Кіріспе

Гилгит-Балтистан мен Синьцзян арасындағы тау асуы (Қазақша: Минтака асуы, Минтеке асуы немесе Минтика асуы) – Қытайдағы Солтүстік Пәкістан мен Синьцзян аралығындағы Қарақорым тауларында орналасқан тау асуы. Ежелгі заманда Минтака асуы мен батысқа қарай орналасқан Килик асуы солтүстіктен Годжалға (Хунза аңғарының жоғарғы бөлігіне) кіретін екі негізгі жол болды. Хунза аңғары – Гилгит-Балтистан аймағындағы Гилгит маңындағы таулы аңғар. Сонымен қатар, екі асу да Чалачигу аңғарына және Тагдумбаш Памиріне оңтүстіктен жету үшін пайдаланылған жолдар болды. Бұл асудың атауы – Минтака, қырғыз тілінде «мың елік» дегенді білдіреді.

Тарих

Ежелгі заманда Минтака және Килик асулары Тарым алқабынан Солтүстік Үндістанға ең қысқа және жылдам жол болды, және әдетте жыл бойы ашық болды, бірақ өте қауіпті және тек жаяу саяхатшыларға ғана қолайлы болды. Ташқұрғаннан оңтүстікке қарай, қазіргі Чалачигу өзенінің қиылысына дейін баратын Минтеке өзені бойымен жол жүрді. Осы аңғардың батысына қарай шамамен жүргенде Минтака асуына (және одан 30 км қашықтықтағы Килик асуына) жетеді, екеуі де жоғарғы Хунзаға алып келетін. Одан Гилгитке дейін әйгілі "рафикстер" немесе "ілу жолдарынан" өтіп, содан кейін Кашмирге немесе Гандара жазығына баратын болды. Минтака және Килик асулары арқылы жоғарғы Хунзаға жүк көтеретін жануарларды алып жүруге болады (екеуі де жыл бойы ашық), бірақ содан кейін жүктерді Гилгитке дейін кулилер (жүк тасушылар) арқылы тасымалдау қажет болатын (құнды және қауіпті операция). Содан кейін жүктерді қайтадан жануарларға тиеп, Кашмирге және одан Таксилаға (ұзақ жол) немесе Читралға бағытталды, ол Сват арқылы Жалалабадқа немесе Пешаварға салыстырмалы түрде оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті. "Хунзаның қасиетті тасында" атқа мінген салт аттылар мен жабайы қойлар бейнеленген көптеген петроглифтер, сондай-ақ сак және парфян билеушілерін атаған хароштхи жазулары сақталған. Тарихшылардың пікірінше, Мавэс б.з.б. бірінші ғасырда Таксиланы басып алу үшін Минтака немесе Килик асулары арқылы Каракорум жолын қолданған болуы мүмкін. Минтака асуы мұздықтардың жақында көтерілуіне дейін басты жол болып табылды. Минтака асуының мұздыққа толуынан кейін, Қытай мен Ауғанстаннан келетін керуендер үшін Килик асуы артықшылыққа ие болды, өйткені ол кеңірек, мұздықтардан бос және керуен малдарына жетерлік жайылымдар бар.

Ағымдағы жағдай

1966 жылы Пәкістан мен Қытайды байланыстыратын Қарақорым жолы салынып жатқанда, Пәкістан бастапқыда Минтака өткелі арқылы баруды қалаған. Бірақ Қытай, Минтака әуе шабуылдарына осал екенін айтып, оның орнына тік және биік Хунджераб өткелін ұсынды. Қытай тарапында Минтака өткелінің айналасындағы алқапқа келушілерге рұқсат жоқ, алайда жергілікті тұрғындар мен мал өсірушілерге кіруге мүмкіндік беріледі.