Кіріспе

Ресми жариялау
жарыс жотасы

Жарлық (лат. proclamare, жариялау арқылы хабарлау) – белгілі бір хабарландыруларды жариялау үшін өкілетті тұлға шығарған ресми мәлімдеме. Жарлықтар қазіргі уақытта кейбір мемлекеттердің басқару жүйесінде қолданылады және әдетте мемлекет басшысының атынан жарияланады. Жарлық (көбінесе) міндетті емес хабарлама болып табылады. Мемлекеттік органдар мен мемлекеттердің ресми жарлықтары мен саяси-әлеуметтік топтар мен ұйымдардың жарлықтары арасында ерекшелік бар, олардың екеуі де хабарлама алған адамдардың көңілін жеңуге тырысады. Сонымен қатар, белгілі бір билік ету аумағында биліктің басталуын жариялау рәсімі жарлық деп аталады. Мысалы, 1581 жылдың 26 шілдесінде Голландияның тәуелсіздігі туралы жарлыққа қол қойылды, бұл 1588 жылы Голландия Республикасының құрылуына әкелді, ол 1648 жылы Мюнстер бейбіт шартымен ресми түрде мойындалды. Екі адамның некеге тұру ниеті туралы хабарлау, бұрын "жариялау" деп аталды, себебі ол қызмет барысында тиісті мәтінді оқып беру арқылы жасалатын. Қалаларда заңдар, қағидалар және т.б. біздің заманымызға дейін жарияланып, олардың белгілі болуы мен күшіне енуі үшін қолданылып келді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ президенті мерекелер, естелік күндер, арнайы шаралар, сауда және саясат туралы ақпаратты жарлықтар арқылы хабарлайды. Президент жарлыққа қол қойғаннан кейін, Ақ үй оны Федералды тіркелім кеңсесіне (OFR) жібереді. OFR әрбір жарлықты серия ретінде тізбектеп нөмірлейді және оны алғаннан кейін дереу Федералды тіркелімнің күнделікті басылымында жариялайды.

Ұлыбритания

Ағылшын заңдарында жариялау – бұл Ұлы мөрмен бекітілген, патша немесе патшайымның Кеңесіндегілерге өздерінің поддандыларына хабарлауды қалайтын мәселелердің ресми хабарламасы ("патшалық жариялау"): мысалы, соғыс жариялау немесе төтенше жағдай енгізу, бейтараптық туралы мәлімдеме жасау, Парламентті шақыру немесе тарату, сондай-ақ кейбір заңдардың ережелерін қолдану. Прокламациялар банк мейрамдарын жариялау және монета шығару үшін де қолданылады. Корольдің атқару билігін нығайту мақсатында жасалған мұндай патшалық жариялаулар, "егер олар ескі заңдарға қайшы келмесе немесе жаңаларын орнатуға тырыспаса, тек қана егеменнің қажет деп санаған жағдайларда қолданыстағы заңдардың орындалуын шектейді" (Блэкстоунның түсіндірмелері, ред. Стивен, II. 528; Стивеннің түсіндірмелері, 14-ші басылым, 1903 ж., II. 506, 507; Дайси, Конституция заңдары, 6-шы басылым, 51). Корольдік жариялаулар, егер олар Корольдің атқару билігін жүзеге асыру үшін жасалмаса да, азаматтарды заң бойынша орындауға міндетті міндеттерді орындауға немесе заңмен тыйым салынған әрекеттерден немесе мінез-құлықтан аулақ болуға шақырады, заңды және дұрыс болып саналады, ал оларға бағынбау (өздігінен қылмыс емес) қылмыстың ауырлатушы жағдайы болып табылады (R v. Eyre (1867) ісі бойынша Бас судья Кокберннің үлкен қазылар алдындағы сөзі және 1610 жылғы Прокламациялар ісі, 12 Co. Rep. 74). Король кейде жариялау арқылы заң шығарған; 1539 жылғы Жарлықтар туралы заңда корольдің Кеңес мақұлдауымен жасаған жариялаулары, "егер олар ешбір адамның мүлігіне, лауазымына, бостандығына, тауарларына немесе өміріне зиян келтірмесе", заң күшіне ие болады деп қарастырылған. Алайда, бұл заң 1547 жылғы "Қаскөйлік туралы" заңмен жойылды; және белгілі болғандай, егер жариялау заң шығару билігін жүзеге асыру мақсатында жасалса, ол азаматтарға заң бойынша міндетті емес міндеттерді жүктесе немесе заң бойынша қылмыс емес әрекеттерді жазамен тыйым салса немесе қылмыстарға жаңа жазалар қосса, онда ол заңдық күшіне ие болмайды (сондай-ақ Кеңес бұйрығын қараңыз). Король жаңадан бағындырылған ел үшін жариялау арқылы заң шығару құқығына ие (Дженкинс, Теңізден тыс британдық билік және юрисдикция); бұл құқық Солтүстік Америкада 1763 жылғы Патшалық жариялау арқылы Жеті жылдық соғыстан кейін және Екінші Буер соғысы кезінде 1899–1902 жылдардағы Трансвааль колониясында кеңінен қолданылды. Британдық колонияларда жарлықтар көбінесе жариялау арқылы күшіне енгізілді; кейбір императорлық актілер колонияда жарияланғанға дейін күшіне енбеді (мысалы, 1870 жылғы Шетелдік әскери қызметке қабылдау туралы заң); және жарлықтар атқарушылық актілерді ілгерілету үшін үнемі шығарылып тұрды. Көптеген британдық протектораттарда жоғары комиссар немесе әкімші жариялау арқылы заң шығару құқығымен өкілеттендірілді. Англиядағы жылжымайтын мүлік құқығының ескі жүйесінде "жариялаулар" арқылы, яғни ашық сотта мәміле туралы бірнеше рет жариялау арқылы өндірілген айыппұлдар, бес жыл ішінде мүлікке талап танытпаған жат адамдардың да, тараптардың да құқықтарын жойды (1483–1484 және 1488–1489 жылдардағы актілер). Бұл жариялаулар бастапқыда он алты рет жасалды: айыппұл салынған мерзімде төрт рет, ал келесі үш мерзімнің әрқайсысында төрт рет. Кейіннен жариялаулардың саны әр төрт мерзімде бір ретке дейін азайтылды. Жариялаулар тіркеудің артына тіркелді. Бұл жүйе 1833 жылғы Айыппұлдар және өндіріп алу туралы заңмен жойылды. Сирек жағдайларда, Қару-жарақ колледжінің және Лион сотының (немесе басқа біреудің) хабаршылары әлі де парламенттің таратылуы туралы немесе монархтың тәж киюі туралы жариялаулар сияқты белгілі бір жариялауларды оқып береді, олар Лондондағы Корольдік биржаның баспалдағында және Эдинбургтегі Меркат Крестінде оқылады.