material for a folk narrative about the history of Zmijanje. The resulting short story collection, titled Jauci sa zmijanja (The Wailing from Zmijanje), was published in 1910.